This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    BISErbisyong LENI – Episode 90

    ELY: Magandang umaga, Pilipinas—Luzon, Visayas, at Mindanao! Isa na namang edisyon ng BISErbisyong LENI dito po sa RMN.Magandang umaga, Pilipinas! Tayo po’y napapakinggan mula dito sa DZXL 558 Manila, at syempre tayo po’y napapakinggan din sa RMN DYHP Cebu, RMN DXCC Cagayan de Oro, RMN DXDC Davao, at RMN DWNX Naga, at syempre sa RMN Facebook page, at gayundin sa VP Leni Robredo Facebook account.

    Mga kasama, ako pa rin po ang inyong Radyo Man, Ely Saludar. Maya-maya makakasama ho natin si Madam Vice President Leni Robredo sa pamamagitan po ng telepono. At samantala, dito po sa ating studio, makakausap naman natin ang opisyal na Tagapagsalita ng ating Bise Presidente, si Attorney Barry Gutierrez.Attorney, magandang umaga po sa inyo.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Good morning, Ka Ely, at good morning sa lahat ng ating mga tagasubaybay.

    ELY: Opo. At maganda ho ang pag-uusapan natin ngayon. Nako, marami pong mga isyu, at siguro, alam mo naman siguro mga naging schedule ng ating Bise Presidente sa nagdaang Linggo, at ano ba iyong mga isa sa mga tampok?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Well, siempre, isa sa mga importanteng nangyari ng Linggo na ito iyong inannounce ng kaniyang abogado, si Attorney Romy Macalintal, na mamaya makakausap natin dito sa ating programa, tungkol doon sa latest developments sa poll protest sa pagka-bise presidente. So, sabi nga ni Attorney Macalintal, at ito talagang ikinatuwa ito ni VP Leni at lahat ng kanyang mga supporter, game over na ang protesta ni ginoong Marcos. Klarong-klaro na dito na natapos na iyong, iyong bilang, at hindi nabago iyong lamang ni VP. In fact, may narinig ako, lumam—nadagdagan pa yata iyong lamang niya, eh.

    ELY: So, napasama pa iyong protesta?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Napasama pa iyong protesta. So ang hinihintay na lang talaga natin dito para maging opisyal, kailangan tapusin ng Presidential Electoral Tribunal iyong bilang doon sa mga—kasi di ba, alalahanin natin, Ka Ely, may mga balota na nabasa, nasira, so ang gagamitin ng Presidential Electoral Tribunal dito bilang batayan, para doon sa mga balotang iyon, iyong mga ballot images. Kasi di ba kapag pinapasok natin iyong mga balota sa makina, kinukunan ng picture iyon, eh. Parang iyong kinunan mo ba ng picture sa cellphone.

    ELY: Oo.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: So iyong mga iyon, buo iyon. Iyon ang gagamitin ng mga, ng PET, para mata—para doon sa ano. Pero kahit na ano pa ang maging resulta nun, sabi ni Attorney Macalintal, mamaya puwede natin tanungin na diretso, game over na daw itong protestang ito.

    ELY: Pero siguro maganda, linawin natin, Attorney, at para po sa kapakanan ng ating mga listeners nationwide, lalo na po iyong mga taga-probinsya kasi alam mo naman iyong pag-ikot ng mga balita sa mga media. Talagang mapanlinlang, eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Totoo iyan.

    ELY: Pero dito, iyong tatlong mga lugar na nauna, na dinesisyunan ng Presidential Electoral Tribunal o PET, at syempre, iyan po ay, ang tumatayo ho diyan ay itong Supreme Court. Sinu-sino baa ng namili noong tatlong probinsya na iyon? Iyan unahin natin.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Ang pumili niyan, ang pumili niyan iyong mismong kampo ni Bongbong Marcos. So siya ang nagsabi noong tatlong probinsya na i-de-designate as pilot provinces, at batay sa magiging resulta dito sa recount sa tatlong probinsyang ito, ito ang gagamiting batayan para mapag-pasiyahan ng PET o ng Korte Suprema kung dapat bang ituloy doon sa ibang probinsya pero siya pumili nito.

    ELY: So parang ganito, may alegasyon ka ng dayaan, o, sige, pili ka ng mga lugar na sinasabi mong talagang malawakan iyong dayaan.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama!

    ELY: Tama. Namili siya?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama!

    ELY: Tatlong lugar?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama!

    ELY: Oh, anu-ano iyon? Camarines Sur?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Camarines Sur, Iloilo, at saka Negros Oriental.

    ELY: Pero noong tumatakbo na, at makalipas ng halos tatlong taon, eh ‘di ba kung anu-ano, ang daming mga kung anu-anong mga proseso at parang sila rin mismo ang nag-de-delay?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama.

    ELY: So parang nakita nila, bakit parang may binabanggit sila na ibang lugar, sa Mindanao.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Ayon nga pinagtataka namin kasi simula’t simula tinanong sila, eh. Sinasabi niya may daya, oh, asaan, saan iyong mga probinsya na nagkaroon ng dayaan. Sinabi nila itong tatlong probinsyang ito. Noong umaandar na iyong da—iyong recount at lumalabas wala silang nakukuhang boto, wala silang mapapatunayang dayaan, wala silang mapapatunayang discrepancy doon sa resulta ng recount, doon sa naging resulta ng totoong eleksyon, aba’y biglang-bigla, eh, nag-iiba ng kuwento.

    ELY: Ayon.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Iyong dayaan daw sa Sulu, ganiyan, sa mga ibang lugar na hindi nila binanggit doon sa una nilang pag-takda kung ano iyong kailangan maging kasama doon sa pilots. So hindi naming alam kung ano iyong pinagmumulan noon pero klarong-klaro dito, siguro na-realize nila talagang, iyong kanilang kuwentong may daya, wala, hindi na-ano, hindi nasuportahan noong aktwal na recount.

