This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI Episode 216

    BISErbisyong LENI Episode 216

    ELY: Magandang umaga Pilipinas—Luzon, Visayas, at Mindanao. Ito na po ang BISErbisyong LENI dito po sa RMN. At ngayon po ay araw ng Linggo, June 27, 2021, at mula po dito sa DZXL RMN Manila, tayo po ay napapakinggan sa RMN DYHP Cebu, RMN DXCC Cagayan De Oro, RMN DXDC Davao, RMN DWNX Naga, at siyempre sa lahat po ng ating naabot ng broadcast nationwide, netwide. Ako pa rin po ang inyong radyoman Ely Saludar. At espesyal din po ang palatuntunang ito dahil sa tayo po ay siyempre, ay magkakaroon po ng espesyal na tribute dahil dito po kay yumaong Pangulong Noynoy Aquino. At siyempre kasama po natin ang nag-iisang Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si Madame Vice President Leni Robredo. Ma’am, good morning.

    VP LENI: Good morning, Ka Ely! Good morning po sa lahat ng nakikinig sa atin ngayong umaga, at kasama po natin sa Facebook live at iyong atin pong mga kababayan sa Bicol, marhay na aga sa saindo gabos, ang ating mga kababayan sa Visayas at Mindanao, maayong buntag. Good morning, Ka Ely.

    ELY: Opo, good morning. At nabanggit ko nga, Ma’am, na isa po ito sa mga espesyal na edition ng BISErbisyong LENI, dahil sa iyong ating pagbibigay-pugay po, ano, sa yumaong Pangulong Noy Aquino. Samantala, para po sa kaalalaman ng ating mga listeners ay kumustahin po muna natin iyong mga naging aktibidad ng Tanggapan ng Pangalawang Pangulo.

    VP LENI: Medyo busy ngayong week na ito, Ka Ely. Ang daming nangyari. Nagsimula kami, Ka Ely, Monday, ako ay guest sa National Conference nung ECOP. Iyong ECOP Ka Ely, iyong ano ito, parang organisasyon siya ng employers, so iyong mga, mga companies, iyong mga, ano ito, iyong kasali dito. Halos taon-taon naman akong guest nila Ka Ely. So iyon iyong Lunes. Napakalaking, napakalaking pagtitipon ito ng mga negosyante. Iyong Martes, Ka Ely, ito yung start ng ating Vaccine Express sa Manila, Martes at Miyerkules iyon. Siguro konting background lang doon Ka Ely. Kung naalala mo, mayroon kaming nilaunch na Swab Cab yung mobile na swabbing, ginawa natin ito sa Malabon, sa Quezon City, sa Marikina, sa Imus, sa Tuguegarao, at saka sa Puerto Prinsesa. Pero noong pinakaunang araw pa lang ng Swab Cab, Ka Ely, naisip namin magandang idea na magkaroon din ng parang para sa bakuna. Kaya ang tawag nga namin Ka Ely, iyong Jab Cab.

    Kaya lang iyong pinaka-problema lang namin, Ka Ely, wala kaming access sa supply ng bakuna. So hindi namin siya, hindi namin siya nagawa kaagad. Tapos nagkaroon ng pagkakataon na nagkausap kami ni Mayor Isko, binring up ko sa kanya, binring up ko sa kaniya, Ka Ely, iyong ideya na magkaroon ng, iyon nga parang vaccine cab. Nagustuhan niya kaagad. So iyong una, Ka Ely, iyong aking proposal sana, parang talagang TODA, talagang TODA iyong papa ano iyon, papa-vaccinate. Pero naisip sana namin dati, Ka Ely, iyong mga, iyong mga sasakyan pupunta doon sa mga TODA stations, para ilapit na sa kanila. Kaya lang, nalaman namin, Ka Ely, kinalaunan na iyong karamihan pala sa stations sa Manila, una napakarami pala. Pangalawa karamihan pala sa mga stations sa Manila, nasa mga, nasa mga kalsada na maliliit. So hindi talaga puwede kasi ‘di ba parang magkakaroon ng congestion, baka maka-traffic pa kami. Siyempre iyong physical distancing. Kaya iyong City of Manila iyong nagsuggest na ilagay ito sa isang malaking lugar. Iyong una ngang proposal, Ka Ely, parang Rizal Coliseum sana. Pero parang nagkakaroon din ng swabbing doon eh, hindi puwedeng magkakasabay ‘di ba kasi magkakaroon nga ng congestion. So ito, Ka Ely, buti nalang pumayag iyong management ng CCP na doon gawin. Ano nangyari, Ka Ely, sobrang ideal, sobrang ideal kasi malawak. Nag-request kami ng mga holding areas, para hindi kaagad, hindi lahat nandoon,. So nagkaroon ng holding area parang sa Jalandoni at saka sa Adriatico. Ang napakahusay Ka Ely ng Traffic Management Team ng Manila. All-out sila sa pagtulong. Pati iyong ano, federation ng mga TODA drivers.

     

    ELY: Opo

     

    VP LENI: Sobrang proactive. Wala kami, Ka Ely, na inasikaso pagdating sa pagpapunta doon ng mga drivers, pagregister, parang pumunta sila doon, mayroon na silang QR codes. So kaya siya naging mabilis. Oo, Ka Ely.

     

    ELY: Ma’am, buti, Ma’am, hindi, Ma’am, nag-atubili si Mayor Isko?

     

    VP LENI: Na ano iyon?

     

    ELY: Buti, Ma’am, hindi nag-atubili si Mayor Isko dito po sa inyong panukala na napakaganda naman para po sa bayan. Kasi ‘di ba nabanggit niyo sa mga nakaraan kapag may proyekto po ang OVP, iyong ibang mga LGU, parang nag-aalangan dahil sa, ‘di ba kayo po ay nasa hanay po ng oposisyon.

     

    VP LENI: Ako, Ka Ely, hindi naman lahat ng LGU. In fact marami na kaming partnerships with other LGUs. ‘Di ba nagkaroon na kami ng partnership sa Malabon, sa Quezon City, depende sa LGU, Ka Ely. Pero kay Mayor Isko, isang beses lang kaming nag-pitch, okay kaagad siya. At ano ito, Ka Ely, okay kaagad siya at iyong kabutihan iyong lahat ng kailangan namin from the LGU, all out. Hindi kami talaga, hindi kami nahirapan, iyong mga coordination meetings, sobrang supportive sila. Ako actually, napadali iyong trabaho namin Ka Ely, dahil iyong mga mahihirap for us. LGU iyong gumawa. Iyong mga mahihirap for us, iyong registration nung mga TODA kasi ang dami nila. Iyong pag -asikaso sa traffic, hindi namin iyon kaya. Ano talaga, Ka Ely, iyong day mismong iyon, pati iyong IT team nila talagang nagstation doon, nagpastation sila ng EMS team. Ano talaga, kapag ganun iyong partnership, Ka Ely, ang laking tulong. Kaya, kaya ito, Ka Ely, nagiging madali. Ang gusto kong sabihin mahirap siya in the sense na malakihan kasi, kasi, kasi two days lang talaga iyong schedule, pero… pero napaka smooth nung nangyari doon sa two days na iyon. Iyong sa amin Ka Ely, iyong vaccine supply sa kanila, iyong pagparegister ng TODA sa kanila, iyong traffic sa kanila. Sa amin lang Ka Ely iyong mga tao, sa amin iyong mga tao, iyong pag set up, iyong mga tents doon, iyong mga sound system, iyong flow sa amin iyon. Tapos iyong sa amin kasi Ka Ely, iyong aming advantage din, matagal na kami nagwowork with partners and volunteers. So sa amin, Ka Ely, madali sa amin mag-ano, maghanap. Madali sa amin maghanap ng mga doctor, ng mga nurses, ng iba pang mga volunteers. Isang tawag lang namin ang dami talagang nagsa-sign up. So papasalamatan namin, Ka Ely, iyong mga doctor, iyong mga nurses, iyong mga eskwelahan Ka Ely. Halimbawa iyong UST College of Nursing, all-out, pati si Dean nandoon. Pati si Dean nagva-vaccinate siya. Halimbawa maraming taga-UP Manila. Iyong FEU Ka Ely, papasalamatan natin. Iyong FEU kasi isang tawag lang namin, talagang tumulong sila magpadala ng mga estudyante na nag-volunteer, iyong San Beda College of Medicine, may isang grupo doon, Ka Ely, organisasyon sila ng mga medical students from San Beda nandoon sila to volunteer. So ang dami, Ka Ely, na mga grupo na mga parang as a group nag-volunteer sila. So sa amin iyon iyon. Marami kaming volunteers na na-set up. Ang ganda nung partnership, Ka Ely, na nakakainspire. Ang target namin, Ka Ely, 3,000, sabi namin “kapag naka three thousand tayo”—actually sinasabi namin, Ka Ely, 3,000 to 5,000. Pero sa amin, Ka Ely, iyong kwenta kasi namin, sabi namin kapag 3,000 okay na tayo. Pero iyong nabakunahan namin, Ka Ely,  4,599. So marami, marami talaga iyong pumunta, mga Grab divers, pumunta din.

