This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI Episode 219

    BISErbisyong LENI Episode 219

    ELY: Magandang umaga, Pilipinas—Luzon, Visayas, at Mindanao! Isa nanamang edisyon ng BISErbisyong LENI dito po sa RMN. At siyempre, mga kasama, ngayon po ay araw ng Linggo, July 18, 2021. Mula pa rin dito po sa DZXL 558 Manila, tayo po ay napapakinggan sa RMN DYHP Cebu, RMN DXCC Cagayan de Oro, RMN DXDC Davao, RMN DWNX Naga, at siyempre sa lahat po ng inaabot ng ating broadcast nationwide, netwide, magandang umaga! Ako pa rin ho ang inyong radyoman Ely Saludar. At siyempre, mga kasama, ay makakapiling po natin dito po sa BISErbisyong LENI ngayong araw na ito ang nag-iisang Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si Madam Vice President Leni Robredo. Ma’am, good morning!

    VP LENI: Good morning, Ka Ely! Good morning po sa lahat ng nakikinig sa atin sa DZXL ngayong linggo ng umaga. Sa atin pong mga kababayan sa Bicol, marhay na aga saindo gabos. Sa ating mga kababayan sa Visayas at Mindnao, maayong buntag. Sa mga nakikinig—hindi pala nakikinig, Ka Ely… [technical difficulty]

    ELY: Sandali lang ho.

    [commercial break]

    ELY: Okay balik ho tayo, mga kasama. Ma’am, balik po tayo.

    VP LENI: Ka Ely, pasensya na. Buong linggo yata, Ka Ely, parati akong nadi-disconnect. Alam mo, Ka Ely, kahit sa opisina ang dami kong interview parati akong nadi-disconnect, pero pasensiya na. Talagang mahina, Ka Ely, ang internet connection natin buong linggo pero itatawid natin ito. So sinasabi ko kanina, Ka Ely, iyong mga sumusubaybay sa atin sa ating Facebook Page, pareho sa VP Leni Robredo at sa RMN, magandang, magandang umaga po sa kanilang lahat.

    ELY: Opo. At siyempre po para po sa kaalaman ng ating mga listeners at ating mga kababayan nationwide at maging sa iba’t-ibang panig ng daigdig, Ma’am, kamusta po ang aktibidad ng inyong tanggapan at kayo po mismo?

     

    VP LENI: Iyong nakaraang linggo, Ka Ely, busy para sa amin kasi maraming inaasikaso sa opisina. Iyong community operations tuloy-tuloy pa rin sa Metro Manila at saka sa mga karatig probinsya. Nagpadala tayo, Ka Ely, ng team sa Masinloc. Kung naalala mo, Ka Ely, iyong ating Istorya ng Pag-asa guest noong nakaraang linggo, si Ka Erning, pinuntahan natin sila. Iyong team natin pumunta doon at nagdala ng kaunting tulong. Tapos ngayon, Ka Ely, while tuloy-tuloy iyong mga dating operations—iyong medical supplies, PPEs, mga pagkain sa communities—naghahanda ulit tayo para sa sunod na Vaccine Express. Sa Tuesday ito magaganap, Ka Ely, Tuesday to Wednesday doon sa dati, sa CCP Complex. Ito iyong second dose noong mga TODA drivers at saka mga Grab drivers. Ito, Ka Ely, nag-start na kami mag-set up kahapon. Nag-start na mag-set up kahapon. So paalala lang po kung mayroon sa ating sumusubaybay na nag-first dose noong unang Vaccine Express natin—ay, hindi pala bukas, Tuesday-Wednesday na po pala ang second dose. Ayon, Ka Ely, naghahanda din tayo parang first week of August yata ito. Hindi ko lang nakuha iyong eksaktong petsa pero with Quezon City naman ito, Ka Ely. Ito iyong Vaccine Express with Quezon City. Ito naman, Ka Ely, mga jeepney drivers. So nagsimula na iyong meetings namin with—iyong coordination pala—nag-start iyong coordination namin with Quezon City so pinag-usapan na na first week of August ito. Actually, Ka Ely, baka may nakikinig sa atin, marami kami natatanggap na mga requests para dalhin namin iyong Vaccine Express sa kanila. Isa na dito, Ka Ely, sa Cagayan De Oro si Congressman Rufus Rodriguez kausap natin. Ang problema lang namin, Ka Ely, sinabi ko na ito dati, wala kaming access sa bakuna. So iyon iyong partnership na hinihingi namin with the LGU. Kung mayroon silang bakuna, mayroong supply, puwedeng kami iyong tutulong sa pag-set up—iyong logistics at sa pag-set up, Ka Ely, iyong mga magbabakuna, mga mag-pre screen, mag-monitor, puwede iyon sa amin. Pero iyong supply, Ka Ely, wala kami. Itong sa Manila at Quezon City, sila pareho iyong magpo-provide ng supply.

     

    ELY: Opo. Okay, may mga nagtatanong na, Ma’am, iyong nabanggit sa ating palatuntunan, iyong mga vendor, kumusta na po ito?

     

    VP LENI: Nag-start na actually, Ka Ely, iyong Manila. Nag-start na iyong Manila na magbakuna para sa vendors. Kasi after ng first Vaccine Express natin, Ka Ely, maraming bakunang dumating sa Manila. So nag-start na sila—sa Tuesday namin malalaman, Ka Ely. Sa Tuesday namin malalaman iyong schedule para sa susunod sa Manila. So ngayon wala pa, parang nag-agree pa lang in principle. So hihintayin namin, Ka Ely, iyong LGU kung kailan nila i-schedule ito. Pero ang promise lang natin, ipo-post po natin sa atin pong Facebook page kung kailan iyong susunod na schedule. Right now, ang susunod pa lang na schedule iyong Quezon City na mga jeepney drivers. First week of August nga ito.

     

    ELY: Opo. Okay so at least ay unti-unti talagang marami na po ang gustong magpa-bakuna, Ma’am, at ayon nga sa survey, ‘di ba, mas marami na ngayong Pilipino ang gustong magpa-bakuna. Kaya lang iyong supply ang problema yata.

     

    VP LENI: Oo, tama iyan, Ka Ely. In fact, mayroong ano ito, mayroong bagong studies na nilabas. Pareho ito, Ka Ely, SWS at saka Pulse. Iyong improvement sa vaccine hesitancy malaki na. Ang gusto kong sabihin, noong nag-uumpisa pa lang, ang daming ayaw magpabakuna pero ngayon, nabawasan na iyong mga ayaw. Pero ang problema ngayon, Ka Ely, lalo na sa mga provinces, ang problema talaga supply. Ang problema,  Ka Ely, supply, may nagpapatulong sa amin. Halimbawa doon na lang sa min, sa Naga na lang, Ka Ely, nagpapatulong sa amin. Ito, Ka Ely, willing na nga sila bumili. Willing na silang bumili ng sarili pero may mga problema, Ka Ely, iyong mga pipirmahan na mga papeles, etc. Marami iyong mga processes na kailangan daanan. Iyong sa amin iyong dumadating 5,000, 5,000 lang, eh. Parang two weeks ago naubos na iyong 5,000 na pinadala. Nagpadala uli ng 5,000 pero para sa second dose lang. So iyong mga first dose na naghihintay, wala pa. Halimbawa sa amin, iyong seniors ang dami pang hindi nababakunahan. In fact, may tira pa din na medical frontliners na hindi nababakunahan. Iyong A3, Ka Ely, iyong may co-morbidities kaunti pa lang so problema ang supply. Kaya nga ewan ko, Ka Ely, kung nakita mo iyong video ko noong nakaraang dalawang araw ba iyon, na dinidiscuss ko iyong Delta variant. Iyong pinaka-nakakatakot kasi, Ka Ely, tinitingnan natin iyong mga numero ng Indonesia, ng Malaysia, ng Thailand. Para sa akin dapat sana unahan natin ito. Ang gusto kong sabihin kahit na may cases na dito sa atin, unahan natin ng pagbabakuna. Parang bilisan? Bilisan para mas marami na ang mabakunahan. Kung nakita mo, Ka Ely, iyong mga balita, iyong portion tinitignan ko lang—mayroon ako, Ka Ely, listahan ng mga dumating. Iyong listahan, Ka Ely, ng mga dumating, kung makita mo mayroong Johnson & Johnson. Nakita mo ba iyon? May dumating, Ka Ely, na Johnson & Johnson. Iyong kabutihan ng Johnson & Johnson, one dose lang sya.