    ELY: Pero kasi, sila ang namili, eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Sila namili.

    ELY: Sila pinamili ng Supreme Court.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Sila ‘yan.

    ELY: Dapat sigurado sila na kung sigurado sila na may dayaan, dapat iyong mga pinili nilang lugar, sigurado, ‘di ba?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: [laughs] Sabi nga nila sigurado daw iyan, eh. Pero noong nagbilang, wala naman.

    ELY: Ayon, kaya gusto ko lang na maipaintindi sa ating mga listeners kasi parang pinalilitaw na iyong kampo ni VP ang namili.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo.

    ELY: Hindi! Ang kampo ho ni dating Senador Bongbong Marcos ang pumili ng mga lugar para patunayan iyong kanilang alegasyon na umano’y nagkaroon ng malawakang dayaan. Ito na, pagkatapos nito, at siguro mamaya ay iyong sinasabi ni Attorney Macalintal na game over na. Itong sa tatlong ito na pinili ho ng kampo ng mga Marcos ay, paano ba magkakaroon ng desisyon diyan, ano ang mangyayari? Halimbawa, kung hindi napatunayan na talagang walang malawakang dayaan, dismissed na?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Dapat, dapat!

    ELY: Talagang wala na, tapos na iyong protesta?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Dapat kasi ang, kumbaga ang proseso nga natin dito, kailangan munang patunayan na doon sa pilot, iyong pinili niyang tatlong probinsya, may ma-ipakita na kahit anong ebidensya na mayroon talagang dayaan kaya tutuloy tayo doon sa iba pa.

    ELY: Ayon. Pero ang lumilitaw sa mga naunang balita na kapag may napatunayan ay tapos na ang protesta at ma-u-upo na?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Ay, hindi.

    ELY: Hindi. Linawin niyo muna, Attorney. Papaano, halimbawa, kung sakali lang, na sabi natin may nakitang mga dayaan, anong mangyayari?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Klaro ang magiging proseso sa PET. Kung matapos iyong bilang sa tatlong probinsya, tapos napatunayan ni Mr. Marcos na, nako, dapat pala mas mataas ang boto niya, malaki talaga iyong kanya, mayroon talagang discrepancy, dayaan, ‘di ba, at saka pa lang tayo tutuloy.

    ELY: Iyon iyong bilangan?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Ng bilangan, mga 28 provinces pa yata iyong naiwan.

    ELY: Eh, kung sa tatlong probinsya, tatlong taon, hindi pa natapos, eh. ‘Di ba?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Ayon nga, eh. At iyo pa iyon, matapos, tatlong taon, tatlong taon ang lumipas, natapos iyong bilang, wala nga siyang napatunayan, eh. Eh ba’t pa tayo magsasayang ng oras dito?

    ELY: Hindi, kaya ko binabanggit iyan, Attorney, dahil sa, kasi ang pinapalabas nga, lalo nap o sa social media, na kapag panalo sila rito sa tatlong lugar, ma-u-upo na. Kaya nga iyong iba, di ba narinig mo na ‘pag ano, ‘pag guest siya sa ibang pagtitipon, naiiba na tawag sa kaniya, di ba?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo nga, eh.[laughter]

    ELY: Kaya, pero, nililito nila ang taumbayan.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Totoo.

    ELY: Kaya mas maganda liwanagin natin.Okay, samantala. Maya-maya makakausap natin syempre si Attorney Romulo Macalintal. At kasi, mas may alam siya sa detalye niyan, eh noh, ng, iyong sa election protest. At syempre, mayroon din po tayong special guest, para sa ating mga kababayan, naku, iyong mga taga-Mindanao, ito’y isa sa mga, ano ba, kasama sa ano, Diresto Otso?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Otso Diretso, Otso Diretso.

    ELY: Ay, Otso Diretso. [laughter] Mamaya-maya ho, at syempre, alam naman natin na siguro ito ay magsisilbing isa sa mga kinatawan ng kabaihan.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama iyan.

    ELY: Ay maganda, maraming isyu ngayon at nako, napapanahon, mga kasama. Mamaya ho iyan, ah. Antabayanan niyo. Pero, samantala. Nasa linya na po natin si Madam Vice President Leni Robredo. Ay wala pa? Sandali lang, ah. Okay, ma’am, magandang umaga ho sa inyo:

    VP LENI: Magandang umaga, Ka Ely. Magandang umaga rin, Attorney Barry. Magandang umaga po sa lahat ng kasama natin ngayong umaga dito sa BISErbisyong LENI.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Morning, ma’am.

    ELY: Opo. So una po sa lahat ay, Ma’am, balitaan niyo po ang ating mga listeners dito po sa ating bansa at sa abroad, ilan sa mga, syempre iyon talaga tinutukan niyo po na para po sa bayan.

    VP LENI: Noong nakaraan kasing Linggo, Ka Ely, ang dami nating mga bisita sa opisina. At doon, babanggitin ko na lang iyong ilan. Unang-una nag-courtesy call sa amin iyong mga taga-Silang, Cavite. Ito ang Kiwanis Club pero ang kasama niya mga kabataan. Apparently marami matagal na, siguro three decades na, two or three decades na. Siya iyong nag-i-i-sponsor ng parang, every year mayroong news week sa Silang kung saan mga estudyante iyong nagiging Mayor, Vice Mayor, mga Councilor, mga Department Heads. Nag-courtesy call sila sa amin lahat. Sunod-sunod iyon, Ka Ely. Pagkatapos nila nag-courtesy call din iyong mga nanalo noong TAYO (Ten Accomplished Youth Organizations) awards. Iyong TAYO awards sila iyong ten outstanding youth organizations sa Pilipinas. Tapos nag-courtesy call din sa atin si Swedish Ambassador Harold Fries. Iyong araw na iyon, Ka Ely, parang halos lahat courtesy call na sunod-sunod. Kaya halos iyong buong Linggo natin, iyon ang inasikaso natin.Sunod-sunod din, Ka Ely, iyong mga, Attorney Barry, sunod-sunod iyong mga kasal. [laughter]

