This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI- Episode 10

    16 July 2017

    [GAP 1]

    ELY: At ngayong araw ng Linggo, napaka-importante na pag-uusapan natin dito po ang may kinalaman sa mga pinangangambahang paglindol dito sa ating bansa. Makakasama natin ang opisyal na tagapagsalita ng ating bise presidente.

    GEORGINA HERNANDEZ: Magandang umaga po ka Ely at sa ating mga taga-pakinig. Ako po si Georgina Hernandez, tagapagsalita ni VP Leni.

    ELY: Siyempre po mga kasama makakasama natin mamaya dito sa ating studio si USec. Renato Solidum ang pinuno po ng PhilVolcs at para po, siguro mas maganda talakayin ho natin. Hindi lang po iyan para dito sa mga taga Metro Manila mga kasama dahil sa, siyempre pinangangambahan dito na iyong tinatawag na the big one dito sa Metro Manila. Pero sa iba’t ibang mga bansa ay nakaranas na, pinaka-huli ay diyan po sa Leyte. At talaga namang kahit papano, hindi naman ganoong super lakas, 6.5 na magnitude pero ang matindi ho dito mga kasama, ay talaga namang iyong ating kababayan ay hindi po, sabihin natin nahanda. Kasi may mga aftershocks at isa po sa, ang aftershock ay 5.8. May [unintelligible] sa hotel.

    GEORGINA HERNANDEZ: Oo iyon iyong, noong mismong nangyari iyon, nakausap ni VP Leni ang mayor doon sa Kananga.

    ELY: Si Mayor Weng.

    GEORGINA HERNANDEZ: Mayroon ngang dalawang nasawi at higit sa 300 na nasaktan. Gusto natin malaman paano ito maiiwasan.

    ELY: Yes. At siyempre iyong kinatatakutan na the Big One dito po sa Metro Manila, ay iyon po ay talagang lahat po ay pinag-hahandaan. Sa katunayan noong Friday dito sa Metro Manila di ba, nagkaroon ng shake drill? So kayo sa OVP…

    GEORGINA HERNANDEZ: Opo, nasunod naman iyon.

    ELY: Okay naman. Kasi nakuwento sa atin baka oras ng trabaho ay biglang lumindol, hindi natin malaman ano. At gayon din kung sa gabi naman, siguro bawat tahanan ay mayroon pong paghahanda sa ating sarili, sa ating pamilya, kung saka-sakali pong tumama itong lindol, lalo na po dito sa Metro Manila. Dahil sa, ayan nako ang dami ho, libo-libo ang posibleng mawalan ng buhay at maraming ari-arian ang puwedeng maapektuhan ng nasabing lindol.

    [Advertisement]

    ELY: Nandito po sa studio natin ay si Usec. Renato Solidum. Importante po at pag-uusapan natin at hindi po nais na ito ay magsilbing takot sa ating mga kababayan, kung hindi ay para po tayong lahat ay makapag-handa. Noong Biyernes dito sa Metro Manila, mayroon na pong ginawang shake drill pero mas maganda lahat po buong bansa ay ready ho, at talagang alerto po tayo. So ipakilala mo, ma’am Georgina ang ating panauhin dito sa ating studio.

    GEORGINA HERNANDEZ: Ito na mapalad tayo at nagpapasalamat, kasama po natin si Usec. Solidum para sana mabalitaan tayo kung kamusta po ang ating sitwasyon sa Leyte dahil doon sa naganap na earthquake at siguro hihingi na rin po tayo ng advise para sa lahat po ng nakikinig sa atin para maiwasan po ang mha pinasala pag may dumating na lindol.

    USEC SOLIDUM: Magandang umaga, Ely at Georgina. Patuloy po ang panaka-nakang aftershocks na dulot po ng pagkilos ng Leyte Segment ng Philippine Fault doon sa may Ormoc at Kananga area. Mga 28 kilometro ang aming namapa na pagkilos ng fault, at ito’y nagpabitak ng lupa na maximum na displaced sa lupa na 1.1 meters at napa-angat o napababa ang lupa ng mga kalahating metro. Dahil sa pagkilos nitong haba ng aktibong fault, ay nagdulot ito ng magnitude-6.5 na lindol na nakasira ng mga bahay mismo sa taas ng fault, at sa labas nito. Kasi iyong lakas ng pagyanig na naramdaman nila, iyong malapit sa kabundukan, ay hindi sila makatayo. Ito ang tinatawag na intensity 8. At sa intensity 8, iyong mga mahihinang mga bahay, sub-standard actually ang dami naming nakita, iyon po ang bumagsak.

    GEORGINA HERNANDEZ: Ito ba iyong mga gawa sa nipa hut?

    USEC SOLIDUM: Hindi naman. Mga nipa hut, mga kahoy, matibay iyan sa lindol.

    GEORGINA HERNANDEZ: Iyon nga.

    USEC SOLIDUM: Pero iyong mga bahay na gumagamit ng hollow blocks pero maliit like 4 inches, dapat 6 inches iyon, tapos ang bakal kakaunti, minsan de-sais lang, dapat de-diyes iyan. Iyon ang bumabagsak, at minsan walang foundation. So iyon po ang nangyari. Pero may mga aftershocks na sumunod, ang pinaka-malakas ay magnitude-5.8 noong July 10. Pero ito ay pakaunti na ng pakaunti.

    GEORGINA HERNANDEZ: Sana maintindihan natin kung paano natin mas maiwasan ang ganyang damage sa mga infrastructure.

    ELY: Pero talagang totoo dahil sa kakapusan din ng budget ng ating mga kababayan, iyong gumagawa ng bahay. Iyon sinasabi ni USec na talagang masasabi natin sub-standard talaga, hindi dumaan daw sa engineer. Pero ganoon talaga iyong iba basta’t may matutuluyan para po sa panangga sa ulan o kung ano man, pero para sa lindol hindi po ito panangga.