     

    ELY: Tama. Opo.

     

    VP LENI: So iyong sa akin, Ka Ely, sana ang gawin nila—kasi parang, ilan ba iyong dumating na Johnson & Johnson? Parang 3.2 million [doses]. Sana i-prioritize na nila iyong mga lugar na may na-detect na Delta variant kasi one dose lang ito. Gustong sabihin, 3.2 million na tao iyong mababakunahan nito kasi hindi siya pareho noong iba na magpi-first dose, magse-second dose. Ito one dose lang. So kapag inubos nila iyong 3.2 [million], 3.2 [million] na tao din iyon. So suggestion ko, Ka Ely, sana unahin iyong may danger na magkaroon ng transmission ng Delta variant para maunahan nila iyong transmission kasi, Ka Ely, medyo nakakatakot siya. As of Friday—ano ba ito—as of Friday, may 16 new cases ng Delta variant. So all-in-all mayroon na tayong 35 cases. Mayroon, Ka Ely, mga na-detect sa Northern Mindanao, mayroong na-detect sa Western Visayas, mayroong na-detect sa Metro Manila at sa mga returning OFW’s. Pero iyong nakakatakot dito, Ka Ely, kasi sobrang late—parang sobrang late dumarating iyong report. Halimbawa iyong ibang mga cases April pa pala, May pa pala. Tapos parang may isa nga iyong namatay noong June 28, pero parang ngayon pa lang lumalabas iyong mga report, iyong parang result ng exam, iyong result ng examination nila, ng swab test. Na-catch ko, Ka Ely, iyong isang interview ni Dr. Alethea De Guzman ng DOH Epidemiology Bureau. Ang sabi niya, Ka Ely, na hindi pa—kahit na may na-detect na local cases, hindi pa masabi ng DOH kung talagang may local transmission kasi hinahanap pa nila iyong mga evidence parang case linkages. Pero kapag titingnan mo kasi, Ka Ely, kailan ba ito tinest, ang tagal na eh. Ang iba nga recovered na. April, May, tapos—eh July na ngayon. Na-interview, Ka Ely, iyong executive director ng Philippine Genome Center, iyong si Executive Director Cynthia Saloma. Ang sinasabi niya, very limited pa iyong kanilang processing capacity. So nag-prioritize lang sila ng sample sa mga hotspot area. So gusto kong sabihin, puwedeng marami pa hindi lang iyong 35. Pero dahil sobrang limited iyong processing capacity, hindi nila mabilisan. So sana, Ka Ely, bigyan na ito ng kailangan na suporta. Iyong Philippine Genome Center bigyan na ng kailangan  na suporta.  Kasi baka may mga gumagala na mayroon pala, hindi pa sila na-test. Hindi pa na-test kasi—ito, Ka Ely, puwedeng na-swab test na pero hindi pa alam na Delta variant pala. So ito, medyo nakakatakot. Kasi, ‘di ba, 110 million people tayo? Parang kung hindi ako nagkakamali, 4.3% pa lang iyong fully vaccinated pa lang. Iyon yata iyong huli. Iyong pinakahuli yata, 4.3% pa lang iyong fully vaccinated. Gustong sabihin, tapos na noong second dose nila. Ako nga, Ka Ely, hindi pa ako tapos ng second dose ko. Tapos iyong nakareceive na ng first dose nasa—tiningnan ko, Ka Ely, iyong ito, as of yesterday. As of yesterday, ang pumasok ng bakuna sa atin nas 27 million na. Ang 56% doon, Ka Ely, binili natin. Ang binili natin doon sa 27 million ay 15 million. Ang pinakamarami nating, Ka Ely, binili, Sinovac. Ang binili natin na Sinovac, 13.5 million. Bumili tayo ng 1,150,000 na Astra Zeneca. Bumili tayo ng 500,000 na Moderna. Tapos bumili tayo ng 350,000 na Sputnik. Pero iyon, iyong bulk talaga ay Sinovac. Parang aside from doon sa 13.5 million na binili natin, ang one million doon ay donated. So kaunti lang pala iyong donated na Sinovac, karamihan binili natin. Iyon namang mga galing sa COVAX facility Ka Ely, mga 10 million, so bigay iyon. Galing sa COVAX facility 10 million. Ang 4.5 million doon ay AstraZeneca. Iyong 3.2 million, ito iyong sinasabi ko kanina na Johnson & Johnson. Tapos ang 2.4 million ay Pfizer. So iyong galing sa COVAX facility ay ito iyon—AstraZeneca, Johnson & Johnson, at saka Pfizer. Iyong mga dinonate naman aside from the 1 million na dinonate ng Sinovac from China, ang Japan nag-donate ng 1.124 million ng AstraZeneca. So ito, Ka Ely, ito iyong breakdown niya: 15 million procured, 10 million galing sa COVAX facitliy, at 2 million na donated. Itong COVAX facility, Ka Ely, donation din ito from the COVAX facility. Ito iyong breakdown: mayroon nang nakapasok na 27 million. Ang sinasabi nga, Ka Ely, 4.3 million pa lang ang fully vaccinated, 10 million iyong may first dose na. So para sa akin, Ka Ely, dapat nag-improve na iyong ating vaccination numbers. Pero dapat mas bilisan pa natin para maunahan natin iyong mga variants na dumarating. Ito nga, tulong-tulong na.

     

    Alam ko iyong private sector nagtutulong-tulong din. Shinare ko ito, Ka Ely, kailan ba iyon? Martes this week, na iyong Quezon City mayroon siyang programa para sa mga opisina na may maraming empleyado. Parang kung hindi ako nagkakamali, kung mayroon kang at least 100 na empleyado, puwede ka mag-request from Quezon City na iyong bakunahan sa opisina na. So sa amin, Ka Ely, ni-request namin iyon dahil ang ang mga government employees A4. Ang private employees na working outside ay A4 din. Iyong sa amin, Ka Ely, hindi ako kasama kasi A3 ako so nauna na ako, pero iyong A4 naka-first dose and second dose na kami sa opisinia. So sobrang convenient siya Ka Ely. Sobrang convenient siya kasi una, hindi na sila makikipagsiksikan sa mga vaccination centers. Kami iyong nag-provide ng vaccinators—sa amin iyong mga doctor, sa amin ang nurses, pero sa opisina lang. Kung hindi ako nagkakamali, mga 160, 170 na empleyado din ang nabakunahan at hindi lang iyon sa opisina namin, Ka Ely. Pati sa mga opisina na madaming empleyado ginagawa iyon sa Quezon City. Nagpapadala lang sila ng team, iyong parang City Health Office team, nandoon sila sinu-supervise nila iyong pre-screening, pati iyong mga vials na nagagamit. Nagsu-supervise sila pero bawas na. So sana kung puwede makagawa pa sana ng maraming ganito all over, at least madadagdagan iyong vaccination capacity para mas mapabilis siya. 