    Noong Friday, may dinaanan akong kasal. Kahapon, sariling pamangkin ko iyong kinasal, at kanina, maagang-maaga lumipad ako, alas tres ng umaga, lumipad ako papunta dito sa Cagayan de Oro. Kaya andito ako ngayon para mag-attend ng isa na namang kasal pero may kasabay kasi iyong okasyon. Iyong kasabay nitong okasyon ay Millennials PH. Iyong Millennials PH, Ka Ely, mamaya iyon ang pinaka, isa sa mga pinaka-importante nating mga guests. Iyong Secretary General ng Millennials PH, si Jhayee Ilao, ayan, iku-kuwento niya, napaka-inspiring story. Siya at ang Millennials PH ang tampok natin ngayon sa Istorya ng Pag-asa. At siguro siya na lang iyong hayaan natin na mag-kuwento kung papaano siya na-involve, hindi lang sa, hindi lang sa Millennials PH, pero sa napakarami pang ibang mga, mga kaganapan. Ito mga social issues talaga ito, Ka Ely. Naalala ko iyong, ito alam ito ni Attorney Barry, iyong pino-protesta iyong 25% na shading. Isa ito si Jhayee sa nagpa-kalbo. Nagpa-kalbo ito para ipakita iyong protesta sa desisyon ng Presidential Electoral Tribunal. Pero hindi lang ito, ‘pag inalam natin iyong kaniyang kuwento mula noong nasa kolehiyo pa siya, mula noong estudyante siya, sa Cagayan de Oro, estudyante pa rin siya. Ito talaga lahat, napaka-aktibo na nitong nilaban iyong mga social issues na talagang passionate siya about.

    Kaya ito, tapos ano rin, ito, Ka Ely, Attorney Barry, ito alam ito, Ka Ely, ni Attorney Barry, kung gaano kahirap para sa akin pumili noong ating Otso Diretso. Napaka-habang proseso. Iyong gusto sana noong una, dose iyong ating ilagay, pero iyong pakiramdam natin, Ka Ely, kahit ilan pa man ito, kahit tatlo, kahit lima, kahit walo, kahit sampu, kahit dose, basta ang i-pi-prisinta natin sa taumbayan iyong hindi naman sila malulugi.

    ELY: Opo.

    VP LENI: Ito iyong mga taong i-pi-prisinta natin na kumakandidato, pero ito iyong mga taong talagang tapat, tapat sa kanilang paniniwala, tapat sa kanilang pagmamahal sa bansa. Napaka-habang proseso kasi pinag-aralan namin hindi lang kung asaan siya ngayon pero nasaan siya noong mga nakaraan. Saan siya tumayo sa iba’t ibang mga issues. Talagang pinag-aralan natin. Ito, Ka Ely, totoo na ang iba sa kanila hindi pa masyadong kilala. Pero alam mo, Ka Ely, ganoon din ang umpisa ko. Napaka-hirap noong umpisa ko kasi sa anim na kandidato noon, ako iyong pinaka-hindi kilala. Noong nag-u-umpisa kami, ako iyong pinaka nasa base end ng survey kasi iyong mga ibang kandidato, mga senador. Ako pa lang iyong hindi pa nakakapag-kandidato na national. Pero sa pagpapakilala naman, na-kaya, nagtagumpay naman tayo sa laban.

    ELY: Opo.

    VP LENI: Iyon din iyong aming panaginip para dito sa walong pinapakilala, na kahit iyong iba sa kanila hindi pa masyadong kilala, ang mas mahalaga naman ano iyong kanilang pagkatao at saan sila tumatayo sa mga issue.

    ELY: Opo. At sin—

    VP LENI: At ngayong Linggo may makakasama tayong dalawa.

    ELY: Yes.

    VP LENI: Makakasama natin iyong dalawa, papakilala mamaya ni Attorney Barry kung sino iyong dalawang ito. At ito, magiging series ito Linggo-linggo hanggang mag-umpisa iyong election, ay, iyong campaign period para mas makilala ng ating mga kababayan sinu-sino ba itong mga i-pini-prisinta natin sa taumbayan. Ako, Ka Ely, kahit mahirap na, mahirap na makipag-sabayan sa mga mas popular, hindi naman ako nahihiya sa ipinaglalaban natin.

    ELY: Okay, so maganda ho ito. Ito, narinig ko na nga ho iyong isa sa mga miyembro ng Otso Diretso, at lalo na sa mga kababaihan, maganda po ito. At matatalakay din natin iyong mga issue diyan po sa Mindanao. Pero, ma’am sa—

    VP LENI: Totoo, Ka Ely.

    ELY: Opo, at dito po sa nangyari po na plebisito, at iyong sa Bangsamoro Organic Law, mukhang naging maganda, mapayapa naman. Sa inyo pong pananaw at ano ho ang take niyo dito sa issue na ito ngayon?

    VP LENI: Ito, Ka Ely, kasi alam nating dalawang , dalawang eleksyon ito. Dalawang plebisito. Iyong una, nangyari noong Enero, January 21, iyong isa, February 6. Kung titignan natin, Ka Ely, iyong result noong January 21, parang ano, very encouraging, Majority doon sa mga tinanong, gusto nilang makalahok at saka nag-a-agree sila doon sa provinsions sa Bangsamoro Organic Law. Ang sa akin kasi, Ka Ely, kung papakinggan natin iyong karamihan sa pangamba dito, parating sinasabi na hindi na mareresolba iyong problema sa Mindanao.