     

    Ang pinakalesson talaga doon Ka Ely, una, kailangan ilapit mo sa kanila. Kapag sinabi nating ilapit, hindi lang yung distance, pero iyong hindi masyadong istorbo sa hanapbuhay. Halimbawa iyong sa amin, Ka Ely, kasi hindi ka bababa sa sasakyan mo, pagdating ng motor mo, o pagdating ng tricycle o e-trike, iyong mga volunteers iyong lalapit sayo. So ang convenient noon sa kanila, pagkatapos ng… pagkatapos nilang mamonitor, kayod ulit. So iyon iyong number one. Iyong number two, Ka Ely, nung mga unang registration, matumal. Halimbawa, parang naka-ilang araw na iyong registration, kulang na kulang pa iyong nagreregister, parang less than one thousand. So kami Ka Ely, naisip namin na magbighay ng incentive. Nagpartner kami—nagpartner kami with SeaOil foundation, nag-partner kami with SeaOil foundation, nag-ano, Ka Ely, nagbigay tayo ng 500 na gas cards. Ito ang laking bagay nito, Ka Ely, para sa kanila, kasi para sa kanila, ilang araw na itong puwede nilang magamit para sa hanapbuhay. So nakatulong iyon, nakatulong na pag yung driver bibigyan mo ng gas card. Mas ma—mas maeenganyo siya. Mas maeenganyo siya magpaturok. Tumambay ako doon, Ka Ely, tumambay ako ng Tuesday morning at saka Wednesday afternoon. Ano talaga, kakuwentuhan ko iyong mga drivers, actually, Ka Ely, happy sila, happy sila na nagpabakuna sila. Mayrooon kaming tanong sa kanila, “bakit ka—para kanino ka ba nagpabakuna?” Karamihan sinasabi nila para sa pamilya namin. So ano, ano, Ka Ely, magkakaroon tayo ng second run, pero iyong second run natin siyempre for the second dose. Pero nagpa-plano kami, at in-approve na din ito ni Mayor Isko, na iyong sunod na target natin na grupo, iyong mga vendors naman. Iyong mga vendors naman, and ano, Ka Ely, kami, kung mayroong ibang LGU na willing to partner, willing din kami. Kailangan lang, Ka Ely, magkaroon lang kami ng maraming time to prepare kasi marami talaga iyong inaasikaso, magko-call ako for volunteers, siyempre iyong mga volunteers mo ito iyong may mga full time work eh. So kailangan talaga siya ischedule ng mas maaga-aga. So iyon, Ka Ely, iyong Tuesday and Wednesday namin.

     

    ELY: Opo Ma’am, so—

     

    VP LENI: So noong Tuesday—

     

    ELY: Ma’am, iyong sa binabanggit niyo dyan. Talagang marami po iyong humanga ano, dahil sa iyong naiisip niyo na pamamaraan, na mas mapapadali no, para po sa taong bayan na tulad po sa inyo, na inilalapit ang bakuna at nabigyan ng konting insentibo. Sa halip na takutin na makulong, ‘di po ba? So parang hindi po ganoong totoo na mababa parin kumpyansa ng tao sa bakuna. Talagang mataas ang kumpyansa kaya lang may iba’t ibang mga personal na kadahilanan.

     

    VP LENI: Dahilan, oo. Totoo iyon, Ka Ely. Actually, Ka Ely, nung—nung nandoon kami kapag nakakausap sila, mayroon namang iba na medyo, medyo nag aatubili. Pero nakakatulong kasi, Ka Ely, iyong sama-sama. Halimbawa iyong mga kakwentuhan ko, iba-iba talaga iyong dahilan. Iyong isa natatakot sa injection. Hindi naman sa ayaw nila sa bakuna, ang sinasabi lang nila, “hindi pa ako na—hindi pa ako na-inject all my life.” Mayroong mga ganoon. Iyong iba naman hassle kasi—hassle kasi kung magpapabakuna kasi magreregister online tapos pipila ka. In fact, Ka Ely, iyong patapos na iyong second day na hapon, nag-cut off na kami. Nag-cut off na kami kasi paubos na iyong supply. Tapos iyong mga nandoon pa na nag-i-inquire, parang sinasabihan nung iba sa amin, “mayroon po sa mga ganitong lugar, pwede kayong pumunta din doon, kasi mahaba pa yung pila sa amin eh magka-cut off na kami.” Iyong iba, Ka Ely, ayaw. Parang mas gusto nila iyong hindi na sila maghahanap ng parking. Hindi na—iyong alam mo iyon, kulang sa istorbo. Kasi ang kagandahan, Ka Ely, sa registration ng City of Manila, kapag nagregister ka, parang kahit saan na vaccine center ka puwedeng pumunta. Iyong iba sa amin na may mga QR codes, puwede naman sana sila sa… Halimbawa noong nandun kami, parang may malapit yata sa Robinsons, mayroon sa MOA, parang sinasabi nila dito na lang para hindi na kami aalis sa sasakyan, mas madali dito. So ano talaga Ka Ely, una iyong convenience. Siguro iyong hindi ka maghihintay ng matagal, hindi maiistorbo ‘yong hanapbuhay mo kasi ilang minutes ka lang doon. Maraming mga ganoon Ka Ely, tapos nakakatuwa nga kasi iyong 2nd day, marami sa mga TODA ang pumunta na kasama ang asawa na magpapabakuna din. So pinayagan naman ng City of Manila, and tingin ko napakalaking bagay, Ka Ely, e. Napakalaking bagay na pinayagan silang dalhin ang asawa, kasi, ‘di ba, ako para sa akin, Ka Ely, mas maging liberal sa ganyan, kasi mas maraming nababakunahan, mas mabuti para sa ating lahat. So kung marami lang iyong  supply Ka Ely, ang dami talagang puwedeng gawin. Ang daming creative na mga paraan para i… iyong deployment ng vaccines. Ang problema lang, Ka Ely, halimbawa doon sa amin sa Bicol, kulang na kulang talaga iyong supply. Kulang na kulang iyong supply, na tumutulong na nga ako, Ka Ely, na mabigyan sila ng mas marami kasi may spike din e, may spike din iyong number of cases. Kasi halimbawa, doon sa amin sa Naga, may dumating naman sana the other day pero 1,000 lang. Alam mo iyon, iyong parang… parang sobrang kaunti niya sa pangangailangan. So para sa akin, sana kung mas marami lang iyong supply, mas maraming talaga iyong… mas mabilis. Mas mabilis, kasi maraming puwedeng magtulung-tulong. Kahit Ka Ely kami, kahit hindi mismo kami pupunta doon, puwede kaming mag-organize. Halimbawa, noong isang gabi, noong Thursday na gabi, Ka Ely, nagkaroon kami ng Zoom meeting with Congressman Rufus Rodriguez ng Cagayan de Oro, kasi nagtweet siya, Ka Ely, na parang nagrerequest siya na dalhin din namin ‘yung programa namin sa CDO kasi ang taas ng cases. So kami, Ka Ely, pinag-usapan namin, kayang-kayang gawin doon, pero ang problema supply e. Walang supply ng bakuna—mayroon namang supply, pero hindi enough. So mas number one na problema talaga Ka Ely hindi iyong hesitancy e. Mas malaking problema iyong supply.