    USEC SOLIDUM: Simple lang actually ang problema. Kasi ang karaniwang bahay ay square lang. Square lang iyan. Very simple design but that’s the best design. Square na hollow blocks at iyong iba may bakal, iyong iba may poste. So iyong iba na may poste kahit like, 5 meters sa fault, hindi sila nasira. Kahit iyong mga bahay sa taas ng fault sirang-sira. Kasi iyong talagang tunay na panganib sa lindol iyong pag-uga ng lupa at pagbagsak ng bahay.

    GEORGINA HERNANDEZ: Kung iyong nangyaring ganyan sa Leyte, kung mangyari iyan dito sa Metro Manila ano ang mga paghahanda po na dapat nating gawin.

    USEC SOLIDUM: Iyong magnitude-6.5, ang fault kasi dumaan sa kabundukan. So mga barangays ng Ormoc at Kananga, hindi gaanon karami ang bahay. So doon namatay mga dalawa. Pero kapag, hapon po kasi iyong lindol, pero kapag gabi nangyari ang lindol, sa aming estimate mga 140. Ang mamamatay. Kasi ang mga tao kung tulog sila, hindi sila makakaalis agad, mababagsakan. Ganoon ang nakita, kaya marami ang naligtas mula doon. Pero ang magnitude-6.5 kung sa Valley Fault iyan sa kalagitnaan ng eastern Metro Manila, ang aming estimate na patay sa Metro Manila lang ay 23,000. Napakarami. Magkaiba talaga ang epekto ng lindol sa urban area kaysa sa rural area.

    ELY: Alam ninyo Usec at tiyempong-tiyempo ang inyong pagpunta at bilang panauhin namin dito kasi July 16 po ngayon. July 16, 1990 po iyon. Ang nangyari iyong lindol sa Luzon, sa ano po ang centro noon?

    USEC SOLIDUM: Ang sentro ay Rizal, Nueva Ecija. Isang maliit na bayan sa Nueva Ecija.

    GEORGINA HERNANDEZ: Anong pinakamalaking na-apektuhan noon?

    USEC SOLIDUM: Cabanatuan, Baguio. So parang kahit malayo ka sa fault, kapag marami kang mahihinang gusali o bahay, maaapektuhan ka.

    ELY: Kasi iyong malayo sa fault at saka doon mismo sa gilid, iyong lakas mismo Usec, halos pareho din iyon?

    USEC SOLIDUM: Halos pareho din iyon. Within 50 kilometers halos pareho lang.

    ELY: Okay so iyon ho. Sakto ho mga kababayan. Napapakinggan po tayo nationwide so mas maganda talagang huwag po nating balewalain iyong ginagawang mga earthquake drill. So ngayon Usec ay nationwide naman po ang nangyari noong Biyernes dito sa Metro Manila ano. Pero halos lahat po ng lokal na pamahalaan ay ano ho ba, iyong tinutukoy ninyo talagang posibleng maglindol o talagang lahat?

    USEC SOLIDUM: Lahat po ng lugar of course sinasabi natin pagdating ng pag-uga ng lupa hindi ganoon kalakas ang mangyayari sa mainland Palawan island. Pero siyempre mga taga Palawan, dapat matuto din ng paano ang gagawin kapag lumilindol. Kasi kapag sila ay napasyal sa Manila, so dapat gawin nila. So iyong national simultaneous earthquake drill ginanap noong June 29, at sinasabi ng taga Leyte nakatulong iyon. Kasi alam pa nila ang gagawin. Ano po ba talaga ang dapat gawin? Habang umuuga, kung intensity 8, hindi ka makakatayo. So dapat ikaw ay kumubli sa mga lugar na ikaw ay pinaka-safe sa loob. Katulad nito, matibay na lamesa. Kunwari sa mga bahay may sulok at mga poste, sa kanto. Iyong pintuan, hindi lahat maayos. Kasi kung mga iyan, false door jam, hindi ka puwede diyan. So sa sulok po ang pinaka maganda. Tapos umupo ka lang kasi hindi ka naman makatayo. Takpan ang ulo at batok ng kamay.

    GEORGINA HERNANDEZ: At pag tumigil iyong pag-galaw?

    USEC SOLIDUM: Saka ka lumabas. Ang nangyayari kasi nagpapanic ang mga tao. Even after the earthquake. Hindi ka dapat magpanic, tapos na ang earthquake.

    ELY: Pero Usec sa Leyte may nangyari, tapos na ang earthquake tapos may aftershock na 5.8.

    USEC SOLIDUM: Oo nandoon ako.

    ELY: Nagpanic ho tapos tumalon sa hotel?

    USEC SOLIDUM: Iyon nga. Hindi iyon taga doon. Kasi siyempre nakatira sa hotel, hindi iyon taga doon. So mukhang iyon ang problema. At iyong isa ay isang eskwelahan sa Ormoc mismo na pagkatapos ng lindol, noong palabas na sila, nagstampede. Isipin po natin pagtapos na po ang lindol, kung hindi bumagsak ang building, hindi talaga babagsak habang lumabas ka.

    GEORGINA HERNANDEZ: Bago ho mangyari ang lindol, ano iyong mga dapat na laman ng isang emergency bag na dapat daw, tama ba, dapat mayroon sa bahay, mayroon sa opisina kasi hindi mo alam.

    USEC SOLIDUM: Unang-una, kailangan mo ng tubig. Pinaka-importante ang tubig. Mayroong pagkain, mga emergency kit like first aid kit. Siyempre kung ikaw ay may maintenance.

    GEORGINA HERNANDEZ: Iyong pito? As much as possible, iyong dikit sa katawan.

    USEC SOLIDUM: Pito, importante. Pito, and then flashlight – battery operated po, for your information – and then mga damit, hygiene kit.

    ELY: Pero at least iyong pang-tatlong araw, 72 hours. Kasi baka sa loob ng tatlong araw, magkaroon po ng search-and-rescue, doon puwede. Kasi importante iyong pito, kinikuwintas.