    In the first place, Ka Ely, Attorney Barry, hindi naman ito iyong, hindi naman ito iyong pangako ng batas. Iyong batas tinitignan natin na importante unang hakbang. Important first step para ma-achieve iyong lasting peace sa Mindanao. Matagal na itong pinapangarap, hindi lang ng ating mga kababayan dito sa Mindanao, pero pati mga kababayan natin sa buong Pilipinas. Iyong sa atin lang, magbibigay daan ito para magtulong-tulungan, magbibigay daan para lalong lumakas iyong tiwala sa bawat isa. Iyong dating hindi nabibigyan ng boses, umaasa tayo na dahil sa batas na ito, mayroon nang plataporma para maipahayag iyong kanilang boses, mga kagustuhan.

    ELY: Opo.

    VP LENI: Ito, hinihintay natin iyong February 6 pero kung magiging basis iyong January 21, matahimik naman iyong eleksyon, maganda iyong partisipasyon, at inaasahan natin na sa February 6 ganoon din.

    ELY: Ito, ma’am, may nag-message po sa atin, at kinukumusta iyong ating ano, proyekto po, iyong inyo pong proyekto diyan sa may Marawi City, sa Mindanao.

    VP LENI: Alin iyon?

    ELY: Iyong inyo pong proyekto sa Mindanao, particular po sa Marawi.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Angat Buhay Village?

    ELY: Oho-oho. May nag-text lang ho.

    VP LENI: Ayos na tayo doon sa first phase ng mga bahay. Ang inaasikaso na natin ngayon iyong kabuhayan. In fact, Ka Ely, sa Tuesday, iyong team natin, ngayong Tuesday, pupunta dito sa Cagayan de Oro, may papasukin at iyong parang pag-u-usapan iyong terms ng engagement natin with Ateneo de Cagayan, iyong Xavier University. Kasi sila ulit iyong ating local partner ‘pag dating sa kabuhayan. Mayroon tayong, Ka Ely, mga foundations, mga NGOs, at saka mga microfinance institutions na partner natin dito. Ang pinaka-ideya siguro to help na makapag-umpisa ulit sila sa hanapbuhay. Kasi karamihan sa kanila talagang nawala lahat, parang back to zero lahat.

    Ito, iyong tulong na ibibigay natin, papaano ba sila makakapag-simula ulit. Pero itong tulong na ito, Ka Ely, hindi tayo mag-co-concentrate sa individual families lang pero iyong pag-umpisa ng mga bagong parang mga areas of commerce. Kasi maraming mga lugar sa Marawi, lalo na iyong central business district, talagang sarado pa ngayon. Gustong sabihin hindi pa makakapag-umpisa ng negosyo. Tinitignan natin iyong mga katabi gaya ng Saguiaran, Ambalo-I, kung puwedeng iyon iyong parang pang-alternate muna habang hindi pa nakaka-back to normal iyong Marawi.

    ELY: Opo, kasi marami pong nagrereklamo, Ma’am, na parang nababagalan po sila sa, iyong mismo sa gobyerno. Iyong pagbabago, at syempre para sa rehabilitation, iyong sa inyo po iba ho ito, at may mga NGO rin na nagsasagawa ho ng programa. Pero iyong sa gobyerno, pangako po mismo ng gobyerno parang wala pa hong nangyayari at ayon po sa mga reklamo ng mga taga-Marawi. Opo.

    VP LENI: Ayon din iyong karamihan na reklamo na naririnig natin on the ground, Ka Ely. Pero parati naman naming sinasabi na iyong opisina namin rather than magreklamo, maghanap ng lang ng paraan kung papaano makakatulong. Ito naman iyong, alam naman natin, Ka Ely, maraming limitasyon iyong opisina naming pero ito iyong paraan naming para, para kahit papaano makatulong. Iyong ‘pag tinignan mo kasi iyong nangyari, Ka Ely, sa Marawi, talagang grabe. Iyong sa atin lang, iyong pinaka-target sana mas maraming pamilya iyong maka-alis na sa mga evacuation centers at makabalik na sa kung saan sila dati nakatira. O kung hindi man makakabalik sa dating tirahan, mahanapan na sila ng mas permanenteng malilipatan. Iyon iyong una, iyong pangalawa, iyon nga, makapag-umpisa na ng hanapbuhay. Kasi napaka-hirap, Ka Ely, para sa kanila na naghihintay lang ng tulong galing sa gobyerno. Kung sila mismo mahuhusay ito mag-negosyo, mahuhusay mag-hanapbuhay, kailangan lang bigyan ng mas maraming pagkakataon, kailangan bigyan ng pang-umpisa para makapag-patuloy na.

    ELY: So, okay ma’am, ma’am, pang-huli, ma’am.

    VP LENI: Ito, Ka Ely, magpapaalam ako kasi umpisa na iyong event kaya ano, iwan na natin si Attorney Barry para siya iyong mag-interview doon sa ating dalawang espesyal na guest tapos iyong ating Istorya ng Pag-asa guest mamaya.

    ELY: Okay, Ma’am. Salamat ho! Good morning.

    VP LENI: Maraming salamat.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Bye, Ma’am! Buh-bye.

    ELY: Okay, mga kasama, iyan po si ating Bise Presidente Leni Robredo at ilan po siyempre sa mga tinalakay, importante kasi iyong sa Mindanao, ano, Attorney. At samantala, mamaya makakausap din natin ito, taga-Mindanao. At least alam niya ho na, ‘di ba, kung anong mga isyu roon pero dito, maraming, may mga message sa atin kasi iyong sa ginagawang proyekto ng Office of the Vice President ay parang mabilis. Bakit daw iyong sa Malacañang mabagal. Eh, aba ewan ko. [laughs]

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Siguro dapat ang tanungin nila iyong mga taga-Malacañang, ano, kung bakit ganoon.

    ELY: Pero talagang, mamaya siguro malalaman—iyong ating panauhin, Attorney, malalaman niya mismo iyong aktwal doon. Nakikita naman niya siguro eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Sigurado naman iyan, Ka Ely.