     

    ELY: Opo. Ma’am, so dito ho no, may mga nagtatanong, ano pong mga insentibo naman ang puwedeng maibigay dito sa mga vendors?

    VP LENI: Ah ito kasi, Ka Ely, pag-aaralan pa. Pag-aaralan pa namin halimbawa, meron kaming Livelihood Assistance Program, puwede naming sabihin na—hindi pa ‘to pinag-uusapan Ka Ely, parang up in the air pa—puwedeng ibaba namin sa kanila ‘yung aming Livelihood Assistance Program. Marami. Actually puwede kaming maghanap ng partner—kung sa TODA partner namin iyong SeaOil Foundation, puwede kaming maghanap ng partner ng kung ano naman iyong puwedeng iincentivize sa kanila. So halimbawa Ka Ely, kung naalala mo iyong Swab Cab namin, iyong first day namin sa Malabon sobrang tumal, pero noong namigay kami Ka Ely ng bawat isang babakunahan 3 kilos of rice, ang dami—ay hindi pala bakuna, magpaswab—ang dami nang nagpaswab. Iyong isang incentive namin, kung magpositive ka, meron kang— iyong family mo bibigyan ng two-weeks worth ng food supplies, e di hindi sila natatakot na hindi makapagtrabaho ng two weeks kasi kakain iyong pamilya nila. So depende naman Ka Ely sa pangangailangan. Isu-suit din natin kung ano iyong magiging incentive, at sana magkaroon din tayo, Ka Ely ng maraming partners.

    ELY: Opo. Okay, talagang napaka-episyente, Ma’am, at binabanggit nga lahat ng ginagawa n’yo, sana, kung ito ay nagawa na ng national government ay magiging mas madali iyong pagtugon ng ating gobyerno dito po sa COVID. Kasi katulad dati, may nagsabi…

    VP LENI: Pero ito naman Ka Ely… Ito naman Ka Ely, ako naiintindihan ko din naman na ang daming inaasikaso. Pero iyong tingin ko lang, hindi naman kailangan na sila mismo iyong gumawa, pero mag-create lang ng environment na welcome sana. Iyong magcreate ng environment na welcome sana ‘yung mga tulong na ganito, ang daming puwedeng tumulong. Pero kapag iyong ano kasi Ka Ely, kapag iyong environment hindi mo inaappreciate iyong… o hindi ka welcome sa tulong ng iba dahil sa pulitika o kung ano pa man na considerations, iyong affected hindi naman iyong nagpopropose e, iyong affected iyong taumbayan. Pareho lang iyan Ka Ely noong mga Community Learning Hubs natin di ba, ano ‘to, noong kino-conceptualize natin ito kausap natin iyong DepEd, pero syempre political, biglang ayaw na nila. Para sa akin, noong umayaw sila, sino ba iyong lugi? Iyong lugi iyong estudyante, hindi naman kami. Kasi Ka Ely, hindi naman kami actually lugi kasi bawas din iyon sa trabaho namin kung ayaw n’yo, pero iyong ano sana, iyong intended beneficiaries nagbenefit na sana kung welcome iyong tulong. So mabuti, Ka Ely, kasi may mga LGUs na open. Actually Ka Ely iyong Community Learning Hubs, isang LGU lang naman iyong hindi open sa amin noong pinopropose ito. May isang LGU Ka Ely na nakasetup na lahat, umayaw dahil doon sa controversy. Pero all the rest, mayroon kami sa Pasig, mayroon sa Manila, ano, Quezon City, so okay naman, meron sa Rizal, okay naman. Pero kung mahina iyong loob namin noon Ka Ely—June pa iyon e, last year—tuluy-tuloy iyon, so kung mahina iyong loob namin, nadeprive sana namin iyong mga bata ng one year na may nagtututor sa kanila. So ngayon libo, libo na mga bata iyong naka-enroll— iyong pumupunta pala sa aming mga Community Learning Hubs. Alam mo iyon, iyong para sa akin, kung bukas lang sana sa tulong, ang daming puwedeng makinabang.

    ELY: Opo. Okay, Ma’am siguro maganda kayo na mismo ang maglinaw dahil maraming nakikinig sa atin ngayon nationwide at maging sa iba’t ibang panig ng mundo, iyong ating mga OFWs at mga migrante Pinoy— iyong naging pakikipag-ugnayan n’yo po dito po kay Mayor ng Maynila, kay Yorme Isko, ay meron po ba itong… kasi dinudugtong na agad sa politika, para po sa 2022 elections. Siguro linawin n’yo na Ma’am…

    VP LENI: Oo nga Ka Ely…

    ELY: Sige Ma’am…

    VP LENI: Actually, Ka Ely, nagulat ako… nagulat ako una noong… iyong alam mo iyon, noong Wednesday. Kasi ‘di ba, Tuesday… ano kasi ‘to Ka Ely, naging public… Hindi kami nag-invite ng media, Ka Ely. Alam ‘to ng mga media na hindi kami nag-invite. Pero noong nag-call kasi kami for volunteers, siyempre napublicize siya, at alam nil ana magkakaroon ng Tuesday saka Wednesday. So noong Tuesday morning Ka Ely, pagpunta ko doon, ang daming media… ang daming media na nagko-cover. Nag-usap talaga kami ni Mayor Isko na magkikita kami doon, noong Tuesday morning, kasi parang iyon iyong launch e, di ba. Importante na… halimbawa ako, importante na makita ng mga volunteers na nandoon ako. Si Mayor Isko naman, importanteng makita siya noong mga TODA, kasi iyon iyong mga constituents sa Manila. Pero noong the following day Ka Ely, noong naglabasan na sa news, parang mga ano na, parang 2022 na iyong nasa isip. Ito Ka Ely, walang consideration ‘to sa eleksyon. Kasi in fact, alam mo naman Ka Ely na iyong programa, iyong vaccine sila iyong pilot, pero ang dami na naming ginagawang ganito, di ba. Ang daming naming ginagawa nang ganito sa ibang lugar. Pero siguro dahil nga malapit nang mag-eleksyon, iyong mga media nandoon, iyong anggulo ng politika hindi maiiwasan. At hindi naman, para sa akin Ka Ely, hindi naman mali, ang gusto kong sabihin hindi naman kasalanan na bigyan ng anggulo dahil nga malapit na iyong eleksyon, pero ito ay nilinaw din ni Mayor Isko—kami magkaiba kami ng Partido, Ka Ely. Magkaiba kaming Partido, pero iyong nagpapasalamat ako sa kanya, kasi hindi hinayaan na bigyan ng kulay politika iyong proposal namin. Kasi Ka Ely, kung si Mayor Isko, 2022 na iyong iniisip, siguro hindi niya kami pinayagan. Siguro hindi siya nakipagpartner sa amin. Pero the mere fact na noong nagpropose kami, um-oo kaagad siya, para sakin very admirable iyon na hindi mo hinayaan iyong politika na mag-get in the way sa programa. And hindi siya Ka Ely nagpakita ng kahit ano na, na nahihiya siya na makita with me, ako sanay na kasi ako, Ka Ely e. Sanay na ako over the last five years na iyong local officials—at naiintindihan ko iyon, hindi ko ‘yung minamasama—na iyong local officials may pag-alangan na makita kasama ako kasi baka mapasama sila. And may mga local officials na ganoon, pinapadala na lang ‘yung tao nila para hindi sila makita with me. Pero kay Mayor Isko walang ganoon. Walang ganoon kay Mayor Isko. In fact, noong nandoon kami, wala akong naramdaman na parang umiiwas siya na makuhaan ng litrato with me, walang ganoon. Ang naramdaman ko lang, Ka Ely, iyong pakiramdam na parang, basta para sa tao, wala tayong politika na pag-uusapan.