    USEC SOLIDUM: Tapos iyong emergency bag mo sa office, dapat sa may mesa mo. Kasi kung doon ka magtatago, kunwari magcollapse ng building, doon ka. Kung hindi po katabi ang emergency bag mo… di mo na magagamit. Kung saan ka magtatago, dapat doon din ang bag mo.

    ELY: Okay, so napaka-importante. Pero USec, may nakakakita ako katulad noong Biyernes, siguro mas maganda sa opisina ang mga libro, mga matitigas na bagay na puwede mong ipag-takip ang ulo. Siguro mas maganda sa mga shake drill na ganoon, iyon po ang gawin kasi kadalasan nasa opisina o nasa eskuwelahan, may mga libro na dinadala. Puwedo ho ba mas maganda na i-cover kaysa kamay?

    USEC SOLIDUM: Ito kasi, tinuturo ho natin iyon na kung mayroon sila kabitbit. Kung wala, eh hayaan mo na.

    ELY: Kunwari kapag may mga bags sila.

    USEC SOLIDUM: Oo, ginagawa po iyan ng mga bata. In fact, sa San Fernando, nagpagawa pa sila ng helmet eh. Alam mo ng mga helmet na ginagamit pang-tapakan galing sa mga lumang damit nila. Ilagay nila sa ulo. Pero sa Japan, iyong mga bata, may helmet. So puwede rin gawin iyon, o bike helmet. Para lang maprotektahan ang ulo.

    ELY: Opo, okay. Importante at siyempre kayong mga nasa bahay, siguro USec, mas maganda na bawat pamilya ay magkaroon sila ng training at drill?

    USEC SOLIDUM: Dapat. Sa bawat bahay, bawat barangay, may drill. Ito pong Metro-wide Shake Drill na ginagawa po natin hanggang sa ngayon ay kakaiba. Noong alas-quatro ng hapon noong Biyernes, noon iyong lindol. 45 seconds. Bawat po magnitude, mayroon pong katumbas na haba ng pag-uga ng lupa. So mas-matagalan po ng uga, mas mataas ang magnitude. So sa magnitude 7.2 usually mga 30 seconds. Pero kung malambot ang foundation, matagal-tagal nang konti. So importante na makita natin iyong pagligtas mismo sa sarili habang lumilindol at pagkatapos. Ngayon, after the earthquake, may mga damage. Malawak ang impact po niyan, marami pong pagrerespondehan sa dapat: sa barangay, sa munisipyo-probinsya, at ibang mga lugar na tutulong sa Metro Manila, eh iyon po natetest ang kahandaan at ididrill na iyon.

    GEORGINA HERNANDEZ: So maganda rin siguro na makapag-usap sa mga local na pamahalaan at may baba sa barangay. Kapag ganito, saan silang pupuntang mga lugar para hindi lang kung saan-saan tumatakbo?

    USEC SOLIDUM: Mayroon silang dapat piling na evacuation or designated evacuated area sa bawat lugar.

    GEORGINA HERNANDEZ: At dapat open?

    USEC SOLIDUM: Dapat open. Sa ngayon, mayroon tayong mga command center. Sa Metro Manila, may apat na zones tayo kasi kung sakali may lindol sa Manila, iyong mga tulay across the rivers baka hindi magamit. So mahahati ang Metro Manila according to zones, so may mga dinesignate ng mga command centers. For example, Villamor Golf Course, Intramuros Golf Course.

    GEORGINA HERNANDEZ: Malalaki itong lugar na ito.

    USEC SOLIDUM: Sa Pasig, Marikina area iyong malapit sa LRT at tiyaka iyong sa Quezon City iyong Veterans Memorial Golf course.

    ELY: Basta iyong mga open. Siguro kung mayroon kang malapit na golf course eh iyon talaga, open kasi po talaga iyon.

    USEC SOLIDUM: Ano po iyon, hindi po talaga sila kailangan pumuta doon kung hindi naman sira ang kanilang bahay at kung wala silang mapupuntahan na open. Kung wala silang babalikan, puwede siguro. Ang ating gagamiting open area po, guidance, kung mayroong nakatayong building diyan, iyong horizontal distance 1 and a half times the structure, o puno, na puwedeng tumagilid.

    ELY: Iyon ho. Pero sana ho, iyong binabanggit ni Usec. Solidum huwag pong matakpan ng pagtataranta o pagpapanic ng mga tao, kasi may mga na interview rin ako si Congressman Lucy Torres sabi niya iyong parang ibang pakiramdam, iyong actual iba eh, pero alam mo iyong drill pero minsan pag nandoon na iyong actual, papaano mo ba Usec maiiwasan iyong panic.

    USEC SOLIDUM: Actually pangarap ko na magkaroon ng maraming mobile earthquake simulator, kasi iyong drill natin hindi mo talaga nafefeel iyong tunay na earthquake.

    GEORGINA HERNANDEZ: Minsan nagtatawanan pa.

    USEC SOLIDUM: Oho, so kung hindi nararamdam iyong paggalaw mismo ng kinatatayuan mo, hindi mo maiisip kung gaano kalakas iyong lindol. So dapat po talaga, bago pa iyong drill, ipinapasalarawan sa pamamagitan ng video kung gaano kalakas iyong mga intensity. Or kung maganda, mas maganda, mayroon tayong earthquake simulator, na talagang sasakay iyong mga tao nang ganoong kalakas na lindol.

    ELY: Pero ginawa na iyan sa nakaraan diba Usec? Iyong kay, noong panahon ni Chairman Tolentino.

    USEC SOLIDUM: Mayroon silang, mayroon sa PHIVOLCS, matagal na po iyong aming simulator. Hindi lang mobile.

    GEORGINA HERNANDEZ: Ahh para madadala natin sa barangay.

    USEC SOLIDUM: Iyon iyong gusto naming mayroon kami para Luzon, Visayas, Mindanao.

    ELY: Pero sa ngayon po ba, lalo na dito sa Metro Manila, na sinasabing libo-libo ho iyong puwedeng mawalan ng buhay, at maraming ari-arian ang talagang masira, wala ho bang kahit papaano, warning, wala ho ba talaga?