    ELY: Okay, samantala, naubusan na po tayo ng oras kay VP pero, Attorney, bilang tagapagsalita ng ating Bise Presidente, dito sa—mukhang papasa na ito–mula sa nuwebe anyos—mukhang talagang sinadya na nuwebe tapos dose rin talaga ang—

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Itataas din talaga eh, ano.

    ELY: So, ito ba ay sagot dito po sa sinasabing talagang paglala ng kriminalidad sa ating bansa na kung saan ay kinasasangkutan ng mga menor de edad?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Ako, Ka Ely, naniniwala ako sa pahayag ng mga eksperto eh. Marami nang mga criminal lawyers na experts sa legal profession, ng mga psychologists at child rights advocates, iyong mga taong mismo na iyong isyu na iyan ay tinatalakay at kinikilusan na nagpahayag ng kanilang posisyon na tingin nila hindi talaga ito makakatulong doon sa pag-sugpo ng krimen. Ang ginagawa kasing dahilan kadalasan ng mga nagtutulak nitong pagbaba ng minimum age of criminal responsibility, kasi daw iyong mga bata ang ginagamit na kumbaga, mga courier o kaya mga ahente ng mga criminal syndicates kasi alam na hindi sila magkakaroon ng criminal liability. Pero kung halimbawa ipatong mo sa dose, eh ‘di kukuha lang ng mga edad na 11. Ganoon din, ‘di ba? Ang sa akin kasi klarong klaro dito: kung ang problema ay ginagamit ng mga sindikato ng mga kriminal ang mga bata, eh ‘di iyong mga sindikato iyong ating tumbukin. Bakit iyong mga bata na nagagamit lamang, biktima ng ganitong mga klaseng kalakaran, ang ating tututukan?

    ELY: Ayon, okay. Samantala, mga kasama, ito na, kausapin na natin, Attorney. Isa po sa miyembro ng Oposisyon Koalisyon—OK—at iyong tinatawag na Otso Diretso. Oh, iyong mga taga-Mindanao diyan ha maging sa Visayas, siguro maganda na mag-isip po tayong mabuti. Kasi iyong ibang network, mayroon silang ano, ‘di ba, Ikaw Na Ba, parang ganoon ‘di ba na segment? Dito, puwedeng—parang gusto kong maglagay ng segment eh—Ikaw Na Naman? [laughter] Kasi nakikita natin, ‘di ba, para siguro magbago ang buhay natin. Okay, babatiin na natin, Attorney, ang ating panauhin. Ito ay sabihin nating galing sa—ito, tubong Mindanao ito.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tubong Mindanao.

    ELY: Yes, okay. At makakausap po natin dito po sa ating studio si Ma’am Samira Gutoc at miyembro po ng Oposisyon Koalisyon at senatorial candidate po mula sa tinatawag na Otso Diretso. Ma’am, good morning po sa inyo!

    SAMIRA GUTOC: Good morning, Ka Ely; good morning, Attorney Barry; good morning sa lahat ng tagapakinig at suki ng RMN.

    ELY: Opo, at oy, good morning diyan sa mga taga-Davao City, sa Cagayan de Oro City, at siyempre, sa Cebu, at sa Naga, at sa lahat po ng inaabot ng ating broadcast. So, Ma’am, kanina pinaguusapan namin ni VP Leni iyong tungkol dito sa BOL. Kayo ho ba anong pananaw niyo ho rito?

    SAMIRA GUTOC: Alam niyo ang pagmumukha, Ka Ely, ng BOL ay nasa mga palengke natin kasi lahat ng mga Maranao, mga vendors, iyan ang BOL kasi walang kapayapaan sa public markets doon. Wala ngang public markets and companies that are operating in Bangsamoro Mindanao and if you look at the poorest of the poor, nandito po ang location eh—highest infant mortality, highest number of mothers dying from pregnancy, at iyong mga bata diyan talaga namang napakakulang sa edukasyon. So, BOL is an instrument by which itong part ng country natin ay mabigyan na ng lunas ang kanilang 40 years of on and off, Ka Ely, na conflict diyan sa Mindanao.

    ELY: So kayo ay talagang sumusuporta at naniniwala na sabihin natin na isa ang BOL sa mga talagang nakikita natin na magkaroon na iyong tunay na kaunlaran at kapayapaan sa Mindanao. Isa po ito?

    SAMIRA GUTOC: Oo, kasi four documents po iyan kasi na pinanggalingan eh. Pinagpirmahan iyan ng Government of the Republic at saka ng ating mga MILF na pinanggalingan din naman ay ang mother agreement na Tripoli—1976 pa po, Ka Ely, anong edad mo noon? [laughter] Nako, since Marcos period pa itong usapang pang-kapayapaan na ito.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Ayaw yatang sabihin ni Ka Ely kung anong edad niya noon eh. [laughs]

    SAMIRA GUTOC: Pinanganak pa ako [1974]. Iyon ang tiningala ko na na mga usapan na masaker, o kung ano anong nangyari sa Mindanao so hindi ho iyan fake news kundi totoong kuwento iyan. Hindi iyan po sinulat ng ating mga history books diyan sa Mindanao. So the BOL gave life to the four documents signed—iyong pagma-manage sa firearms tungkol sa normalization document; iyong justice, security system sa Bangsamoro dahil may unique po silang kultura; iyong mga sultanate, tapos po iyong sha’riah system, pagkikilala pa rin sa indigenous cultural system at saka iyong Kristiyano na minoridad at iyong ibang ekonomiya. So pinagpirmahan po iyan, Ka Ely, for about 17 years and since Aquino, and now Duterte is the beneficiary of that napakahabang usapan—300 consultations under Aquino. So kung sinasabi nilang walang nagawa ang naunang administrasyon, alalahanin nila, since Marcos period it was Senator Aquino then who exposed the Jabidah [massacre] kaya nagkaroon ng kaguluhan din noong Jabidah massacre, nag-organize ang MNLF. So ito na ang pag-embody ng pag-resolba ng nitong nangyari sa Southern Philippines.