    ELY: Okay. Ma’am, kunin ko lang iyong inyong reaksyon dito sa ano, kasi kayo po ay isang human rights lawyer, iyong pag-ano, iyong pag-armas po sa mga civilian volunteer, ano po ang take n’yo dito?

    VP LENI: Nako, Ka Ely, masyadong delikado. Masyadong delikado iyan Ka Ely kasi nangyari na iyan in the past, di ba. Iyong sa akin kasi Ka Ely, iyong pag-aarmas, ang laking responsibility niyan. Ang laking responsibility, ang laking accountability. Iyong pag-aarmas Ka Ely, hindi iyan basta-basta e. Hindi siya basta-basta kasi iyong… iyong espasyo sa pang-aabuso, parang ang laki.  Iyong risk ng pang-aabuso, ang laki. So iyong mga bagay na ganito, hindi ‘yan basta-basta. Iyong sa akin Ka Ely, ang daming mga problemang mareresolve na hindi naman kailangan ng armas. Ito, Ka Ely, matuto tayo sa mga aral from the past. Alam natin, Ka Ely di ba, in the past, ang daming pang-aabuso dahil sa paghawak ng armas. Sa ibang bansa nga Ka Ely, pinag-uusapan na iyong, ‘di ba, pinag-uusapan na iyong pagiging mas istrikto pagdating… mas responsible use ng armas. Tapos ito, tayo, iba naman iyong usapin. Iyong akin lang Ka Ely, sa akin kasi ang dami—ang dami Ka Ely na mga problema na ang solusyon hindi punitive. Ang solusyon talaga mas preventive in the sense na kapag iyong tao sinasama mo mula sa umpisa, mas nagiging responsable sila. Mas nagko-cooperate, mas nagkakaroon sila ng ownership doon sa problema. Pero kung parang iyong tingin mo sa tao subjects, alam mo iyon, kapag ang tingin mo sa tao kailangan kayong sumunod, ibang usapan iyon, Ka Ely, eh. Kaya tayo mas kinakampanya natin iyong klase ng governance, Ka Ely, galing sa baba. Ang gusto kong sabihin, iyong tao hindi iyan beneficiary ng government projects, pero iyong tao dapat partner sila. Kasi kapag ganoon, Ka Ely, nababawasan iyong problema dahil lahat may stake—lahat may stake sa governance. Hindi iyong parang naghihintay na lang kami, iyong susunod na lang kami kung anong order. Hindi iyon iyong klase ng leadership at saka governance na pinapaniwalaan natin. Iyong klase ng leadership at saka governance na pinapaniwalaan natin, Ka Ely, iyong involvement ng tao should be every step of the way. Kasi kapag parang subject na parang kailangan sumunod sa order, parang ganoon na kaagad iyong mindset: na kapag hindi kayo sumunod, ikukulong kayo. O kapag hindi kayo sumunod, puwedeng may harm na mangyari sa inyo. Parang laging nag-o-operate tayo sa takot. Sa akin, Ka Ely, hindi iyon effective. Pinakita na iyon. Pinakita na iyon ng ating kasaysayan na iyong klase ng relationship ng leader at saka ng tao kapag ganiyan, hindi siya effective. Pero kapag ang tao, Ka Ely, binibigyan na ng espasyo mula pa sa umpisa na magparticipate, hindi mo kailangan maghantong doon sa punitive aspect, eh. Ang gusto kong sabihin, siguro hindi naman nauubos. Mayroon lang iba na talagang kahit anong gawin mo magva-violate pero mas exception to the rule siya. Hindi iyong lahat na tao pasaway kaya aarmasan natin iyong mga civilian para tumulong na sa pagtugis. Hindi ganoon iyong paniniwala ko, Ka Ely. Para sa akin, kapag iyong tao involved every step of the way, hindi iyon kailangan.

     

    ELY: Okay, Ma’am, at samantala oras naman po natin ay 9:31 na po ng umaga. At dito po tayo dumako sa—ito ho, marami pong nalulungkot at hanggang ngayon ay nagluluksa. Sa mga oras na ito, Ma’am, patuloy pa rin ang pagdagsa ng ating mga kababayan diyan po sa Manila Memorial Park dahil kahapon hindi sila nakasingit at ngayon nagkaroon po sila ng pagkakataon. So, Ma’am, dito ho sa pagpanaw ni dating pangulong Noynoy Aquino, so paano niyo ho nalaman na wala na siya? Paano nakarating sa inyo iyong masamang balitang iyan?

     

    VP LENI: Actually, Ka Ely, early in the morning noong Thursday—oo, tama, iyong Thursday—nakatanggap ako ng text message galing sa isa sa mga kapatid ni PNoy. Ini-inform ako na wala na nga siya. Ito, Ka Ely, sobrang lungkot. Sobrang lungkot kasi siyempre maraming regrets, eh. Alam mo iyon, Ka Ely, parang sana kung alam ko, at ito, Ka Ely, bitbit natin ito palagi na sana mas dumalas iyong—binisita ko sana siya o kahit sa text nakausap. Kasi every now—hindi madalas, Ka Ely, parang may few times after noong presidency niya na binibisita ko siya, nakikipagkuwentuhan or nakaka-text. Pero ito, Ka Ely, iyong pandemic na bihira. Actually, iyong buong pandemic hindi ko siya nabisita tapos bihira ko siyang makausap sa text message kasi naging busy. So sa akin, Ka Ely, dahil personal na kaibigan, ang dami talagang regrets. Ang daming regrets na sana pinaalam natin na mas maayos kung gaano natin ina-appreciate iyong mga ginawa niya. Pero tingin ko kasi, Ka Ely, ngayon na wala na siya, may obligasyon kami o tayo na nakakaalam na ipaalam sa tao. Kasi I think, Ka Ely, noong nag-step down siya as president, ibang-iba na kasi iyong atmosphere dito sa atin, ‘di ba. Ang daming disinformation, ang daming mga fake news, na maraming mga tao iyong hindi okay iyong tingin sa kaniya dahil napapaniwala. Hindi kasalanan ng tao kasi iyon iyong available na news. And ikaw, Ka Ely, tingin ko kilala mo si PNoy, ‘di ba. Kilala mo si PNoy: ayaw nooon ng atensyon, eh. Ayaw niya noong—kahit noong presidente siya, Ka Ely, nafu-frustrate iyong ibang kasama kasi ayaw niyang, parang ayaw niyang ina-announce publicly iyong kaniyang accomplishments. So noong wala na siya—noong nag-step down na siya, siyempre may mga nagke-claim noong kaniyang mga projects, may mga nagsasabi na ganito siya, marami iyong mga kasama na gusto sana na lumabas siya, idepensa iyong sarili, pero siya, ayaw niya ng ganiyan. Si PNoy, Ka Ely, noong nag-step down as president, gusto niya maging tahi—parang gusto niyang bigyan ng pagkakataon iyong mga nakaupo ngayon, kahit navi-villify siya, hindi nagdedepensa sa sarili. Parang ang parati niyang pakiramdam, Ka Ely, alam naman ng Diyos iyong katotohanan and iyong kasaysayan will judge me correctly. So para sa akin, Ka Ely, iyon ioyng kulang na ginawa namin. Na sana mas nag-exert kami ng effort para ipakita na—hindi naman na i—alam mo iyon—para i-announce iyong lahat ng kaniyang accomplishments, pero ipakita lang iyong mga hindi tama na lumalabas. So para sa amin, Ka Ely, kahit wala na siya and iyon iyong regret namin—pero obligasyon din namin ipakita sa tao kung ano iyong totoo. Kaya sa akin, Ka Ely, every chance sigurong nabibigyan kami, sinasabi namin, ipapakita namin kung ano iyong totoo. And ito ngang program natin, Ka Ely, parang siguro daanan natin—daanan natin iyong kaniyang mga nagawa while he was president.