    USEC SOLIDUM: Wala pa naman hong nakakagawa sa buong mundo pero sinisikap po namin na makita ng signales. Pero ang solusyon po diyan ay ganito, kung mapepredict po ang earthquake, doon ka matutulog sa labas? Baka. Kung mahina ang bahay mo. Pero kahit mapredict ang earthquake, kung ang bahay mo ay matibay, kahit umuga iyong bahay mo hindi iyan masisira. Ang solusyon po sa pagbabawas ng pagkamatay ay hindi prediction kung hindi pagpapatibay ng bahay mo.

    ELY: So sa ngayon ho, dapat ho talaga patibayin. Pero iyong mga gusali ho, lalo na iyong mga gusali ng pamahalaan nakapag-aksyon na ba ang bawat lokal na pamahalaan?

    USEC SOLIDUM: Iyong lokal na pamahalaan, sa national government talagang seryoso kasi sinabi namin na kailangan walk the talk…

    GEORGINA HERNANDEZ: Iyong iba medyo luma na eh.

    USEC SOLIDUM: So iyong kailangan nilang pagtuunan ng pansin, iyong mga luma.

    ELY: Kasi iyong ibang lokal na pamahalaan, ang sinasabi walang budget. Napapakinggan po tayo sa Cebu, maraming mga gusali…

    USEC SOLIDUM: Napasyalan po natin ang Cebu. Napasyalan po namin at sinabi namin na mayroon ding fault sa Cebu. Na kung may big one sa Manila, mayroon din sila, na dapat lang i-consider sa paghahanda. At actually po sa mga local government may paseminar po tayo ang DOST-PHILVOLCs. End of July I think between 26, and 27, sana po mag attend sila. Mga Mayor at barangay captain.

    GEORGINA HERNANDEZ: Napakahalaga nito at dapat huwag ipa-walang bahala.

    USEC SOLIDUM: Mayroon din sa Davao City. Newly mapped ito at nabanggit na rin namin iyan iyo. Ang malaking city ho, pagdating sa risk, ay mataas. So dahil nagawa na po natin iyong earthquake scenario sa Metro Manila, ang susunod po nating gagawin na scenario ay for Cebu and Davao.

    ELY: Okay, ayan ah so sa mga taga-Davao, maayong buntag. At sa Cagayan de Oro po Usec?

    USEC SOLIDUM: Wala mismong exact doon sa sentro, pero malapit rin.

    GEORGINA HERNANDEZ: Ano pong pinakamalapit?

    USEC SOLIDUM: Dito sa Central Mindanao fault. So ang rule of thumb, be prepared for intensity 8. And ang ating building code, kung sinunod mo siya, hindi masisira bahay mo.

    ELY: Eh doon naman sa Naga?

    USEC SOLIDUM: Ah sa Naga, may mga malalaking earthquake in the 1900s. Magnitude 7 to 7.6. Ang hirap lang diyan sa kabikulan, maraming bulkan, na kung mayroon po talagang patuga na, but we know there is kasi nga mayroong earthquake.

    ELY: Pero po USEC bago po tayo magtapos sa ating interview, ay sa pangkalahatan, iyong kahandaan po ng ating pong kababayan iyong ating gobyerno, kasi importante rin ho dito iyong mabilis magresponde. Kasi katulad ng nangyari sa Yolanda, hindi po agad nakakapagresponde kasi iyong reresponde ho, biktima rin po. Iyong mga pulis, iyong mga nasa police station, halos lahat, pati lokal na pamahalaan, ay biktima, so dito ho, papaano ho ba ang ginagawa ng national government, iyong ganitong kahandaan?

    USEC SOLIDUM: Sa lahat ho ng national disaster, sa malalaking disaster, sa aking pananaw ang kakulangan natin ay ang pagkukulang sa disaster imagination. Hindi pa natin nakikita natin iyong scenario ung ano ang mangyayari sa bawat bayan. So dito sa Metro Manila, ang ating ginagawang pag-aaral, iyon na po ang disaster imagination. Nakikita na natin kung ano ang mangyayari, ano iyong lugar na matatamaan, anong lugar iyong hindi. So ihahanda natin ang ating mga sarili na maipababa iyong epekto, at iyong mga hindi naapektuhan ng lindol, sila iyong tutulong. Sinasimulate rin po natin at tinetest ang kakayahan ng local government outside ng Metro Manila like regions I, II, III, and V, VI, ViII and in Mindanao, paano tumulong. So dito po natin nakikita na pagdating sa Metro Manila earthquake, iyong buong society, individual, private organizations, national government up to the top, isa lang ang iniisip na scenario, may sari-sariling aksyon pero all are aligned. So ang aking suggestion, sa mga major disaster, gagawa tayo ng scenario, aalamin ang maaapektuhan at hindi, gagawa ng plano.

    GEORGINA HERNANDEZ: Napakaganda ho ng mga plano at sana, matupad ito at napakahalagang bigyan natin ito ng pansin.

    ELY: So isang tanong nalang ho Usec, iyong tinatawag nating fault line, nalinis na po ba ito, kasi dati may mga nakatayo pang eskuwelahan, mga bahay, ngayon ba nalinis na po ba ito?

    USEC SOLIDUM: Hindi, may mga bahay pang nakatayo, ang iba ay informal settlement. Madali po iyang gawin ng paraan. Iyong issue diyan, iyong sa mga private owned na mga lupa, at least ma-inform sila. So para mapaayos ang pagpapaalam sa mga tao kung nasaan iyong fault at kung gaano kalayo ang kanilang bahay, nagdevelop kami ng application, PHIVOLCS fault finder po ang tawag. I-Google niyo lang po ang lugar, sasabihin kung gaano kalayo.

    ELY: Ok so, mas maganda ho ito, pero iyong iba kasi, sa private, nagmamatigas rin eh, iyong bandang La Vista may mga naririnig ako diyan.