     

    So ito, Ka Ely, hindi ko alam kung nakita mo iyong datos ng Indonesia, ng Malaysia at saka Thailand. Iyong Indonesia, Malaysia at saka Thailand, Ka Ely, parang a little over a month—or mga two months—after na-detect ang first Delta variant sa kanila, nag-shoot up iyong kanilang numbers. Pare-parehas sila, Ka Ely. Tinitingnan ko iyong, halimbawa iyong Indonesia,  mas mababa iyong numbers nila sa sa atin hanggang May. Hanggang May mas mababa iyong numbers nila. Noong nag-14,000 tayo, 5,000, 4,000 lang sila. Pero nung na-detect iyong kanilang Delta variant, noong April—April 25—na-detect sa kanila, Ka Ely, two months after, June, nag-a-average sila ng 11,886 cases a day. Tapos noong July, una nag-a-average sila ng 36,000 cases a day—36,500 cases a day. Noong July 15, highest recorded, 56,000 cases a day. So na-imagine mo iyon, Ka Ely, na tayo nga nag-14,000 cases a day, talagang marami nang namamatay sa labas ng ospital., how much more kung ganito pa? Tapos considering na ang Indonesia, ang aga nila nag-bakuna. ‘Di ba naalala mo, Ka Ely, ang Indonesia isa sila sa mga maaga nag-bakuna? Parang January pa lang yata.

     

    ELY: January. Opo.

     

    VP LENI: Oo, parang January pa lang yata nag-start na sila mag-bakuna pero iyong sa kanila nakakatakot kasi halimbawa iyong mga frontliners na-infect ulit tapos ang iba may severe symptoms. So ngayon, Ka Ely, iyong nabalitaan natin, parang nagbu-booster shots na sa Indonesia kasi karamihan yata sa kanila Sinovac dati. Ngayon nagbu-booster shots sila ng ibang vaccine dahil sa nangyaring, iyong pag-surge dahil sa Delta variant. Nakita mo ba iyong Malaysia at saka Thailand? Similar, eh. Hindi kasing lala ng sa Indonesia pero similar. Iyong Malaysia nag-start iyong vaccination niya February 24 so halos malapit sa pag-start natin. Ka Ely, mababa naman iyong cases nila dati. Halimbawa, iyong March, 1,000 plus. Tapos ngayon, July 15 din iyong recorded nila 13,000. So parang iyong April numbers natin. Iyong Thailand ganoon din. So iyong sa akin, Ka Ely, the mere fact na mayroon nang nandito sa atin maghanda tayo nang maayos. Maghanda tayo nang maayos kasi kapag nagka-third surge tayo pareho ng sa Indonesia, Malaysia, o Thailand, grabe ito, Ka Ely.

     

    ELY: Opo. Kasi doon, Ma’am, sa Indonesia iyong report ay dahil sa religious activities. Iyan po raw ang naging dahilan kasi alam na natin ang kanilang ano ‘di ba mga Muslim po doon. Iba po iyong kanilang uri ng mga religious activities. Pero dito, Ma’am, iyong nangyari at dito na-tiyempo sa atin, parang unti-unti pong lumuluwag, gumaganda ang sitwasyon dito nga po sa Metro Manila at iba pang lugar at nasa ilalim na tayo ng regular na GCQ. Tapos iyong mga bata, pinayagan na iyong mga singko anyos pataas. Ano po ang puwede po gawin dito kasi kinakatakot natin baka huwag pong bumalik sa dati pong stiwasyon na malala sa ating bansa?

     

    VP LENI: Para sa akin, Ka Ely, iyong pagluluwag as long as maayos iyong pag-implement, hindi naman dapat siya ganoon ka-grabeng problema. Ang gusto kong sabihin, okay naman na GCQ na o MGCQ na ang ibang areas pero sana hindi parang —iyong implementation niya parang, hindi complacent. Kasi ito talaga iyong sinisimulan, eh. Kung naalala mo, Ka Ely, iyong Taiwan ang ganda-ganda ng numbers natin dati tapos biglang sa mga ano ito? Parang sa mga bar nagkaroon ulit ng surge. So ito talaga, Ka Ely, kailangan natin bantayan. May mga binabasa ako iyong mga nag-tatrack ng numbers natin. Halimbawa kahapon nakita ko iyong isang statement, parang ina-analyze niya iyong mga numbers na sinasabi nya may danger na magka-surge ulit, August-September. Either daw late August or late September. Parang sa akin wag naman sana. ‘Di ba huwag naman sana. Pero may isang recommendation siya doon, Ka Ely, parang ina-analyze niya iyong second surge ng mga numbers natin noong March. Parang ang sinasabi niya, Ka Ely, sobrang late na nag-declare ng ECQ or MECQ sa mga lugar. Nag-declare ang taas na ng positivity rate. Nag-declare na alam mo iyon, na iyong hospital capacity grabe na, sobrang late na. So ang suggestion niya, Ka Ely, ngayon kapag tinignan iyong numbers medyo alarming na, eh. Kapag tiningnan ang mga numbers, parang mayroon na… parang kapag ganito na iyong numbers, mag-declare ka na agad ng quarantine restrictions dahil hindi puwedeng ma-late ulit tayo. Kasi kapag na-late ulit tayo, baka bumwelo na nang husto. Parang ang sinasabi niya lang, Ka Ely, na naiwasan sana iyong grabeng numbers noong March kung mas maaga nating na-pass on ang ECQ. Iyon iyong analysis niya Ka Ely, hindi iyon analysis namin. Parang analysis niya iyong dahil sa pag-track niya ng numbers. Last year ina-analyze na niya talaga. Tinitignan ko lang, Ka Ely, kung saan naka-post iyong kanyang analysis. Si ano siya, eh, Leland ang pangalan niya, Ka Ely. #LelandCOVID tracker, iyon iyong kaniyang hashtag. Kapag tiningnan niyo iyon, sa Facebook yata mayroong #LelandCOVID tracker, ito naman iyong kanyang analysis.

     

    Pero, Ka Ely, marami tayong nakakausap na medical frontliners, medyo natatakot sila—medyo natatakot sila na magkaroon ng third surge so huwag naman sana. Ang problema daw kasi, Ka Ely, nitong Delta variant, iyong transmission rate niya mas mabilis nang ‘di hamak kumpara sa ibang lugar. Ito, Ka Ely, na-detect for the first time sa India, kung naalala mo. Parang December 2020 na-detect ito sa India. Nakita natin kung gaano kalala iyong numbers sa India. Tapos iyon nga sumunod iyong Indonesia, iyong Malaysia, iyong Thailand. So sa atin, sa atin dapat maging maagap. Ngayon may easing ng restrictions, dapat iyong pagbantay, Ka Ely, nandoon pa rin. Ang gusto kong sabihin bawal pa din iyong mga gatherings na mararami. Ano talaga, hindi puwedeng maging complacent kasi kung medyo tiwala tayo najg sobra, hindi na tayo nagiging conscious. So sana, sana, Ka Ely, hindi sa atin mangyari. Hindi mangyari iyong third surge kasi iyong damage nito, iyong buhay na mai-infect nito, grabe na naman.

     

    Kaya ngayon pa lang, kahapon yata, Ka Ely, 6,000 uli ang cases. Pero hindi pa siya bumababa. Kasi iyong cases natin hindi pa siya… parang early March levels pa din iyong cases natin ngayon. Hindi pa bumababa doon sa pre-second surge na numbers so sana mas mapababa natin. Ang computation nila Ka Ely, iyong mga nagta-track ng COVID numbers, ang computation nila, kung magsisimula tayo—kung ang base natin ito mga 5,000-6,000 cases, kapag nagka-third surge, grabe. So ito, Ka Ely, ano talaga, pagtulung-tulungan natin na hindi ito mangyari.