     

    ELY: So, Ma’am, papaano ho ba ninyo nakilala si PNoy ng inyong asawa, si dating DILG Secretary Jess?

     

    VP LENI: Ako kasi, Ka Ely, ako, dati na akong fan ni President Cory, eh. In fact, kaya ako pumasok sa gobyerno after graduation is because of her. Masyado akong na-inspire sa kaniyang leadership. Si Jess, ganoon din. Si Jess nasa private company noon, nasa San Miguel siya noon pero noong nagkaroon ng EDSA Revolution nag-gobyerno dahil din sa inspiration ni President Cory. So ito, Ka Ely, si President Noy kasi hindi talaga siya pumasok sa pulitika noong nasa pulitika pa iyong Nanay niya. So iyon, Ka Ely, napaka-admirable na iyon. Puwedeng puwede siyang pumasok lalo na iyong presidente iyong nanay kasi ‘di ba iyong lahat na advantages nandiyan pero sila iyong pamilyang ganoon, eh. Iyong sense of righteousness napakataas. So pumasok lang siya sa pulitika noong wala na. Wala na sa posisyon si President Cory. Naging close si Jess sa kaniya noong naging senador siya. Naging close si Jess sa kaniya noong nag-senador siya. Unang-una kasi si President Cory during the elections noong si President Noy na ay magse-senador, pumunta na sa Naga. Siya iyong nag-kampanya. Before that nga, may mga programs si President Cory sa Naga. Very quietly tumutulong sa mga mahihirap na—parang microfinance siya. So from the very first time na mayor iyong asawa ko, from the very first time na tumakbo si President Noy for the Senate, tumulong na siya. Tumulong na siya hanggang noong campaign noong 2010 for the presidency very active iyong asawa ko. Tapos iyong naging presidente na siya naging DILG iyong asawa ko.

     

    Pero kami, while kilala namin siya, hinahangaan namin siya, naging close lang talaga kami sa kaniya, Ka Ely, noong namatay na si Jess. Nilagay ko ito, Ka Ely, sa Facebook kasi noong namatay na si Jess, tinutukan niya talaga kami. Tinutukan niya talaga kami, Ka Ely. First time ko siyang nakausap iyong night na nawawala iyong eroplano. Parang ang sinasabi niya na noon, Ka Ely, na “first thing tomorrow lilipad ako papuntang Masbate.” Pero hindi ko inaasahan iyon, Ka Ely, iyong paglipad niya papuntang Masbate. Hindi siya doon aalis. Hindi siya aalis. Siya mismo magsusupervise sa entire operations. Iyon iyong hindi ko inasahan. In fact, Ka Ely, pumunta siya doon na wala siyang dalang damit. Ang sabi nila iyong bag daw ni PNoy parating may extra shirt pero other than the extra shirt, wala raw siyang ibang damit. So noong nagdecide si PNoy to stay the night, parang iyong mga—lahat ng kasama naubos daw iyong mga t-shirt, iyong mga gamit sa Masbate kasi kaunti lang naman at that time iyong mga available doon kasi ang daming, parang nagbilihan kasi hindi nila expected na hindi aalis. So doon siya, doon siya natulog during the night. The following day noong hapon pinuntahan niya ako sa Naga. Kasama iyong mga anak ko ine-explain niya kung ano na iyong progress ng, ano ito, ng search operations. So ano ito, Ka Ely, hanggang nalibing iyong asawa ko, ano talaga, laging iyong concern niya kami noong mga bata.

     

    So sa amin, Ka Ely, aside from the professional relationship, naging parang very personal sa amin. Iyong sa professional naman, Ka Ely, naranasan ko to work with him noong nasa Congress na ako. Noong nasa Congress na ako kasi marami ako, Ka Ely, mga batas, mga bills na finile na either ipapatawag niya ako kasi mayroon siyang gustong i-discuss pero siya kasi, Ka Ely, very hands on. Alam niya iyong lahat na nangyayari. At iyong pinaka-detalye noon alam niya. So naalala ko, Ka Ely, pinatawag niya ako kasi may bill akong finile tungkol sa agrarian reform. Isa ako sa mga authors—iyong pagpapalawig ng 4Ps. Tapos iyong bill ko, Ka Ely, pag-institutionalize ng Bottom-up Budgeting. Tapos iyong bill ko rin dati iyong FOI. Marami, marami kami—SK Reform. Principal author ako, Ka Ely, noong isang finile as urgent na bill ni Presidente, iyong galing sa Department of Finance, iyong tax incentives management transparency act. Ako iyong principal author noon at diniscuss namin iyon, iyong West Philippine Sea. So sa akin, Ka Ely, three years lang ako sa Congress pero iyong three years ko sa Congress, nakailang meetings ako with him about the bills na finile ko. Paminsan mayroon siyang disagreement with some provisions. Halimbawa, iyong sa agrarian reform parang diniscuss namin iyon at length. Pero siya kasi, Ka Ely, kahit iba iyong—kahit may disagreement as to some of the things, very respectful siya. Parang siya, nakikinig siya sa divergent views. Tapos sobrang hanga ako noon, Ka Ely, kasi at the time na president siya, hindi masyadong ano, hindi masyadong nakukuwento kung gaano siya kasipag. Hindi masyadong nakukuwento kung gaano siya katutok. Pero, Ka Ely, sobrang hanga ako sa mga discussions kasi grabe iyong level ng detalye na alam niya. Na ang naalala ko sa kaniya, Ka Ely, kahit saan siya pumunta iyong aide niya may dalang malaking bag. May dalang malaking bag. Paminsan, inuusisa namin, Ka Ely, kung anong laman ng bag, iyong laman ng bag may Constitution, iyong lahat na mapa nandoon, mapa ng buong Pilipinas, mapa ng Luzon, mapa ng Visayas, mapa ng Mindanao, mapa ng—parang iyong world map mayroon siya. Iyong mapa ng West Philippine Sea. Parang sa akin, Ka Ely, kahit anong topic na i-discuss mo sa kaniya, alam niya. Saka siya, parating ano iyong batas, ano iyong spirit ng batas. Ito, halimbawa iyong local government code parati siyang mayroong kopya noon, iyong Revised Penal Code, iyong Administrative Code. Ano ito, Ka Ely, sineryoso—sineryoso niya iyong obligasyon na binigay sa kaniya. And despite all these, Ka Ely, sobrang simple. Sobrang simple, walang hilig sa—walang hilig sa karangyaan in the sense na makikita mo kung papaano siya mabuhay. Ano talaga, parang sa kaniya, Ka Ely, noong nagpresidente siya, inalay niya na iyong sarili.