    USEC SOLIDUM: Kung makikita niyo po ang mga larawan, hindi naman ho iyong buong building ang babagsak, kung hindi iyong portion ng building na tinamaan. So kung napakalaki ng bahay, at sa gilid na side mo, okay lang iyon. Gamitin mo iyong ibang bahagi ng iyong bahay.

    ELY: So mas maganda, malaman talaga iyong eksakto, para bakantihin muna. Hindi naman kailangan ibenta iyong buong buhay. Kasi talaga, iyong iba ho, kung wala pa iyong kalamidad, wala pa ho. So sa panghuli po USec, para po mayroon kayong panawagan sa ating mga kababayan, kasi magkakaroon po ng sunod-sunod na drill nationwide at ito po dapat, wag pong balewalain ng lahat, so naririnig po tayo nationwide, sa Naga, Cebu, Mindoro, Davao at siyempre dito po sa Metro Manila Usec, ano pong panawagan niyo sa kanila?

    USEC SOLIDUM: Noong Biyernes, July 14 dalawa pong malaking siyudad ang nagkaroon ng po ng city-wide drill. Noong umaga, iyon pong buong Davao City, earthquake drill sa hapon iyong Metro Manila. At sana po iyong iba pang local governments ay magkaroon rin. Pero hindi lang po dapat iyong nasa gobyerno, pati mga nasa pribadong opisina at pati sa bahay. Maiiwasan po natin ang panic kung ginagawa natin ang ating partisipasyon, aalamin ang ligtas at hindi ligtas na bagay. At magsanay magdesignate ng open area outside the house at doon tayo pupunta pagkatapos ng isang lindol.

    ELY: Siguro sa mga susunod, sana sa mga susunod pang episode ng Biserbisyong Leni, maiibintahin ka namin at marahil baka nandito na po ang ating bise presidente.

    GEORGINA HERNANDEZ: Kami naman Ka-Ely, iimbintahin din po namin si Usec. Solidum. Mayroon kaming mga partner ng local government units, 134 local government units sa Angat Buhay, baka puwede rin po ma-simulate natin, makita po natin kung alin po dito ang at-risk sa mga lindol, at matulungan din po natin sa paghahanda, lahat po ng ka-partner namin sa Angat Buhat.

    ELY: Salamat po, iyan po ang ating Undesecretary Renato Solidum.

    [Advertisement]

    [GAP 2]

    ELY: Siyempre sa pangalan po ng ating bise-presidente, Leni Robredo, kasama natin

    GEORGINA HERNANDEZ: Magandang umaga po. Georgina po mula sa Office of the Vice President.

    ELY: Okay at siyempre iyong, dere-derechohin din natin dahil sa importante talagang ito po iyong pinaghandaan nating lahat—iyong sa lindol, lalo na dito sa Metro Manila. May mga dagdag lang ano?

    GEORGINA HERNANDEZ: Tutukan natin yung Metro Manila. Kanina pinaguusapan natin-

    ELY: Ilang libo sabi ni USec, andami no?

    GEORGINA HERNANDEZ: Dito sa Metro Manila, kung nangyari sana iyong doon sa Leyte, nasa mahigit na 20,000. Iyong ganoon kalakas na lindol. Pero pag usapan natin sa Metro Manila, paghahanda sa iba’t ibang klaseng sakuna, lindol, bagyo, iyong pagbabaha. Nandidito po si Ryan Castañeda, Deputy Chief, Public Safety Division ng MMDA. Magandang umaga po.

    ELY: Okay, samantalang- good morning, pakiulit, off mic tayo.

    CASTANEDA: Magandang umaga po sa lahat, sa tagapakinig sa DZXL. Good morning, Georgina.

    ELY: Okay, so dito po ano—iyong mga nakikinig po sa atin diyan po sa Naga, Cebu, Cagayan de Oro, Davao—may mga lugar din po sa inyong may fault line at siguro kung naghahanda po nang husto ang Metro Manila, maghanda rin po diyan sa inyong mga lugar. Pero noong Friday, sabi rin po ni USec. Solidum, sa Davao, sa umaga, mayroon pong shake drill. At noong hapon, mayroon po sa Metro Manila. Siguro pag-usapan natin at bigyan ng asintaryo sa ating mga kababayan kung ano ang dapat gawin. Halimbawa ako, nagmamaneho ako sa kahabaan ng EDSA. Ma-traffic lagi sa EDSA, dito sa bandang Guadalupe bridge. Anong gagawin ko?

    CASTANEDA: Iyong una po is, saan po tayo huminto no. Sa sinabi doon na binigay sa mayors, so sinabi na magkakaroon ng regional separation so that is mapuputol iyong tuloy. Sa Guadalupe po may mga tulay-

    GEORGINA HERNANDEZ: Iiwasan iyong mga tulay.

    CASTANEDA: Pag nagsimula na po gumalaw ang lupa, mas maganda pong huminto muna. Tingan po natin kung may mga panganib sa atin—kung mayroong pwede bumagsak.

    ELY: Opo. Pero ito pong Guadalupe Bridge, naicheck nap o ba ito ng MMDA? Na kahit papaano ay matibay-tibay pa? Medyo matagal na rin po kasi and bridge na ito.

    CASTANEDA: Ang pagchecheck po dito sa kalakhang Metro Maynila ay responsibilidad ng DPWH. Although sa Metro Manila po bilang agency ng Disaster Risk Reduction Council ng NCR, nakikipagpartner po tayo sa iba’t ibang sangay ng gobyerno para sigurado. Sabi nga ni USec. Solidum na let’s walk the talk.

    GEORGINA HERNANDEZ: Okay, so ito pong—kapag nasa loob ka nang building na mataas, tulad nang opisina, mataas na building, ano po yung mga dapat gawin?

    CASTANEDA: Ito ay sabi nga nila ay matagal nang tinanong, maraming beses na sinagot, initially, iyong galaw po, laging sinasabing drop, cover, and hold. So maghanap po tayong matibay na la mesa o kung anong furniture kung nasaan po tayo. Drop po tayo, hawakan iyong paa noon, at cover natin ang ulo natin, humawak sa ilalim na matibay na la mesa.