     

    ELY: Opo. Ma’am, ano, iyong OCTA Research mayroon po sila ngayong panukala na iyong NCR plus bubble talagang higpitan para walang makapasok na dito na Delta variant kasi may ilang mga kaso sa ibang mga probinsya. So para maprotektahan at magpatuloy iyong ‘di ba, unti-unti nang gumaganda ang economic activity dito sa Metro Manila o NCR Plus. Para wala nang makapasok, ibig sabihin para magkaroon po ng bubble. Ano po ang pananaw niyo rito, Ma'am?

     

    VP LENI: Dapat lang talaga, Ka Ely, dapat—ito naman ang sinasabi nilang ano ito, ito ang sinasabi ng DOH na door—parang door 1, 2, 3, 4 parang policy, ‘di ba? Iyong parang—iyong parang pag-asikaso ng border control ito iyong door 1 and 2. Pero ito, Ka Ely, maluwag kasi. Maluwag pa kasi talaga ang paglabas-pasok. So hindi ko alam kung—sa Metro Manila kasi, Ka Ely, admittedly mahirap iyon gawin. Mahirap siyang gawin dahil iyong mga karatig probinsya, iyong lahat na negosyo parang galing dito, di ba? So kailangan talaga, Ka Ely, na mag-devise ng paraan kung papaano mas mahihigpitan ang border control ng NCR bubble. Kasi halimbawa, Ka Ely, kapag tining—kung tingnan mo ang mga bagong declared na mga ano ito—mga iyong mga GCQ, MECQ areas, iyong bubble maluwag na eh. Ang natira nalang yata, Laguna. Tinitingnan ko lang. Parang kung hindi ako nagkakamali, Ka Ely, parang ang GCQ na ang iba, pero ang GCQ with heightened restrictions, parang Laguna na lang, dito sa NCR bubble. So gustong sabihin, Ka Ely, mas maluwag na talaga. Noon ngang MECQ hirap tayo sa border control di ba? So sa akin, kailangan ang mga Metro Manila mayors nagmimeet naman sila. Mahirap iyon, Ka Ely. Mahirap so hindi ko, hindi ko alam kung papaano nila gagawin ang border control. Pero kailangan gawin. Dahil nga dito sa—dahil dito sa kahirapan ng Delta variant. Mas madali kasi, Ka Ely, iyong provincial cities o provincial towns. Iyong provincial cities saka provincial towns, mas madali ang border control. Halimbawa. Halimbawa kami, uuwi ako sa amin sa Bicol. Mayroon akong mga iko-comply. Mayroon akong mga iko-comply na mga requirements halimbawa swab test na pagdating sa border iche-check iyon. Pero ang mga papasok sa Metro Manila parang walang ganoon, Ka Ely. Parang walang ganoon na tini-test ay chini-check. Tingin ko mahirap din talaga kasi di ba, iyong volume ng pumapasok grabe talaga. So hindi—wala pang detalye, Ka Ely, kung papaano i-implement iyong strict na border control pero kailangan.

     

    Ano din, Ka Ely, i-mention din natin na may nine areas pa. May nine areas pa na MECQ. Gustong sabihin ito iyong matataas pa talaga ang cases—Bataan, Iloilo City, Iloilo province, Cagayan de Oro City, Davao Occidental, Davao de Oro, Davao del Sur, Davao del Norte, saka Butuan City. So itong nine areas ang natira sa modified—iyong MECQ. So sila iyong pinakamataas na iyong ano—iyong restrictions. Pero iyon nga, Ka Ely, parating di ba parang parating kapag Metro Manila iyong tinamaan, ang daming apektado. Ang problema din, Ka Ely, iyong sa probinsya halimbawa kami. Example ko lang, Ka Ely, Naga, Legazpi. Kapag tiningnan mo iyong mga cases namin kumpara sa iba ang baba. Pero kahit mababa iyong cases namin iyong hospital capacity namin mababa din. So halimbawa sa Naga, Ka Ely, mayroon kaming iyong programa namin naibaba namin doon. Full range: Mula sa prevention hanggang sa Swab Cab, mayroon kaming monitoring, mayroong kaming ano ito, mga COVID kits. Pero very limited kasi, Ka Ely, iyong bed capacity— iyong ICU capacity, bed capacity ng mga ospital, na kahit mababa iyong numbers namin kumpara sa ibang lugar, mababa din iyong capacity. So ano talaga, kailangan talaga, Ka Ely, iyong door 4 naman kailangan enhanced capacity ng mga ospital dapat ngayon na iyon gawin. Ngayon na iyon gawin para just in case, ayaw natin mangyari, pero just in case magkaroon ng surge, handa tayo. Kasi kung naalala mo, Ka Ely, grabe iyong sitwasyon natin March, April, May di ba?

     

    ELY: Opo.

     

    VP LENI: Grabe iyong sitwasyon. Alam mo sa amin, Ka Ely, mababa ang kaso, pero problema na. Problema na ang hospital capacity kasi nga iyon nga. Kasi kaunti ang beds. Iyong sa amin, Ka Ely, i-share ko lang ito para sa mga nakikinig na baka sa kanila ganoon din. Sa amin, Ka Ely, may time na halos lahat na munisipyo hindi ina-allow ang home quarantine. May rason naman, ‘di ba? May rason naman kung bakit hindi i-allow, kasi para ma-prevent ang transmission sa loob ng bahay. Kaya lang sa amin, Ka Ely, hindi siya naging advantageous sa situation namin kasi dahil hindi sila flexible--ang gusto kong sabihin, lahat hindi puwede mag-home quarantine. Ang iba, mayroon namang capacity. Meaning to say mayroon namang sariling kuwarto, mayroon namang sariling banyo. Mayroon ngang iba mag-isa sa bahay. Pero dahil policy nila na bawal iyong home quarantine, hindi pinapayagan. Ang nangyari, Ka Ely, kasi hindi naman five star o hindi naman sobrang ganda ng mga isolation centers, ang iba para lang maiwasan iyong isolation centers nagpapaconfine sa ospital. So kahit hindi naman kailangan ng confinement sa ospital, nakukuha pa nila iyong hospital bed na dapat sana sa mas severe na mga kaso. So kami, Ka Ely, noong nagmeeting—inimbita ako ng mga representatives ng mga ospital, nagmeeting kami pinakiusapan na namin ang mga LGUs na maging flexible sa policy. Na kung puwede lang naman mag-home quarantine, ipayag na basta na-check, para lumuwag-luwag. Tapos sa amin kasi, Ka Ely, walang OHCC na parang iyong pareho dito, di ba? Iyong dito, kapag hindi ka talaga kailangang ma-ospital, hindi ka talaga bibigyan ng hospital bed. So ngayon ganoon na din ang ina-adopt sa amin, pero dati kasi hindi. Dati kasi kapag nagpaconfine ka, iko-confine ka. Pero ngayon, ano na iyon, much improved na. Pero iyong worry nga natin—halimbawa nakuwento ko na ito, Ka Ely, noong bumaba ang team namin sa Puerto Princesa, Palawan. Iyong LGU nagrent na siya ng tatlong hotel dahil sa kakulangan ng bed capacity. Nagrent siya ng tatlong hotel, in-equip niya ang tatlong hotel. In-equip niya na parang hospital—parang hospital na rin siya for mild to moderate cases. Pero iyon kasi iyong Puerto Princesa mayroon silang funds for that. Pero may mga LGUs na walang funds for that. So ano talaga, maraming—kaya dapat ma-prevent iyong third surge kasi kapag hindi talaga natin ma-prevent, Ka Ely, problema talaga. Magiging malaking problema, at sa Metro Manila maraming hospital beds, sa probinsya hindi. So laging—lagi tayong magkakaproblema halimbawa iyong moderate to severe, na kailangan nang i-ospital, walang bakante, namamatay. Paminsan too late nang madala sa ospital, ang iba nasa tent, ang iba nasa emergency room, nag-e-expire. So ito talaga, Ka Ely, iyong kinatatakutan ko na magkaroon ng another surge kasi mahihirapan talaga tayo.