     

    So sa akin, sa akin, Ka Ely, iyong years after the presidency naging unfair. Naging unfair sa kaniya na, alam mo iyon, hindi nahighlight iyong marami talagang ginawa niya. Ito nga, Ka Ely, nandiyan na iyong ating Istorya ng Pag-asa pero siguro, Ka Ely, isingit lang natin. May pinagawa ako, Ka Ely, some slides, daanan lang natin. Mayroon ba akong staff dito? Ipakita—ayan. Pinaano ko lang, Ka Ely, pinaprepare ko lang sa kanila. Magkaroon lang tayo ng parang idea kung ano iyong mga nangyari during his term. Halimbawa, noong pagpasok niya, Ka Ely, mayroong organisasyon iyong Transparency International na sinusukat niya iyong Corruption Perception Index. Bakit ito mahalaga? Mahalaga ito, Ka Ely, kasi ito iyong nag-e-entice sa mga investors na mag-invest sa Pilipinas. The less corrupt, the less na perception na corrupt ang bansa, mas nakakabuti as far as investments are concerned. Parang the more corrupt iyong bansa, the more na, parang asiwa iyong mga investors. So noong 2010, Ka Ely, noong pagpasok niya, rank no. 146 tayo. Gustong sabihin, ang baba natin sa ranking. Noong pag-alis niya, Ka Ely, sa 2016, grabe iyong in-improve natin, 45 points up tayo. Mababa pa rin pero from 146, nag-101-rank 101 tayo. Ito, Ka Ely, ito iyong standing natin compared sa ibang mga bansa sa buong mundo. And kung sa akin, Ka Ely, kung napursige lang natin iyong mga anti-corruption na policies, siguro mas nag-improve pa tayo. Ngayon, Ka Ely, noong as of 2020, hindi ko alam kung mayroon nang 2021, pero noong as of 2020, bumaba ulit tayo ng 14 points. So ito iyong standing as far as corruption is concerned. So iyong between—huwag na nating tingnan iyong 2020, Ka Ely, pero tingnan na lang natin iyong between 2010 to 2016, isipin mo in six years, ang in-improve natin 45 ranks up. And iyon, Ka Ely, hindi iyon ganoon kadali. Maraming mga—siguro, Ka Ely, kailangan pa natin ng another session para ipakita kung bakit ganito.

     

    Ito, Ka Ely, ito iyong mga na-complete during his terms. Makikita natin, mayroong dalawang klaseng—iyong para sa malalaking projects, iyong PPP, iyong public-private partnership o iyong official development assistance o iyong ODA. Noong panahon, Ka Ely, ni PNoy, iyong paniniwala niya iyong PPP talaga makakabilis, mas makakamura iyong pamahalaan. So marami tayong pinursue na PPP projects. Ang natapos noon iyong Muntinlupa-Cavite Expressway at saka iyong Beep Card Implementation. Tapos ito, Ka Ely, iyong nasa baba, completed siya ngayon nang term ni President Duterte. Pero ang nagsimula nito si President PNoy.

     

    ELY: Pati iyong Skyway—

     

    VP LENI: Kulang yata ito, Ka Ely, mayroon—ano iyon?

     

    ELY: Pati iyong Skyway Stage 3 ngayon lang natapos.

     

    VP LENI: Oo, ngayon lang natapos kasi karamihan sa mga big ticket project, Ka Ely, hindi naman kaya ng ilang taon lang. Talagang it takes a number of years bago matapos. So iyong Skyway Stage 3 nag-umpisa iyon time ni PNoy, iyong LRT-2 East Extension Project, iyong NLEX at saka SLEX na connector road, iyong Mactan Cebu International Airport Terminal 2—ang ganda, nabisita ko na ito, Ka Ely—iyong Parañaque Integrate Terminal Exchange—iyong LRT-1 Cavite—ito, iyong Cavitex, Ka Ely. Ngayon, may partial opening na yata iyon. Iyong Calax—iyong Cavite-Laguna Expressway. Mayroon pa, Ka Ely, na tatlo na hindi diyan nasama. Iyong isa ay C5 off-link expressway. Tapos iyong isa ay MRT-7, tapos iyong isa iyong New Bohol Panglao Airport. So ito iyong mga malalaking projects na natapos na pero nagsimula ito—natapos na ngayon—pero nagsimula ito noong time ni PNoy. May nabasa ako, Ka Ely, na report na mga 50 raw—kukumpletuhin ko iyong listahan, Ka Ely—pero mga 50 iyong mga na-approve na infrastructure projects na hindi natapos. Titingnan ko lang, Ka Ely, kung ano iyon pero nabasa ko iyon.

     

    ELY: Ma’am, sa next episode i-detalye natin iyan kasi marami diyan sa mga listahan na iyan, sinama na sa Build, Build, Build, eh. Mas maganda siguro idetalye natin at siyempre kung kanino nagsimula, ibigay din ang kredito, ‘di po ba.

     

    VP LENI: Ito, Ka Ely, ito, napakahalaga nito kasi iyong FDI, iyong foreign direct investments. Ano ang kabutihan nito? Hindi lang sa taxes kundi sa employment na nage-generate. Ito, Ka Ely, makikita natin from—noong pumasok, ito, kasi hindi, Ka Ely, baka ito ay hahanapan pa ng breakdown pero as of now, Ka Ely, ito iyong available na data. Makikita natin diyan na from 2005—noong pumasok siya noong 2010, iyong FDI natin, Ka Ely, nasa $11.77 billion. Pero makita mo naman, Ka Ely, kung ano iyong itinaas nito, ‘di ba. From $11.77B, noong time niya ay naging $28.70 billion. Itong time na ito, Ka Ely, bumaba na siya slightly, $28.42 billion. Wala pa tayong updates, Ka Ely, kasi alam mo iyong 2020 kasi at saka 2021 parang napaka-extraordinary time, ‘di ba. Pero kapag tiningnan lang natin iyong pagpasok niya at pag-alis niya, ito iyong sitwasyon noong pagpasok niya. Pag-alis niya, ito iyong sitwasyon. So nakita mo, Ka Ely, iyong kaniyang mga transparency measures ang laking bagay. Hindi lang iyong corruption measures pero marami talaga, Ka Ely, na factors para dumagdag iyong FDI natin. Ito, Ka Ely, iyong GDP. Pagpasok niya, Ka Ely, iyon 1.1 percent iyong GDP. Noong 2010, ay, iyong 2010, ito iyong maraming adjustments na ginawa so 7.3—bumagsak tayo noong 2011 dahil ang daming mga, ano ito, ang daming pag-overhaul na kailangang gawin. Pero kapag tiningnan mo, Ka Ely, mula 2012 ang taas na. Mula 2012, naging very consistent na tayo. Naging very consistent na tayo—2012, 6.8, 2013, 6.7. 2013 ay 6.3, 2015 6.3, 2016 7.1. Pag-election year kasi, Ka Ely, talagang tumataas ito. Noong 2017 ay parang downward trend na ulit. 2017 6.9, 2018 6.3, 201, 6.0. So pababa na siya, lalo pang bumaba noong 2020 because of the pandemic. Ngayon ay -9.5% tayo. Pero ito, Ka Ely, a large part of this, grabe talaga iyong epekto ng pandemic. At hindi lang tayo iyong naapektuhan. Marami pang ibang mga bansa sa buong mundo naapektuhan. Pero kapag tiningnan mo kasi, Ka Ely, iyong trend, iyong time niya talagang from a low of 3.8, from a low of 3.8 pagpasok niya, talagang nahila niya ito to 6.8 the following year. So malaking bagay. Next slide, please. Ito naman, Ka Ely, iyong debt to GDP ratio. Ang gustong sabihin nito, ang gustong sabihin ng debt to GDP ratio, Ka Ely, ilan ba sa—doon sa ating GDP—anong portion ba noon iyong binabayad natin sa utang? So ito, Ka Ely, parang all-time low siya ng 2015. Kapag tiningnan mo rito, Ka Ely, ang gusto kasing sabihin nito sa GDP natin noong 2009, 54.8% ng GDP natin binabayad natin ng utang. So iyong pinakamababa na debt to GDP natin noong [2009]. Pero kapag tiningnan mo, Ka Ely, iyong graph, mula noong pumasok siya, pababa nang pababa iyong debt to GDP ratio. So iyong all-time low niya noong last year ng kaniyang administration, 2015, 44.8%. So iyong 2016 kasi, Ka Ely, kalahati na lang iyong kaniya. Ngayon ay tumaas iyong debt to GDP ratio. 54.5% na ulit. At iyong tingin ko, Ka Ely, lalo pa itong tataas dahil lumobo iyong utang natin during the pandemic. Pero ito, Ka Ely, gusto ko lang i-highlight iyong—ang laki ng in-improve ng stats natin during his term. So kapag tiningnan mo iyong yellow line, ito iyong during his term, eh, na talagang iyong attempt para babaan iyong utang, babaan iyong portion na binabayad sa utang, ang laking bagay. Hindi ko alam kung mayroon pang ibang slides—ayan, ito iyong CCT naman, Ka Ely, ito iyong pagpasok niya, iyong 0.79 million iyong CCT beneficiaries. Tinaasan niya ito nang tinaasan. Ngayon ay 4.6 million—ay, noong 2015—4.6 million na iyong CCT beneficiaries. Iyong 2020 slightly bumaba siya. Hindi ko alam, Ka Ely, kung ano iyong reason. Siguro may mga nag-graduate na kasi ‘di ba for a definite time lang ito. Pero makita natin from 2009, pagpasok ng 2010 hanggang 2015, ganiyan karami iyong na-enroll niya sa CCT program. Pero, Ka Ely, siguro next Sunday ikukuwento ko ulit iyong iba pa nating magather. Kasi nandiyan na, Ka Ely, iyong ating bisita.