    GEORGINA HERNANDEZ: At iyong wag na wag ginagawa, wag tatalon no. Kasi talagang mahirap po talaga iyon. At kapag ikaw naman ay nasa bahay, ano iyong—dapat ba puwedeng lumabas?

    CASTANEDA: Wala naman pong pinagkaiba iyan. Kahit nasa loob ng gusali, sa opisina, o nasa bahay ninyo. Kaya po tayo nagsasagawa ng mga drill na ito, upang masanay iyong tao kapag dating ng oras, aalam na natin ang gagawin. Kadalasan ang nagpapahamak sa mga tao ay ang pagpapanic.

    ELY: Okay. Siguro mas maganda, tulad nang napakinggan natin kanina kay USec. Solidum, kapag alam mong hindi matibay ang bahay mo, patibayin mo ngayon. Kasi hindi natin masisisi ang iba sa budget at imbis na sa de-kwatro ang kapal ng bakal, ginagawa na lang de-dos para mas mura. Minsan instead na lagyan ng buhos, wala na no. Hindi kasi dumadaan sa engineer. Maraming lugar sa atin dito—lalo na sa mga informal settlers, di ba?

    GEORGINA HERNANDEZ: Sana magkaroon ng espesyal na programa ang pamahalaan, baka puwedeng pag-aralan ng MMDA, puwedeng tingnan rin ng aming opisina. Paano iyong mahihirap na pamilya na walang kakayahan—walang spat na mga pondo para palakasin ang kanilang mga bahay, kailangan nating tulungan.

    CASTANEDA: Ang local na pamahalaan po, may programang ganyan—para asa mga kapos palad.

    GEORGINA HERNANDEZ: Parang shelter assistance para sa paghahanda para sa lindol

    CASTANEDA: Nagbanggit po tayo ng local na pamahalaan may mga engineer, pwede sila sumanguni sa pamahalaan.

    ELY: Opo. Okay so sa panig po ng MMDA, at kung saka-sakali naman, kunwari lumilindol at malakas pa ang ulan, bumaha, paano na?

    CASTANEDA: Ito po, ang kailangan—

    ELY: Kasama po ba ito sa plano? Lalo na ngayon, tag-ulan.

    GEORGINA HERNANDEZ: Tag-ulan ngayon.

    ELY: Ang lakas lakas ng ulan tapos lumilindol pa. Huwag naman sana ano.

    CASTANEDA: Ito po ang kainaman ng nakakaraang dalawang araw at tuwing gabi po ay umuulan. Pero sa ngayon po ang MMDA po, may dalawang operational plan iyan, ang tinatawag nating OPLAN Yakal para po para sa earthquake at OPLAN Unos para sa baha. Although sabi namin, be always prepared for the worst case scenario. So iyong pag-activate nang parehong nating plano, may mga dedicated naman na mga tao na–

    GEORGINA HERNANDEZ: Magkahiwalay naman ang mga tao.

    CASTANEDA: Opo. Sa ngayon po kung titingnan natin ang ginagawa, kubaga noong nakaraan kapag nagkakahabagat po, konting ulan, babaha. Pero sa ngayon theses last 2 years, significantly, nabawasan po ang mga insidente ng pagbaha dito sa Metro Manila.

    ELY: So bago tayo magtapos sa ating interview, baka may mga dagdag tayo na panawagan mula sa MMDA, at hindi lang susundan pa ng mga shake drill lalo na dito sa Metro Manila.

    CASTANEDA: Opo. Ang National Disaster Reduction Management Council po, mayroon pong mga earthquake drill. Quarterly po namin ito ginagawa. Sa side naman po ng MMDA, tina-try po namin itong mga metro shake drill ay nagiging yearly. So ngayon, itong third drill na ito, we encourage the participation of our private sector para matesting iyong kanilang contingency. As well as the government sector.

    ELY: Okay, salamat po.

    GEORGINA HERNANDEZ: Hotline. Ano po ang mga puwedeng tawagan?

    CASTANEDA: 911 po ay nagagamit na po natin. Kahit tumawag po tayo sa 117, i-reredirect po tayo sa 911. MMDA po is 168. Iyong mga local na pamahalaan, may mga hotline at emergency.

    ELY: Halimbawa po lumindol at bumagsak po ang telepono at kuryente, ano po ang alternatibo? Ako itinatanong ko na ang mga posibilidad para alam po ang ating mga kababayan.

    CASTANEDA: Doon po pumapasok iyong importansya ng mga radio natin. AM radios, cellphones natin na may kapabilidad na makagrinig tayo sa radyo. Gamitin po natin.

    ELY: Kaya po inaadvise na mayroon pong transistor radio. Kasi de-baterya lang iyon eh okay salamat po sa inyong oras.

    GEORGINA HERNANDEZ: Salamat, Ryan.

    ELY: Iyon po si ginoong Ryan Castaneda, Deputy Chief of Public Safety Division ng MMDA.

    [Advertisement]

    ELY: At siguro, iyong Office of the Vice President, mayroon ding ginawang pagtulong lalo nap o diyan sa Leyte. So ma’am Gina, ano ba yungating naging aktibidad sa Leyte

    GEORGINA HERNANDEZ: Bago po natin tuluyang iwannan ang usapang lindol, paghahanda, at pagresponse sa lindol, ang opisina po ni bise presidente Leni Robredo ay handa tumugon sa pangangailangan. Noong unang gabi po noong nangyari iyon, nakapagusap na nga po si VP Leni sa mga local officials natin sa Leyte—lalong lalo na sa Kanangan. Nitong paparating na Linggo, mayroon tayong team na sa office of the Office of the Vice President na magdadala nang shelter kits para magdala nang tulong at para maiayos iyong mga bahay. Iyong mga may yero at ilang mga plywood na ipapamigay. Iyong mga natutunan natin dito, hindi sapat na mamigay lamang ng mga gamit. Pero pag-aralan talaga kung pano magiging malakas ang mga bahay na itatayo. Iyon po yung tututukan po ng aming opisina.