     

    ELY: Okay so sana panawagan natin na huwag nang antayin na kapag lalala, tsaka lang doon sobrang maghihigpit. Dapat manatiling mahigpit hanggang hindi natatapos ang pandemya.

     

    VP LENI: At saka ano, Ka Ely, sana iyong mga regional saka mga provincial na hospitals buhusan na ng tulong. Buhusan na rin sila ng tulong, Ka Ely, kasi kailangan talaga nila ng tulong. Kailangan talaga nila ng tulong, Ka Ely, kasi kailangan nilang dagdagan iyong capacity nila. Kailangan dagdagan iyong capacity kasi hindi parang—hindi similarly situated a iyong ng mga ospital sa probinsya, compared sa mga ospital dito. So iyong sa akin, Ka Ely, sana buhusan sila ng pondo na pandagdag ng capacity, pandagdag ng—pang suweldo sa dagdag na tao, pagbili ng mga medical equipment na kailangan nila, mga ventilators, mga oxygen, kung ano mang kailangan. Sana bigyan sila ng mas maraming tulong habang hindi pa tayo nagkakaroon ng—parang in preparation, just in case sumama ulit. So ito, Ka Ely, ano talaga, mahirap talaga. Mahirap dahil maraming kailangan. Marami talagang kailangang gawin.

     

    ELY: Opo. Okay, Ma'am sa huling issue natin ay bago tayo dumako sa ating Istorya ng Pag-asa, labindalawang senador at nananawagan po ng imbestigasyon sa mga sinasabing state-funded troll farms at kasi talagang maraming nangyari ano, lalo't papalapit na po ang eleksyon, mga siraan at napakarami pong mga trolls. Kayo limang taon naging biktima nitong mga trolls na ito. So napapanahon ho ba ito at makatutulong para mahubaran ng maskara iyong mga sinasabing troll farms na pinopondohan ng taong bayan?

     

    VP LENI: Ito kasi, Ka Ely, alam naman natin mula pa 2016, ‘di ba. Mula pa 2016 marami nang lumalabas na kuwento tungkol dito. Ako mismo, biktimang-biktima diyan. Iyong nakakasama ng loob nito, Ka Ely, kahit noon, maraming mga, ano ito, maraming mga fake news bearers na konektado pa sa gobyerno. Ang gusto kong sabihin, mayroong mga ASec., mayroong mga kung ano-anong posisyon sa gobyerno. Pero sila mismo iyong pinagmumulan ng fake news—mula pa iyon noong 2016, Ka Ely. So sa atin, umaalma tayo doon. Pero ang mahirap kasi, Ka Ely, unang-una ang dami na sa amin, Ka Ely, na nagrereport na iyong mga troll farms daw parang galing pa sa gobyerno pero wala tayong hawak na hard evidence so mahirap. Mahirap siya. Pero kung naaalala mo kasi, Ka Ely, recently lumabas iyong, ano ito, lumabas iyong COA—iyong COA ng PCOO na parang nag-hire sila ng more than 300 na social media consultants at a time na ganito may pandemic. So doon nagsimula na parang first time, parang first time na nakakuha ng, parang official na ebidensya na iyong mga matagal nang pinag-uusapan, totoo. So ito, Ka Ely, iyong finile ng Senado, Senate Resolution 768, dose, ano, dose na senador iyong nakapirma rito. Nakasali si Senate President Tito Sotto. Si Senate President Pro Tempore Ralph Recto, Senate Minority Leader Frank Drilon at saka iba pang mga, ano ito, mga senador na magpapa-imbestiga nga. Ako, Ka Ely, dapat talaga itong gawin kasi, ‘di ba, ano ba iyong epekto ng pagkakaroon ng trolls sa atin? Inaano tayo, pinapag-away-away iyong mga tao, Ka Ely, eh. Pinapag-away-away iyong mga tao. ‘Di ba, Ka Ely, ever since naman may mga oposisyon, may mga administrasyon pero hindi ganito kagrabe iyong away. Ngayon, Ka Ely, magkontra ka sa—hindi lang ngayon; mula sa 2016—magkontra ka sa administrasyon, isa-swarm ka. Isa-swarm ka ng mga trolls na ito, ito iyong karapatan mo na pumuna. Iyong karapatan mo na pumuna nawawala kasi natatakot iyong ibang tao, eh. Parang kaunti lang, Ka Ely, parang kaunti lang iyong tao na kahit pinuputakte siya ng kung ano-ano, lumalaban pa rin, ‘di ba. Pero karamihan, Ka Ely, hindi na lang kahit may mga nakikitang katiwalian, kahit may nakikitang hindi maganda, hindi na lang sila iimik. Kasi kung iimik sila, talagang iyong pagkatao talaga nila iyong aatakihin.

     

    So iyong sa akin, Ka Ely, welcome ito. Welcome ito. Kailangan natin ito since 2016. Pero ito, ang sinasabi kasi ng iba bakit ngayon lang. Para sa akin, Ka Ely, never too late kasi iyong sinasalba mo iyong future, eh. Kasi kung hindi ito mahinto, ito iyong kalakaran. Ito na iyong kalakaran. Naging mas delikado pa ito, Ka Ely, during the pandemic. Mas delikado ito during the pandemic kasi naalala mo, Ka Ely, iyong March last year, iyong March 2020. Iyong March 2020—hindi pa nga, February pa nga. Naalala ko, Ka Ely, parang February pa lang nagsasabi na tayo na kailangan mag-border control na ng mga flights galing China kasi nakakatakot na itong virus na ito. Iyon, Ka Ely, iyong mga pumupuna noon, pinuputakte. Pinuputakte ng mga tao. So parang iyong mga boses na magpe-pressure sa gobyerno kung ano iyong dapat gawin, nalulusaw dahil dito sa trolls. So para sa akin, Ka Ely, example lang iyon. Example lang iyon na dangerous masyado itong ginagawa, eh. Kapag hinayaan natin iyong ganitong kalakaran, dangerous talaga siya. Sa akin, Ka Ely, ano siya, eh, matter of life and death. Halimbawa, iyong pinaka-essence ng democracy sa isang bansa, Ka Ely, na iyong tao malayang nakaka—alam mo iyon, parang malaya siyang napapaabot iyong kaniyang hinaing. Pero kapag hinayaan mo itong mga trolls, ang daming hindi makakapagpaabot ng hinaing. Ang magpapaabot lang iyong malalakas ang loob pero iyong ordinaryong tao parati siyang takot. Parati siyang takot na, “kung magboses ako, ano kaya iyong, ‘di ba, iyong parang sisirain ka.” Sisirain ang pagkatao dahil dito sa trolls.