    ELY: Opo.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Binanggit kanina ni VP Leni, Sam, na itong ratification ng BOL, first step towards iyong pag-kuha at pag-kamit ng tunay na kapayapaan sa Mindanao. So para sa iyo, ano iyong mga next steps?

    SAMIRA GUTOC: Oo, next step is dapat mag-appoint ng mga qualified na tao sa transition group. May transition authority—na nasa batas po iyan—BTA na mag-a-appoint ang ating President ng 40 or so members na magta-transition towards 2022 by first election. So 2019 ba or 2020, kailangan kwalipikadong tao po ang magda-draft ng admin code. Sila po ang gagawa ng mga codes towards setting up the government at saka itong properties ng ARMM kasi wala nang ARMM po, Ka Ely, zero na kasi nawala na. So ang importante rin, Ka Ely, itong 40,000 employees, lawyers, anong mangyayari sa kanila? They are given the separation pay? They will have the chance to be qualified and to be recruited anew by the new Bangsamoro. So iyong mga next steps natin, transition.

    ELY: Oo, nakikita ko na sana talagang sinupin iyong pondo kasi malaki iyong pondo rito.

    SAMIRA GUTOC: Oo, iyong pondo, transparency.

    ELY: Alam naman natin iyong nangyari sa ARMM, parang nagulat kasi eh, iyong bigat ng responsibilidad sa pamamahala ng buong ARMM at iyong laki ng pondo. Kaya noong sa mga nakaraan, kasi na-coveran ko po iyan na talagang nagpagawa ng mga kalsada na hindi naman kailangan at pati iyong mga hindi na-plano ng maaga. At siguro po, Ma’am, sabihin natin na nagkulang po sa paggabay. Hindi po natin masisisi—halimbawa, tulad nila MNLF Chairman Misuari, pero hindi siguro sila nagabayan ng tama kasi galing po sila sa bundok eh.

    SAMIRA GUTOC: Or else, Ka Ely, Barry, iyong mga—some devolved services, dapat na-decentralize na iyong edukasyon, hinihingi pa rin sa DepEd. They’re still defending our budget. So isang unique difference is naghihintay minsan pag-devolve o pagbaba—

    ELY: Ito, tunay na autonomiya na po ito.

    SAMIRA GUTOC: Dapat. Sana. The powers are defined.

    ELY: Opo. Okay, at siguro, dahil kanina, Ma’am, binabanggit din, may nag-text sa atin tungkol sa Marawi, ano ho ba talaga iyong tunay na sitwasyon diyan sa Marawi?

    SAMIRA GUTOC: Sa may Task Force Bangon Marawi naman, Ka Ely, Barry, totoong slow motion kasi since November pa, kaka-ground break lang nila sa iyong mga bomba, hindi pa raw naaalis. Eh ‘di ba, nag-announce na tayo ng liberasyon noong last November two years ago [chuckles]—almost two years ago, nag-declare na si President ng liberation pero bakit hindi pa rin nawawala iyong mga bomba raw kaya hindi makabalik iyong mga kababayan natin.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: So hanggang ngayon may mga bomba sa kalsada? Grabe.

    SAMIRA GUTOC: Iyon ang reasoning sa Ground Zero kaya hindi raw pinapabalik. Kaya iyong martial law po na kino-question ko, Ka Ely, Barry, is really an excuse to delay rehabilitation kasi why cannot we remove agad iyong mga bombs para mai-return back to normalcy kasi iyong mga tao emotionally attached sa kanilang lupa. Hindi mo sila puwedeng i-transfer basta-basta.

    ELY: Pero wala bang mga eksperto para matanggal kaagad iyong mga posibleng nakatanim na bomba doon?

    SAMIRA GUTOC: Sana po iyong AFP nakikinig ngayon.

    ELY: Kasi may mga detector naman ho iyang mga iyan ‘di ba?

    SAMIRA GUTOC: May demining po iyong mga ex-o’s eh.

    ELY: Kasi alam naman natin na kapag gusto, may paraan eh.

    SAMIRA GUTOC: Sana, Sir, sana, Sir, oo.

    ELY: At kapag ayaw, maraming dahilan.

    SAMIRA GUTOC: Pasalamat naman po kami sa soldiers, sa AFP, for co-chairing or co-heading or co-leading itong Task Force Bangon Marawi but mukhang delayed po iyong proseso po ng rehabilitasyon.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Mabibigyan ba naman ng boses itong mga taga-Marawi mismo sa prosesong ito?

    SAMIRA GUTOC: Walang representasyon po sa TFBM, Barry, so ito pong hinihingi natin sa Senate hearing na kinonvene mismo ni Senator JV iyong sub-committee on Marawi na walang representasyon ng CSOs sa Task Force Bangon Marawi.

    ELY: Pero iyong sa Angat Buhay village ay mismong doon iyong mga contractor at iyong mga residente mismo parang binigyan ni VP Leni ng pagkakataon na iyong sila iyong makipag-participate, na makilahok. SAMIRA GUTOC: Importante po iyan, Ka Ely.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Doon sa pagplano mismo, ‘di ba, kasama sila?

    ELY: Iyan ang tama.

    SAMIRA GUTOC: Yes.

    ELY: At iyong lokal na pamahalaan, sila ang namili kung sino ang puwe-puwedeng beneficiaries, ‘di ba?

    SAMIRA GUTOC: Yes, Ka Ely, Barry, kasi traumatized itong mga taong ito, you need them to get back to normalcy. Gaya itong issue of children putting a label to them as criminal. Sabi nila kay Samira Gutoc, “Hindi ka yata nagbasa ng batas?” Yes, they might be endorsed to a Bahay Pag-asa or a DSWD for intervention program pero sinabi pa rin, criminally responsible—may label agad.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: At saka actually, even under iyong Juvenile Justice Law, napakasama ng implementation noong diversion programs. Kulang ang mga naitayo na mga Bahay Pag-asa.