    ELY: Mamaya po baka po makausap natin ang ating bise-presidente, at may panauhin po dito sa ating studio. At ay metro laylayang family mula sa Pateros. Isa po sa sangkap ng ating palatuntunan iyong tinatawag na INP.

    GEORGINA: Kasi medyo masyadong mabigat at malungkot—nakaktakot ang mga pinaguusapan natin kanina. Magandang puntahan natin iyong good vibes. Iyong positibong news sa Istorya ng Pag-asa.

    ELY: Ito ang tinatawag ng mga taong INP o Istorya nang Pag-asa. Binibigyan po natin ng inspirasyon ang ating mga kababayan na akala po nila, sa tingin nila, ay pinagbagsakan sila—pinagsakluban, na wala na silang pag-asa. Ang dami-dami pong sigurong napakabibigat na problema, at nalagpasan nila ang mga problema sa kanilang buhay. So iyon po, dito maganda iyong mga ibinibigay nating mga inspirasyon. Wala pong katapat na pera iyan, ibinigay sa akin ito, kaya ko ito.

    GEORGINA HERNANDEZ: Kada-linggo may mga nakakausap si VP Leni, mga pamilyang tinutulungan, Metro Laylayan at sa iba’t ibang bahagi ng Pilipinas, tulad nang sa Pateros. Iyon nga lang, hindi sila makakarating ngayong umaga. Pero sa susunod na linggo, para mas maganda kapag nakausap nila si VP Leni, at makapagkuwentuhan. Pero natulungan na po ito sa livelihood, iyong mga kabuhayan, at iyong mga medical na pangangailangan ng pamilya nila. Maganda kapag marinig po natin sila sa mga susunod na linggo kasama po ni VP Leni.

    ELY: Okay, at siguro, basa muna tayo ng ibang text, Ma’am Georgina? Sa mga nakaraan, iyong mga naaksyunan na at nakausap na rin po ng Office of the Vice President.

    GEORGINA HERNANDEZ: Mayroon po tayo noong nakaraang Linggo, mula po siya sa Bocaue, Bulacan. Si Analisa Niyalda, 35 years old na solo parent na may limang anak, at naka-bed rest. May problema sa spine, at sinasabi niya yong kanilang allowance hindi nasasapat, at marami pa siyang pinag-aaral. Nakikipag-ugnayan po iyong opisina namin sa medical assistance. Mabibigyan naman po sila ng OVP Medical Assistance para makatulong po sa gastusin sa pang-medicine nila pero titingnan din po natin iyong scholarship or educational assitance para sa kanilang mga anak. Mayroon din po tayo mula sa Dinggalan, Aurora, si Efren Parupay, isang person with disability, ito po ay talagang tinutugunan ng opisina namin. Mayroon tayong special na programa sa persons with disabilities, ito po ay, ngayon buwan actually National Disability Month rin, at kasama po iyong PWDs na nakakatanggap ng wheelchair mula sa aming opisina. Maliban po dito, mayroon po silang request for livelihood na ating sinangguni sa Department of Social Welfare and Development at kay Mayor Jaime Elarde po ng Dinggalan, Aurora. At ito po ay tututukan natin para mabigyan po sila ng nararapat ng assistance dahil humihingi rin po sila ng tulung pangkabuhayan at para po sa pagpapagawa ng bahay.

    ELY: Okay, may mga text rin, ito galing pa hong Japan, good morning po! Walang sinumang nakakaalam kung kailan dadating ang sinasabing The BIg One. Magdasal ho tayo araw-araw, iyon po tama ho ito. At dito sa Japan, bago dumating ang earthquake tumutunog na po iyong alert.

    GEORGINA HERNANDEZ: Actually, nakakatanggap na rin po tayo dito, kung napapansin ninyo, sa cellphone ko nakakatanggap ako minsan ng NDRRMC na text. Sila iyong nag-update ng shake drill, sila rin iyong nagsasabi kung saan nagkakaroon ng lindol. At nagpapasalamat tayo na mayroong ganyang serbisyo ang ating pamahalaan.

    ELY: Maraming nakikinig sa atin ah, hindi lang nationwide, worldwide. Okay.

    [Advertisement]

    [GAP 3]

    ELY: Samantala, mga kasama, nasa linya ang ating Bise Presidente, si Vice President Leni Robredo. Madam Vice President, magandang umaga po sa inyo!

    VP LENI: Magandang umaga ka Ely, magandang umaga kay Geo Ann, magandang umaga po sa lahat na nakikinig sa atin. Ka Ely, Geo Ann, nandito ako sa Hong Kong, kahapon hanggang ngayon, kasama ko iyong ating kababayan na nagiinterview tayo ng mga OFWs na kababayan natin na pwede natin i-feature iyong kwento nila sa Istorya ng Pag-Asa, at kasama ko iyong iba ngayon, napaka-inspiring ng mga kwento, sabi ko maghahanap lang ako ng tatlo, pero parang napakarami iyong mga kwento ng mga struggles nila, na nagtratrabaho sa ibang bansa, talagang nagbunga ng napakaganda, na hindi lang para sa sarili nila, pero para sa pamilya nila.

    ELY: Opo. Talagang napakahirap po noh, iyong matinding sakripisyo ng ating mga OFW. Lalo na iyong nasa Hong Kong, karamihan po sila diyan trabaho nila ay kasambahay…

    GEORGINA HERNANDEZ: Or domestic helper

    ELY: Oo. Aalis sila dito sa Pilipinas, iyong kanilang maliliit na anak ipapaalaa sa iba, pag dating diyan, magaalaga ng ibang tao. Di ba?