     

    Ako mismo, Ka Ely, biktima na ako ng napakarami. Biktima ako ng napakaraming fake news. Pero noong umpisa, Ka Ely, mag-isa ako, eh. Mag-isa akong dumedepensa at dahil wala naman kaming gaya sa kanila at wala kaming balak gumaya sa kanila, marami silang mga taong napapaniwala. Maraming taong napapaniwala pero hindi lang ako iyong biktima, Ka Ely. Sobrang dami pang ibang tao. Sobrang dami pang ibang tao na nabibiktima. ‘Di ba nakikita nga natin, Ka Ely, may mga fake na kunwari si Queen Elizabeth iyong nagsabi na sobrang bilib sa ginagawa rito—iyong ganoong klaseng disinformation. Sa akin, Ka Ely, wala akong problema sa criticism. Kasi iyong criticism kailangan iyon para tumino iyong mga public officials. Pero kung iyong purpose kasi ay i-silence ikaw, kung iyong purpose magsinungaling para siraan ka, doon iyong mali. Doon iyong mali at parang naaano, Ka Ely, eh, parang, ano ito, nai-influence iyong mindset ng mga tao sa mga bagay na hindi naman totoo. So sa akin kung totoo, okay lang iyon. Pero kung hindi naman totoo, mahirap, ‘di ba. Mahirap, Ka Ely, kung hindi totoo kasi parang ang biktima mo, actually, iyong napapapaniwala mo eh, ‘di ba. Totoo na siguro nasiraan mo iyong isang tao pero ang number one victim mo iyong mga taong naniwala sa iyo. So para sa akin, very much welcome ito, Ka Ely, itong Senate investigation.

     

    ELY: At siguro iyong Facebook talagang—ako nga, Ma’am, sinasabi ko iyong mga politiko… Kasi itong Facebook na ito, talagang ginawa ito para magkaroon po ng koneksyon iyong bawat tao at talagang iyong mga hindi mo nakikita, ‘di ba, kahit nasa iba-ibang panig ng mundo. So maganda, eh, social media. Pero ngayon, talagang ginagamit na rin po ng mga politiko at iba’t ibang grupo para makapanira. Ito, parang dapat ho, siguro Facebook dapat ho ang maghigpit ng husto. Itodo pa. Kulang pa ang higpit, eh.

     

    VP LENI: Totoo, Ka Ely. Actually iyong Facebook, Ka Ely, parang a few years ago nagsimula na. In fact, ang daming na-take down na mga sites na ganito. Pero kulang, eh. Kulang, Ka Ely. Eh nagagamit siya para baluktutin iyong katotohanan. Ito talaga iyong pinakamahirap. Kung ang Facebook sana, hindi lang Facebook, mga social media sites—Twitter, Instagram, YouTube—kung gamitin siya ng tama, ang laking tulong niya. Ang laking tulong sa pag-provide ng information. Pero kung ginagamit siya sa disinformation, nababaluktot iyong katotohanan, eh. And iyong mga tao nagdedesisyon base sa nalalaman nila. Eh ang problema, Ka Ely, paminsan iyong nalalaman nila hindi totoo kasi iyon iyong nakakarating sa kanila, ‘di ba. So maraming tao hindi naman nila kasalanan, eh. Hindi nila kasalanan kasi iyong fini-feed sa kanilang information, iyon iyong nakarating sa kanila. Ito din iyong problema ng social media, Ka Ely, kasi iyong mga sumusulat walang accountability. So parang sa kanila—ang gusto kong sabihin, hindi gaya niyo, Ka Ely, kayong nasa media, hindi kayo puwedeng basta lang magsalita ng kasinungalingan, ‘di ba. Hindi kayo puwede noon kasi puwede kayong makasuhan. Pero ito, mga anonymous, eh, so hindi natatakot magsinungaling kasi ano talaga… hindi sila natatakot magsinungaling kasi ano talaga, Ka Ely, eh. Napakadali para sa kanila. Napakadali para sa kanila na iyon nga, napakadali na gumawa-gawa lang ng kuwento.

     

    [END OF FIRST GAP]

     

    ISTORYA NG PAG-ASA SEGMENT

     

    ELY: Okay, Ma’am, at ito na iyong ating Istorya ng Pag-asa. Napakaimportante nito para magbigay po ng siyempre inspirasyon sa ating mga kababayan sa gitna po ng pandemya at iba’t ibang mga problema.

     

    VP LENI: Ayon, ang Istorya ng Pag-asa natin, Ka Ely, napakainspiring na babae. Bata pa siya. Bata pa siya pero iyong pagkadesidido sa buhay ay dapat tularan ng napakaraming mga tao. I-introduce natin siya, Ka Ely. Ang Istorya ng Pag-asa natin ngayong umaga, si Evelyn Esculano. Evelyn, nandiyan ka na ba?

     

    EVELYN ESCULANO: Yes, Ma’am. Good morning po!

     

    VP LENI: Good morning! Good morning, Evelyn. Evelyn, noong nalaman namin iyong kuwento mo naisip namin kailangan ikuwento natin. Ikuwento natin sa mga kapareho mo rin—pareho nating dalawa—pareho nating dalawa na single mothers. Pero iyong kaibahan natin, ako single mother ako pero malalaki na iyong mga anak ko. Pero ikaw, Evelyn, may dalawa kang anak. Iyong isa five years old, ‘di ba.

     

    EVELYN ESCULANO: Yes, Ma’am. Fourteen years old po at saka five years old.

     

    VP LENI: Babae ba? Babae pareho, Evelyn, ‘di ba? Babae pareho?

     

    EVELYN ESCULANO: Opo, Ma’am, babae po parehas po.

     

    VP LENI: Tapos ang kuwento, Evelyn, galing ka sa Misamis Oriental. Tama ba?

     

    EVELYN ESCULANO: Yes, Ma’am. Taga-Misamis Oriental po ako.

     

    VP LENI: Tapos pagka-graduate—tama ba iyong kuwento, Evelyn, na pagka-graduate mo ng high school, lumipat ka na ng Manila at naghanap ka ng trabaho?

     

    EVELYN ESCULANO: Opo, Ma’am. Tama po iyon, Ma’am.

     

    VP LENI: Tapos noong lumipat ka ng Manila, Evelyn, sino iyong kasama mo? May kasama ka bang kapatid? Pinsan Magulang?

     

    EVELYN ESCULANO: Wala po, Ma’am. Bale po kasi may pinsan po ako sa Olongapo, Ma’am. Tapos pagbalik ko po sa Maynila nag-apply po ako ng trabaho na promodiser po sa Caloocan po. Tapos parang nahirapan po ako tapos nakapag-asawa po ako ng maaga, Ma’am, eh, kasi wala po akong malapitan na kamag-anak, wala po akong natutuluyan. So iyong sixteen po ako, nakapag-asawa po ako nang maaga pero hindi po naging maganda iyong pagsasama namin kaya napunta po sa hiwalayan.

     

    VP LENI: Oo, pero, Evelyn, kaya kakaiba iyong kuwento mo kasi marami kang kahirapan na pinagdaanan pero naitaguyod mo iyong mga anak mo nang mag-isa. Kasi iyong kaibahan pa, ang iba kasi, Evelyn, ang ibang nakikilala natin, at least mayroon silang magulang na napapag-iwanan ng mga anak. Ikaw wala, ‘di ba? Solo ka talaga?

     

    EVELYN ESCULANO: Opo. Mahirap po pero kinakaya—

     

    VP LENI: Tapos, Evelyn, dito parang sinasabi na nagtrabaho ka sa isang supermarket sa loob ng anim na taon. Tama ba iyon?

     

    EVELYN ESCULANO: Opo, Ma’am.