    ELY: At bukod diyan sa mga may naitayo, hindi pa naman matirhan ng husto iyong mga pasilidad. Talagang parang hindi mo mapagbabago iyong bata eh.

    SAMIRA GUTOC: Nako, Ka Ely, Barry, very emotional ako sa isyu na ito kasi galing nga kami sa kahirapan, multiple burden po ang kahirapan karahasan. Pinanggalingan mo na nga trauma tapos i-aano mo pa iyong mga batang namamalimos o kaya nag-petty theft. Kaya nga gumagawa noon kasi nga sila ay walang ano, walang direksyon, walang guidance.

    ELY: Pero okay, dito sa pagbabago ng edad at lowering ng criminal liability, iyong edad eh tama na ba sa inyo iyong kinse—15? Kasi iyong dating, noong una, talagang nuwebe anyos talaga eh, ano.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Iyon daw iyong nasa luma, nasa Revised Penal Code. Pero isipin niyo naman, Ka Ely, iyong Revised Penal Code, 1898 pa iyan. [laughs] Nakabatay iyan sa Spanish Penal Code eh. Talagang makaluma. [chuckles]

    ELY: May mga na-interview rin kami dito sa DZXL-RMN, mga nuwebe anyos, Grade 3, pinaliliguan pa ng nanay iyan eh. Ibig sabihi, kung lahat—sabihin natin mayorya, bagama’t sabihin natin na may pangilan-ilan na iba na iyong kanilang isipan dahil sa maaring napabayaan ng magulang at siyempre iyong talagang komunidad— Pero, Ma’am Samira, pabor ho ba kayo na iyong mga magulang dapat eh papanagutin din kung sakali lang na may mga na-involve sa ganito?

    SAMIRA GUTOC: Binabantayan ko po kasi iyong parent-teacher partnership collaboration kasi former local school board member ako, Ka Ely. Important sa akin ang pondo ng gobyerno kaya tayo ay tumatayo din—iyong pondo ng gobyerno para sa counselling, sa psychosocial intervention, ay malakas po ang guidance counselling sa schools and extra-curriculars, etc., at saka out-of-school youth. Programa po ng DSWD na palakasin ito so that the streets will be removed of iyong sinasabi nating mga batang nawawalay, ano. So alam mo, Ka Ely, it’s not about the age issue eh. It’s about protecting and nurturing iyong mga children. And for me, 15 years old, okay, sasabihin mo pa, “Mataas na. Okay na ba siguro kung 15 years old?” Sa akin pa rin, masakit eh. Masakit pa rin sa loob na kailangang i-rehas. Alam mo na iyong congestion issue natin. Pati babae nge eh, i-rehas mo eh. My goodness.

    ELY: Opo. Okay, at kayo po ay tumatakbo, ano, bilang senador at bilang isang— Kayo ho ba ay magsisilbing boses ng kababaihan at tubong Mindanao?

    SAMIRA GUTOC: Yes po. I hope so.

    ELY: Ano ho ba ang—sabihin natin na, ano ba ang aasahan ng taumbayan kung saka-sakaling—

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Iyong mga number one sa agenda ‘di ba, Senator Samira.

    SAMIRA GUTOC: Pagbabantay po sa ating pondi na i-actualize talaga iyong gender and development kasi nakakausap ko iyong mga kababaihan kahapon: “Ma’am, iyong mga programa namin sa barangay sa Laguna—“At saka sabi niya iyong annulment, “Napakahirap po, Ma’am. Napakatagal na proseso.” Sort of saying, iyong divorce issue is major— Sabi nila, papaano pabilisin iyong annulment na proseso, Ka Ely. So maraming kababaihan ang isyu nila is mapabilis ang annulment.

    ELY: So ibig sabihin niyan, kung mas gusto na ang annulment, iyong divorce bill dapat may—

    SAMIRA GUTOC: Naka-pending at malakas na isyu po iyan sa mga kababaihan, opo. At saka iyong reproductive health, how it will also be mainstreamed sa educational system natin sa mga eskwelahan para hindi—ang dami pa ring young women pregnancies po ngayon; hindi po natin ika-kahiya na i-diskusyon iyon dahil syempre, social media, there’s no monitoring of our internet cafés, hindi natin nakikita kung saan pumupunta ang ating mga anak. So there are social issues that we are looking forward to—

    ELY: Okay, bago po tayo magtapos sa inyong interview at para po sa mga nakikinig sa atin diyan po sa Visayas at Mindanao at Luzon, ano po ang inyong mensahe sa kanila para siguro makapag-isip dahil sa napakarami po ng mga kandidato at siyempre, may mga re-electionist, may mga—siyempre, kayo po ay masasabi na bagong mukha sa larangan po ng pulitika, ano po ang inyong mensahe at bakit niyo po naisipang pumasok sa pulitika?

    SAMIRA GUTOC: Oo nga eh. Dahil nga eh personally, nakita ko na iyong epekto ng karahasan sa atin sa Mindanao at nakita ko nga sa mga Baseco areas natin sa Tondo na talagang kinakailangan kasi nga dito rin sila napupunta. Kulang talaga iyong mga programa sa mga maliliit at mga na-e-etsapuwera sa lipunan, especially iyong mga victims of conflict and children in conflict with the law. So I will stand for women dahil ako ay isang bagong mukha among the mainstream candidates ng kababaihan, Ely, at bilang kapatid mong newscaster, baka mai-sabi natin—mai-salita ang hinaing ng mga hindi kasama sa paggo-gobyerno. Si Gutoc po ay isang ina, isang survivor, at alam siguro ang lehislasyon, maging ng mambabatas sa Autonomous Region in Muslim Mindanao.