    VP LENI: Kaya nga ka-Ely, dapat sana kagabi lang babalik na ako sa Pilipinas, pero karamihan sa gusto natin interviewhin, iyong bakante lang ngayon na linggo. Kaya nag-decide kami na mag-extend ng aming byahe, ng isang araw at malibre silang lumabas. At tuwang-tuwa sila, tuwang tuwa na nabigyan sila ng pagkakataon at tingin ko, iyong mga kanilang kwento, talagang kwento ng kabayanihan. Iyong pinagdaananan nilang kahirapan ay hindi talaga matatawaran. Halos parepareho, ka Ely, iyong pinagdadaanan, mamaya, papakita lang natin, pagkatapos ng programa natin ngayong umaga, kasama ko ka Ely iyong aking pangalawang anak, siya ang aking photographer, pero gusto natin ipakita parang iyong teaser, na parang, i-FB-live natin ng sandali, pero iyong full interview nila, next week natin ipapalabas.

    ELY: Opo. At maganda rin madam Vice President, iyong kanilang good news po sa mga OFWs, diba mayroong iDOLE, INP, iDOLE, opo so parang.

    VP LENI: Maiiwasan nila daanan iyong napakatinding requirements, doon talaga sila nahihirapan dahil babalik-balik, iyong gastos, grabe. Pero ka Ely, Geo Ann, ano talaga, iyong kwento na mga ito, iyong mga iniwan na pamilya, iyong kahirapan pag medyo namamalas sa employer dito, iyong talagang kahirapan sa lungkot, kahirapan sa trabaho, pero ang sasaya ng mga kababayan natin na andito at talagang parang uhaw na uhaw na makasama tayo, makasama iyong mga kababayan natin. Kaya sinasabi nila na pag may bumibisita na mga kababayan natin na sisilip din kami.

    GEORGINA HERNANDEZ: Siguro ma’am napakalaking tulong na nakilala at nakausap nila kayo ngayon kasi alam natin na sabik din talaga sa makakausap ang ating mga kababayan diyan at malaking sakripisyo, kahit hindi pa natin sila nakikita ngayon, malaking pagpapasalamat po siguro nila na nagkaroon sila ng pagkakataon na makasama po kayo.

    VP LENI: Oo, totoo iyon Geo Ann, iyong contact natin na kakilala kong OFW, nagpa-refer tayo ng pwede nating iinterview na may magandang kwento, sabi ko hanggang tatlo lang, kasi mahirap. Kami lang magnanay ang nagasikaso ng iyong interview. Pero kagabi pa nagpapalaam sa amin iyong kakilala namin, ‘ma’am, pwede bang lagpas tatlo?’ Kasi gusto din nila na marinig iyong kanilang kwento, gusto din nila ipaalam iyong, hindi lang sakripisyong pinagdaanan, pero iyong kaginhawaan na parang narating na nila dahil sa sakripisyong iyon.

    ELY: Opo. Okay, so aasahan po ng ating listeners na sa next episode, sa susunod na linggo, maganda po iyan ha, magkakaroon ng inspirasyon para sa ating mga kababayang Pilipino, na kung ano iyong karanasan ng ating kababayan na nagtratrabaho na po diyan sa Hong Kong.

    VP LENI: Sa totoo, ka Ely, iyong sinasabi ko sa kanila, sigurado ako na sa panahon na ito, maraming kababayan na iyong pinagdadaanan nila, pinagdadaanan din. Kaya mahalaga na malaman iyong kwento nila, kasi magsilbi silang inspirasyon na sa gitna ng kahirapan ay posible din na maging tagumpay sa huli kasi, ito, ka Ely, sabi ko nga, iyong karanasan na dinaanan namin mula kahapon hanggang ngayon, sabi ko, siguro every few months may isang grupo tayong OFW na makakausap kasi ito talaga iyong mga bayani ng ating bayan na hindi masyadong nabibigyan ng pansin. Siguro ngayon panahon na din para iyong mga kwento nila, iyong inspirasyon nila, kumbaga ma-touch lahat ng puso ng kapwa Pilipino.

    ELY: Okay sa panguli ma’am at ngayon po sakto July 16, anibersaryo ng July 16, 1991 earthquake, kanina ang unang panauhin ay si USec. Renato Solidum, noong Biyernes mayroong Shake Drill dito sa Maynila, ano ang inyong mensahe ma’am sa ating kababayan kasi sa ngayon naghahanda ang buong bansa sa posibilidad na magkaroon ng lindol at iba pang kalamidad dito sa atin.

    VP LENI: Ito kasi ka Ely ang napakahalaga na alam natin kung ano ang kailangan gawin. Iyong isa sa pinakamahirap na trahedyang pwedeng sumapit sa isang lugar ay lindol kasi hindi ito napre-predict. Hindi ito tulad ng bagyo na days before nakakapaghanda tayo. Pero ito, parang sumasapit siya ng biglaan na hindi tayo handa kaya siguro mas mabuti parati nasa likod ng ating isip na kung mangyari ito, alam natin iyong gagawn. Ito iyong makakasalba ng maraming buhay, ito makakasalba sa ating pamilya, kaya tingin ko dapat hindi ito tine-take for granted, palagay ko marami sa atin iniisip lang na safe naman kami.

    Hindi pa ako, ka Ely, nakabisita sa Leyte pero nakausap ko na ng ilang beses iyong aming local officials, si governor, kausap natin last week. Si Governor Mic, si Mayor Weng Codilla ng Kananga, napuntahan ko iyong Surigao. Iyong Surigao, ka Ely, pumunta kami doon, talagang nakakawa iyong mga tao, iyong takot, iyong trauma, talagang, medyo matindi. Kaya iyong mga kaya natin gawin habang hindi pa siya sumasapit, gawin na natin.

    ELY: Opo. Salamat po. Hanggang sa susunod na linggo, magkasama tayo dito sa ating studio.

    VP LENI: Maraming salamat ka Ely. Siguro ka Ely ipaalam din natin sa ating mga listeners na iyong ano, iyong ifefeature natin next week iyong mga OFWs. Kaya tamang tama itong ating interview ngayon. Ngayon, ka Ely, kasama ko na sila, pero mamaya ka Ely after 10, magstastart at magf-FB live kami. Salamat!

    ELY: Oo, sa inyong FB Live. Salamat!

    – 30 –

    Posted in Transcripts on Jul 16, 2017