     

    [END OF GAP 1]

     

    ISTORYA NG PAG-ASA SEGMENT

     

    VP LENI: At iyong bisita natin ay napaka-espesyal, si Ate Yolly, Ate Yolly good morning!

     

    YOLLY YEBES: Good morning po, Ma’am.

     

    VP LENI: Ate Yolly, kumusta ka na?

     

    YOLLY YEBES: Medyo okay na po, naka ano na po kahit kaunti…

     

    VP LENI: Ah ok ka na ba, ano kasi, Ka Ely, sa amin kilang-kilala namin si Ate Yolly. Kasi si Ate Yolly yung longtime na nag-alaga kay PNoy. Si Miss Yolly Yebes po special guest natin ngayong umaga. Ito, si Ate Yolly na-mention ni PNoy sa 2015 SONA niya. Isa siya sa mga pinasalamatan ni PNoy. Tapos iyong message ni Pinky sa public, pinasalamatan ulit si Ate Yolly. So, Ate Yolly, anong year ka pumasok kela PNoy? Anong year ka pumasok sa Aquino household?

     

    YOLLY YEBES: Ma’am, hindi ko po matandaan pero 30 years na po ako sa kanila, kay Sir.

     

    VP LENI: Ah, 30 years. So ang tagal na bata ka pa noon, Ate Yolly.

     

    YOLLY YEBES: Twenty seven years old.

     

    VP LENI: Twenty seven years old ka So ito, Ate Yolly, all this time na si PNoy nag-congressman nag-senador, kasama ka na niya?

     

    YOLLY YEBES: Yes po, Ma’am. Magkasama na po kami noon.

     

    VP LENI: Tapos noong tumira siya sa Bahay Pangarap, Ate Yolly, kasama ka din ‘di ba?

     

    YOLLY YEBES: Yes po kasama po ako doon sa Bahay Pangarap. Ako rin po iyong nagpapakain sa kaniya sa bahay.

     

    VP LENI: Naalala ko, Ate Yolly, iyong one time na bumista ako diyan tinanong yata kita,. Tinanong kita saan ka mas masaya, sa Bahay Pangarap o sa Times? Parang ang sagot mo sa akin sa Times?

     

    YOLLY YEBES: Sa Times po. Kasi sa Bahay Pangarap hindi po ako makalabas.

     

    VP LENI: Ah! [laughter] pero ito, Ate Yolly, kasi kami lahat nakilala namin si PNoy bilang presidente, nakilala namin siya bilang senador kami lahat humahanga sa kaniya. Pero ikaw nakita mo si PNoy bilang ordinaryong tao. So sa akin, papaano mo ba siya made-describe?

     

    YOLLY YEBES: Ma’am, si Sir sa bahay iyong talagang naguusap kami kung ano iyong gusto niya. Napakabait. Iyong hindi siya palautos talaga. Kung ano lang po yung mga sinasabi niya iyon iyong sinusunod ko. Tapos iyon, hindi siya palautos. Iyon pong mga ganoon na tao, napakabait.

     

    VP LENI: Ang balita ko, Ate Yolly, alam mo na kung ano iyong gustong kainin ni PNoy. Para sa inyo ba ano iyong pinaka-paborito niya sa lahat?

     

    YOLLY YEBES: Ang breakfast po niya corned beef saka bacon, iyon po talaga. Adobo sa tanghalian, may adobo. Basta po kung anong sabihin niya iyon po iyong niluluto ko.

     

    VP LENI: Tapos, Ate Yolly, balita ko pati iyong bacon alam mo iyong klase ng pagkaluto ng gusto niya ‘di ba?

     

    YOLLY YEBES: Yes po, iyong malutong talaga, iyong malutong, iyong crispy. Ganoon din po iyong  kanyang corned beef crispy—crispy corned beef.

     

    VP LENI: Tapos ito, Ate Yolly, kasi nabalita kasi, nabasa ko rin sa news, na parang noong Huwebes ng umaga ikaw iyong unang pumasok sa kwarto niya. Tama ba iyong pagkaintindi ko na nasa lazy boy siya nakaupo?

     

    YOLLY YEBES: Yes po.

     

    VP LENI: ‘Di ba sabi mo, nasa lazy boy siya nakaupo tapos sabi mo—iyong nabasa ko, Ate Yolly, hindi pa tayo magkwentuhan, iyong nabasa ko—parang noong gabi before that nagsabi pa siya sa iyo kung ano iyong gusto niyang kainin sa susunod na araw?

     

    YOLLY YEBES: Yes po, Ma’am. Ano po kasi, Ma’am, noong gabi nagbilin na siya kung ano ang kakainin niya—crispy pata, sisig at burger iyon po kasi sabi niya tatawag na lang siya kung kakain siya. Iyon po iyong pinahanda niya.

     

    VP LENI: Noong gabi iyon?