     

    VP LENI: Tapos ang sabi dito, nabasa ko iyong kuwento mo, Evelyn, na nagtrabaho ka sa isang supermarket for six years. Papaano po napagsabay? Papaano mo napagsabay iyong pag-alaga ng dalawa mong anak? Alam ko kasi iyong trabaho mo sa supermarket mahaba iyong oras, ‘di ba? Magsisimula ka ng umaga, matatapos ka ng dilim tapos hindi ka puwedeng uuwi-uwi. Papaano mo nagawa na for six years napagsabay mo iyon? Iyong pagiging nanay at saka iyong pagtatrabaho sa supermarket?

     

    EVELYN ESCULANO: Iyong baby pa po iyong bunso ko, Ma’am, kasi mayroon pong nag-aalaga sa kaniya. Bale may kaibigan po ako na tumutulong sa akin para tumulong po sa baby ko. Tapos po noong medyo malaki na po siya, noong mga three years old po, bale iyong panganay ko na po iyong naiiwan po sa kapatid niya. Siya na po iyong nag-aalaga tapos tuloy-tuloy na lang din po iyong trabaho. Bale pinapatingnan ko lang po sa mga kapitbahay, pinapa-silip-silip ko lang po iyong mga ano…

     

    VP LENI: So gusto mong sabihin, Evelyn, habang nagtatrabaho ka iyong panganay mo iyong napapag-iwanan mo doon sa maliit?

     

    EVELYN ESCULANO: Opo, Ma’am. Siya po. Siya po iyong iniiwanan ko lagi tuwing pumapasok po ako. Umaalis po ako ng…

     

    VP LENI: Ang husay ng panganay mo, Evelyn. Sobrang husay ng panganay mo na sa murang edad ay naaasahan mong tumulong sa iyo.

     

    EVELYN ESCULANO: Wala po siyang choice, Ma’am, kundi tulungan po ako kasi wala naman pong ibang mag-aalaga sa kapatid niya kundi siya lang po kasi wala po akong kamag-anak dito. Pero pinapasuyuan ko naman po sa mga kapitbahay namin na silip-silipin po sila kapag wala po ako.

     

    VP LENI: Tapos ito, Evelyn, iyong January 2020, naisipan mo na bumili ng motorsiklo. Bumili ka ng motorsiklo on an installment basis, papaano mo naisipan na parang papalitan mo iyong hanapbuhay mo at magga-GrabFood driver ka?

     

    EVELYN ESCULANO: Actually, Ma’am, noong una po, hindi ko po siya full-time, Ma’am. Kasi ang hirap pong—kulang po iyong sinasahod ko roon sa minimum wage para po sa dalawa kong anak kasi nangungupahan pa po ako. So naghanap po ako, nag-isip ako ng paraan para po mayroon pong extra income. So ang ginawa ko po, wala po akong ibang maisip kundi po Grab po kasi naririnig ko mas maganda raw po kasi part-time po. Hawak ko iyong oras ko at saka at the same time po, kung kailan lang po gusto kong bumiyahe, makakabiyahe po ako. So nag-try po ako kumuha ng motor para makapag-Grab ako.

     

    VP LENI: Pero grabe, Evelyn, kasi ang lakas ng loob mo, ano. Ang gusto kong sabihin, siyempre babae ka—siyempre, babae ka. Alam ko na marami ring mga Grab driver na babae. Pero yung… alam mo yung tingin ko, yung mahirap dun yung mag-uumpisa, di ba?

     

    EVELYN ESCULANO: Yes, Ma’am.

     

    VP LENI: Nung bumili ka ba ng motor, dati ka nang marunong magmotor?

     

    EVELYN ESCULANO: Hindi po, Ma’am. Hindi po ako marunong. [laughs]

     

    VP LENI: Ang lakas ng loob mo ah. Bumili ka ng motor na hindi ka naman marunong magmotor.

     

    EVELYN ESCULANO: Opo, Ma’am.

     

    VP LENI: So ano iyon, nag-aral… nung mayroon ka nang motor at saka ka lang nag-aral?

     

    EVELYN ESCULANO: Opo, Ma’am. Nung nilabas po sa casa yung motor, pinalabas ko po sa kaibigan ko kasi hindi po ako marunong eh. Tapos ho nag-aral na lang ako… one month po.

     

    VP LENI: One month…

     

    EVELYN ESCULANO: Opo. Tapos nung…

     

    VP LENI: Ako, nai-imagine ko, Evelyn, ang lakas ng loob mo kasi nag-aral ka ng one month pero nakipagsapalaran ka na agad?

     

    EVELYN ESCULANO: Yes, Ma’am. Kasi kailangan po eh. Hindi ko na po iniisip na nakakatakot, nakaka-aksidente. Kasi po kung matatakot po ako, iniisip ko, magugutom yung mga anak ko, mawalan kami ng tirahan. Kaya po nagpursige ako na matuto po talaga.

     

    VP LENI: Hala, grabe. Ako, Evelyn, bilib na bilib ako sa iyo. Pero ito, January mo binili, ‘di ba? January 2020. Kailan ka nag-umpisa sa Grab?

     

    EVELYN ESCULANO: Nung binili ko iyong motor, Ma’am, is November 2020…

     

    VP LENI: Ah, November pa.

     

    EVELYN ESCULANO: November 2019 po. Nakapag-apply po ako ng Grab. Tapos inantay ko pa po iyong papeles. January po… kung di po ako nagkakamali January po ako nagstart noon ng Grab po. So ayaw nga hong kasi…

     

    VP LENI: Pero…

     

    EVELYN ESCULANO: Online po eh. Online po iyong application nung Grab. Kaya lang nung nakita po nila na ako lang iyong mag-isang babae, parang pinriority na po. Pinayagan po ako na makapasok po sa office nila.

     

    VP LENI: Oh. Ang galing. Pero ito, mahirap iyong mag Grab food delivery rider kasi di ba iyong ulan, iyong init… Ewan ko kung nakakaranas ka ng mga customer na hindi maayos. Papaano mo ‘to… papaano mo nilalampasan itong mga… halimbawa, papaano kapag anlakas ng ulan? Anong ginagawa mo?

     

    EVELYN ESCULANO: Nagkakapote po. Hindi po kasi… May ano po ako eh, kumbaga, hindi ako puwedeng, kinokotahan ko po iyong sarili ko na ito, kailangan matapos ko ‘to kasi kailangan ko ‘tong bayaran. Iyong umuulan or kahit umaaraw po, tinitiis ko para makuha ko po iyong pangangailangan namin.

     

    VP LENI: Pero ito, Evelyn, mga anong oras ka nag-uumpisa sa bawat araw?

     

    EVELYN ESCULANO: Ano po, nag-start po ako 7 a.m. po. Tapos nakakauwi po ako minsan 12 na po ng gabi.

     

    VP LENI: Grabe. 7 a.m. tapos nakakauwi ka 12 ng gabi. Pero in between, nakaka silip ka naman ng mga bata? Ibig kong sabihin nakakauwi ka ba in between?

     

    EVELYN ESCULANO: Opo, Ma’am. Nakakauwi po ako, Ma’am. Sinisilip-silip ko po sila kapag wala po akong customer po.

     

    VP LENI: Pero ito, Evelyn, halimbawa, iyong tipikal na araw, mga magkano iyong kita mo sa isang araw? Halimbawa, okay iyong araw na ‘to. Mga magkano yung kita mo dun?

     

    EVELYN ESCULANO: Pagka Sunday po, nakaka 1,000 din po. Pero pagka-regular na araw din po, nasa 600, 700. Gano’n lang po.

     

    VP LENI: Ah, Sunday pala iyong pinaka ano. Sunday iyong pinaka-malakas.

     

    EVELYN ESCULANO: Yes, Ma’am. Sunday po iyong pinaka-malakas.