     

    YOLLY YEBES: Opo noong gabi iyon. Tapos po hindi siya tumatawag mga 12 pinasok ko siya tulog. So masarap po tulog niya, tapos umalis na ako sa kwarto niya. Pagbalik ko hindi ako mapakali, mga 12:30 a.m. bumalik po ulit ako kasi iyon po iyong usually na pinapasok ko siya pag hindi pa siya kumakain. Sabi po niya kapag tulog siya huwag siya aabalahin kasi iyon lang iyong time na nakakatulog siya. Tapos po noong paglabas ko ng 12:30 a.m. sinabihan ko po iyong security niya na ano mang oras na gisingin ako kapag tumawag si Sir. Iyon po tapos natulog na po ako at paggising ko po ng mga 5:45 a.m. binalikan ko po iyong security niya tinanong ko po siya kung tumawag si Sir kasi po mayroon po doong button para tatawag siya. Eh sabi po niya hindi. Parang kinabahan po ako na hindi naman niya ginagawa iyon na hindi siya tumatawag. Kapag sinabi pong hindi, pumasok po ako sa kwarto niya tinwag ko siya. Sabi ko, “Sir, sir?” Tapos, iyon hindi na po siya kumikibo. Parang nag-ano na po iyong katawan ko, parang nag-iba. Lumabas po ako tinawag ko po iyong nurse. Tapos iyong nurse na iyong nagpunta sa kwarto kasi sabi ko parang iba iyong tingin ko kay Sir pero nasa lazy boy pa rin po siya. Iyon po. Pagkatapos po noon hindi na po ako pumasok sa kwarto.

     

    VP LENI: So talagang, Ate Yolly, namatay po siya ng natutulog ng mahimbing.

     

    YOLLY YEBES: Yes po.

     

    VP LENI: Ang sabi ko nga, Ate Yolly, kay Pinky noong nagkwentuhan kami, ang sabi ko “iyan yata iyong klase ng pagkamatay na gusto nating lahat, na hindi tayo nag struggle, iyong hindi tayo nahirapan.” Pero siyempre, Ate Yolly, kayo iyong magkasama ng napakatagal. Every time na bumibisita kami kay PNoy, ikaw iyong nakikita namin. Ano iyong pakiramdam?

     

    YOLLY YEBES: Ang sakit po. Ang sakit po talaga kasi parang siya na po iyong naging pamilya ko. Magmula po noong pandemic hindi po ako umuwi sa amin talagang iyong inaalala ko po na baka mahawaan siya, na maanuhan ng sakit talagang hindi po ako umuwi. Kahit iyong mga kapatid sabi nila ok lang na ako makauwi kasi sabi ko inaalala ko si Sir. Iyon po naintindihan naman po nila iyon sa amin.

     

    VP LENI: So ngayon, Ate Yolly, na sympre ang hirap, kami nga hirap na hirap kami na hindi naman siya namin kasama araw-araw ‘di ba, mas lalo na sayo. Mas lalo na sayo dahil ikaw iyong nag aasikaso ng lahat ng kaniyang pangangailangan kahit noong Presidente siya, siguro sobrang grabeng hirap. Pero ito, Ate Yolly, noong nakatira kayo sa Bahay Pangarap siyempre mas busy si Sir, ‘di ba? Ang dami niyang inaasikaso, ang daming problema na pasan niya. Pero kapag nandoon siya sa Bahay Pangarap, galing siya whole day sa Opisina niya kasama na kayo anong klase siya sa bahay. Siyempre ngayon iba na dahil private citizen na siya pero noon?

     

    YOLLY YEBES: Ma’am kasi ang ano po talaga kay Sir kapag dumating sa bahay diresto na po iyon sa kwarto niya, nanood nagbabasa saka lang po siya tumatawag sa amin kapag may kailangan siya. Iyong halimbawa mag-aano ng meryenda, o kaya kung ano po iyong gusto niyang pagkain, iyon lang po ipapasok sa kwarto. Hindi po talaga siya nagpapaistorbo basta nanonood lang po siya ng TV kung ano man po o kaya nagbabasa ng libro, iyon lang po ganun lang po talaga siya sa Pangarap dati.

     

    VP LENI: Tapos, Ate Yolly, ‘di ba ang hindi nakikita ng tao ay kung gaano kasipag si Sir ‘di ba?

     

    YOLLY YEBES: Yes po.

     

    VP LENI: Ako nakikita ko kasi iyon, eh, lalo na noong Presidente siya, pero kahit noong nag-retire na siya diba sa bahay basa ng basa ang daming binabasa. So nai-imagine ko Ate Yolly noong Presidente siya mas grabe ‘di ba? Mas grabe, pero ito, Ate Yolly, kulang na iyong oras natin, pero iyong aking lang alam ko na pamilya mo na siya. Kaya kami na nakakakilala sa iyo, kaming nakakakilala kay PNoy, gusto namin ikaw paabutan ng malaking pasasalamat at gusto namin magpasalamat sayo sa mahabang panahon na inalagaan mo si Sir kasi ang dami naming—parang ang daming utang ng kasama niya kasi hindi namin naparamdam sa kanya iyong pasasalamat na dine-deserve niya. So kami, Ate Yolly, magpapasalamat kami sa iyo, magpapasalamat kami sa iyo, Sana magkita pa rin tayo, Ate Yolly.

     

    YOLLY YEBES: Thank you po, Ma’am.

     

    VP LENI: Kaya, Ate Yolly, magpalakas ka, huwag kang magkakasakit at alam kong mabigat iyong dala-dala mo ngayon kaya nagpapasalamat kami na pinaunlakan mo kami. Pero, Ate Yolly, ito sana baunin mo iyong pasasalamat naming lahat sa iyo.

     

    YOLLY YEBES: Malaking ano po ito sa akin na nakausap ko kayo, thank you po!

     

    VP LENI: Maraming salamat po, Ate Yolly.

     

    ELY: Thank you!

     

    VP LENI: Salamat po, Ate Yols.

     

    ELY: Okay, Ma’am, wala na po tayong oras ano po ang inyong mensahe sa ating mga kababayan—iyong mga nasa probinsya nagpapaabot po ng kanilang pakikiramay at hindi po sila makarating dito sa Manila Memorial Park. So ang inyo pong mensahe sa sambayanang Pilipino, Ma’am?

     

    VP LENI: Ito, Ka Ely, mabigat pa rin iyong dala-dala dahil sa pagkawala ni PNoy pero —pinasalamatan ko na si Ate Yolly—pero siguro, Ka Ely papasalamatan din natin iyong mga kapatid ni PNoy. Ibang klase talaga, Ka Ely, iyong pamliya eh, ibang klase iyong pamilya na ang daming sinakripisyo, ang daming pinagdaanan, pero kapag kasama mo sila, Ka Ely, sobrang simple lang talaga ng pamilyang ito. Kaya nagpapasalamat tayo, Ka Ely, nagpapasalamat tayo sa lahat ng sakripisyong ibinigay nila—iniaalay iyong Tatay, inialaya iyong Nanay, inialay iyong kapatid. So ako, Ka Ely nararamdaman ko na may mga ibang lugar, bukas daw Ka Ely, ay ngayon magkakaroon din ng parang isang event sa Cebu para kay PNoy—ngayon yata o bukas. Sa Iloilo nakita ko rin, Ka Ely, nagkaroon din ng event. Sa amin sa Naga nagkaroon din ng event, so sa akin lang, ipatuloy lang po iyong pagpapaabot ng pakikiisa kasi malaking bagay  din po iyan para sa pamilya at saka malaking bagay na—obligasyon natin iyan na mga naiwan na ipaalam iyong legacy na iniwan ni dating pangulong Aquino.

     

    ELY: Okay, Ma’am, marami pong salamat! Ingat po kayo lagi.

     

    VP LENI: Ingat ka rin, Ka Ely.

     

    ELY: At iyan po ang ating Bise Presidente Leni Robredo, maraming salamat po sa inyong pagsubaybay dito sa RMN at muli po isang magandang umaga Pilipinas.

     

     

     

    - 30 -

     

     

     

     

    Posted in Transcripts on Jun 27, 2021