     

    VP LENI: Tapos ito, Evelyn, nakaka ilang ano ka, mga nakaka ilang deliveries ka sa isang araw?

     

    EVELYN ESCULANO: Iyon pinaka maraming deliveries ko po mga 20 po sa isang araw po. Iyong pinaka…

     

    VP LENI: Iyong ano ba… pinaka onti, ilan?

     

    EVELYN ESCULANO: Mga nine rides po.

     

    VP LENI: Ah, nine rides…

     

    EVELYN ESCULANO: Yes po, Ma’am. Pag wala pong mga customer gaano.

     

    VP LENI: Pero, Evelyn, sobrang bilib ako sa iyo. Nakilala ka namin kasi isa ka sa mga nabakunahan, di ba? Nakilala ka namin kasi isa ka sa mga nabakunahan sa Manila sa ating Vaccine Express. Sa Tuesday babalik ka ha?

     

    EVELYN ESCULANO: Opo.

     

    VP LENI: Tuesday, Wednesday, babalik ka para sa second dose. Pero ito, Evelyn, after ikaw binakunahan, nagka-fever ka ba? Sumakit ba iyong…? Ano iyong na-experience mo?

     

    EVELYN ESCULANO: Iyong na-experience ko lang po nangalay iyong balikat ko at tsaka para pong lagi akong inaantok. Antok lang po at tsaka yung ngalay. Iyon lang po. Wala naman na pong iba.

     

    VP LENI: Iyong fever, wala kang fever. Swerte mo.

     

    EVELYN ESCULANO: Wala po.

     

    VP LENI: Tapos ito, Evelyn, mula ba noong umpisa, desidido ka na ba magpabakuna o dumating ba iyong panahon na parang may agam-agam ka pa rin?

     

    EVELYN ESCULANO: Noong una talaga, Ma’am, sabi ko hindi ako magpapabakuna. Kasi natatakot po ako eh dun sa mga bali-balita pong marami ngang namatay, ganito ganiyan. Pero nung kalaunan po sa araw-araw po kasi na marami po akong narinig na marami rin nagpabakuna… nangangamba po ako eh sa anak ko na baka isang araw, maiuwi ko iyong sakit. Kaya po nung nag announce po si Grab na may vaccination po na express, so hindi naman siya gaanong katagalan, pumunta na po ako kaagad.

     

    VP LENI: Ay0n, buti naman no… at saka Evelyn ha, yung request lang namin sa iyo, ikwento mo ha, ikuwento mo sa iba mong mga kaibigan, mga Grab riders din na hindi pa nababakunahan, na wala naman dapat ikatakot.

     

    EVELYN ESCULANO: Opo, Ma’am.

     

    VP LENI: Kasi nga, alam natin na yung iba, oo, natatakot pa rin. Pero Evelyn, wala na tayong oras. Pero gusto ko magpasalamat sa iyo.

     

    EVELYN ESCULANO: Maraming salamat din po.

     

    VP LENI: Gusto kong magpasalamat sa iyo sa inspirasyon. Sa inspirasyon na binibigay mo sa amin. Kasi iyong kwento mo hindi madali. Halimbawa sa akin, Evelyn. Mayroon akong nasasandigan na ibang tao. Lumalaki iyong mga anak ko, nandiyan iyong yung asawa ko. Nandiyan iyong magulang ko. Kung mayroon akong trabaho na iyong hindi ako kaagad na makakauwi, may naiiwanan ako.

     

    EVELYN ESCULANO: Yes po, solo lahat.

     

    VP LENI: Pero ikaw, solo lahat. Solo lahat, pero naitatawid mo. At iyong sinasabi mong… oo nga eh, iyong sinasabi mong naaasahan mo na iyong panganay mong anak, ang laking bagay noon. Pero at the same time, gusto kong sabihin, pinalaki mo siya nang maayos. Ang gusto kong sabihin, pinalaki mo nang maayos yung panganay at alam niya iyong responsibilidad niya, ‘di ba? Kasi minsan… teenager na siya eh.

     

    EVELYN ESCULANO: Opo, opo.

     

    VP LENI: Teenager na siya. Siguro iyong ibang mga kasing edad niya, nasa mga kaibigan. Pero iyong anak mo, nag-aalaga ng kapatid.

     

    EVELYN ESCULANO: Yes po.

     

    VP LENI: So gusto ko sabihin, Evelyn, na dahil wala nang oras, iyon lang. Iyong aming paghanga sa iyo. Iyong inspirasyon na binibigay mo, salamat. At kung may maitutulong kami, para mas mapagaan-gaan iyong dala-dala mo, sabihan lang kami. Pero maraming salamat.

     

    EVELYN ESCULANO: Maraming salamat din po, Ma’am…

     

    VP LENI: Hindi na kita—hindi ko alam na pinakamalakas mo pala ang Sunday. Naistorbo ka namin ngayon.

     

    EVELYN ESCULANO: Okay lang po, Ma’am. Karangalan ko pong makausap po kayo. Salamat po nang marami sa pag-imbita po sa akin. Marami pong salamat po.

     

    VP LENI: Pasensya na. Ingat ka! Ingat ka Evelyn, magkita tayo uli Tuesday o Wednesday ha.

     

    EVELYN ESCULANO: Yes, Ma’am. Maraming salamat po.

     

    VP LENI: Salamat, Evelyn!

     

    EVELYN ESCULANO: Thank you, Ma’am!

     

    [END OF INP SEGMENT]

     

    VP LENI: Ka Ely.

     

    ELY: Okay, Ma’am. At talagang ating mga listeners ha, iyan po kahanga-hanga, si Evelyn Esculano.

     

    VP LENI: Sobra.

     

    ELY: Napakalakas ng loob.

     

    VP LENI: Sobrang nakakahanga, Ka Ely. Wala na tayong oras.

     

    ELY: Sige, Ma’am, ano po ang inyong mensahe sa ating mga kababayan ngayong araw ng Linggo?

     

    VP LENI: Ako, uulitin ko lang, Ka Ely, iyong ating… kahit nabakunahan na tayo, huwag masyadong kampante. Iyong mga pagsunod po sa health protocols… kahit po nabakunahan na, kailangan po tayong mag-mask. Kahit po nabakunahan na, iyong physical distancing ay kailangan pa din. Kahit nabakunahan na huwag pa rin mag-a-attend ng mga malalaking gatherings. Kasi iyong danger po na magkaroon pa tayo, na mahawa tayo, nandi8yan pa din. Iyong mga hindi pa nagpapabakuna at may access naman, magpabakuna na po tayo. Narinig po natin si Evelyn kanina, siya, mayroon din siyang agam-agam nung una. Pero nagpabakuna siya at wala naman siyang masyadong naramdaman. Nangalay lang iyong kaniyang kamay at inantok siya. So sana… At saka reminder din, Ka Ely, last na ito. Reminder doon sa mga Grab driver, at saka sa mga Grab riders pala at saka sa mga TODA drivers na nag first dose. Second dose po natin sa Tuesday and Wednesday, dati pong lugar. Doon po sa CCP Complex. So maraming salamat, Ka Ely.

     

    ELY: Ma’am, salamat po at ingat ho kayo lagi. Ingat ho tayong lahat, good morning po sa inyo… Okay iyan po, mga kasama, ang isa na namang edisyon ng BISErbisyong LENI dito po sa RMN. Sa pangalan po ng ating Bise Presidente Leni Robredo, ako pa rin ho ang inyong radyoman, Ely Saludar. Muli po, isang magandang umaga, Pilipinas.

     

     

     

    - 30 -

    Posted in Transcripts on Jul 18, 2021