    ELY: Ayon, okay. Salamat po, Ma’am Samira.

    SAMIRA GUTOC: Maraming salamat. As-salamu alaikum.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Ako, idol ko talaga iyang si Sam eh.

    SAMIRA GUTOC: Nagkakasama kami ni Barry sa UP.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Matagal ko na itong kaibigan pero talagang sa sipag at sinseridad, kaunti lang ang makakasabay kay Sam.

    ELY: At siguro panahon na, dagdagan natin ang boses ng mga taga-Mindanao sa Senado.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tama!

    ELY: Lalo na sa mga kababaihan. Okay, Ma’am Sam, maraming salamat po. Good morning.

    SAMIRA GUTOC: Thank you so much po. As-salamu alaikum. [music break]

    ELY: Oras na ho natin, 9:45 na po ng umaga. At samantala, oy, nasa linya naman nating telepono, miyembro rin ito ng Otso Diretso at kasama na ito sa ano… naglabas na ang COMELEC ng mga official na, na listahan ng mga kandidato, kasama na si ma’am Samira Gutoc, at syempre itong si Atty. Romulo Macalintal pero maganda ipaliwanag niya rin sa ating mga listeners at para…iba kasi, alam mo sa social media talagang grabe.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo, ang dami talagang mga fake news eh.

    ELY: Iyong sa Time Magazine, nabasa mo ba iyon? Naisip pa nila iyon ah. Okay, Attorney Mac, magandang umaga po sa inyo!

    ATTY. ROMY MACALINTAL: Magandang umaga sa inyo at sa inyong mga taga pakinig.

    ELY: Opo, Attorney Mac, mapapakinggan tayo ngayon ah, sa mga himpilan po ng RMN, diyan sa Cebu, Cagayan de Oro, sa Davao, sa Naga, sige batiin niyo po sila, Attorney.

    ATTY. ROMY MACALINTAL: Binabati ko lahat ng mga kaibigan natin sa buong Pilipinas. Dito sa Cagayan de Oro, mga taga-Marawi, mga taga Lanao del Sur, kasi ngayon I’m one of the principal sponsors sa isang wedding sa anak ng mga Adiong family, kaya naririto tayo kasi alam po ninyo matagal na tayong naging abogado ng Adiong family, for more than 30 years na, kaya talagang I’ve been associated with this very kind na family kaya nandito tayo…

    ELY: So kasama niyo pala si Ma’am, si VP?

    ATTY. ROMY MACALINTAL: Yes, ine-expect na darating si Vice President.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Nakausap namin, kaya wala siya rito sa station, nandiyan na siya.

    ELY: Okay, opo. Attorney, marami nagtatanong may binabanggit ka na “game over” na dito po sa election protest bilang abogado po ng ating bise presidente, baka pwedeng maipaliwanag ninyo sa maikling pamamaraan at maliwanag para po sa ating mga kababayan?

    ATTY. ROMY MACALINTAL: Yes, alam mo, Ka Ely, kasi iyong protest ni Mr. Marcos involves 27 provinces, dito sa 27 sinabi na ngayon ng korte suprema, mamili ka ng tatlong probinsiya, na talagang mayroon kang katibayan na may pandaraya, kapag nakapagpatibay ka diyan, itutuloy namin iyong 24 other provinces pero kung hindi, ididismiss namin iyan. So binuksan ang mga balota sa three provinces na pinili niya, Iloilo, Negros Oriental atsaka iyong Camarines Sur. Ngayon natapos na kami sa pagbibilang at sa record namin at saka pati sa record ng mga committee, wala namang pagbabago sa bilang na mga pagkare-recount ng balota, in other words, walang ano mang recovery na nakuha, so sabi namin wala na game over na iyan, tapos na iyan.

    Tapos ngayon na matapos na kami magbilangan kami rito sa tatlong probinsiyang ito, ang gusto naman ni Mr. Marcos, magkaroon ng technical examination sa tatlong other provinces sa Lanao del Sur, Maguindanao atsaka sa Basilan. Sabi namin, kasi una ang usapan diyan kumuha ng tatlong probinsiya, kung wala kang nakuhang ebidensiya sa tatlong probinsiyang ito, you cannot go to other provinces. And yet the fact that humihingi sila ng another remedy from other provinces, eh ibig sabihin nito eh walang nakitang ebidensiya dito sa kaniyang tinatawag na pilot provinces, and for that very clear na talagang wala siyang ebidensiya, and it would be [inaudible] one of these days sa kaniyang protestang ito.

    ELY: Ayon, so maliwanag po ah sa ating mga listeners, si Mr. Marcos ang pumili ng tatlong lugar para patunayan sa kaniyang alegasyon na may dayaan. Eh lumilitaw walang lumabas, so hindi na itutuloy ang bilangan. So idi-dismiss na ito attorney?

    ATTY. ROMY MACALINTAL: Ano mang pagbabago, kung ano iyong bilang doon sa physical recount ng balota, iyon din ang results doon sa bilang ng automated counting. At saka isa pa, alam mo iyan sa mga ballot recount at protesta magmula ng 2010 to 2015, wala pang nanalong election protest sa ballot recount. Kaya [inaudible] protesta, nagta-tally ang physical count at saka automated count, and that also happened in the case of the protest of Mr Marcos. Kaya kami malakas ang loob namin magsabi, na iyan ay game over na para sa kaniya.

    ELY: Attorney, kaya pala…ito talagang naniniwala na ako sa iyo na kaya game over na, kaya ka pala tumakbong senador dahil sa pa-bandying-bandying ka na lang dito sa kasong ito diba?

    ATTY. ROMY MACALINTAL: Well, hindi naman talaga naman ako ay noon pa ay medyo nagbabalak-balak na…

    ELY: Hindi pero ibig-sabihin, wala na ito tapos na ito…kaya ito makakapagfocus ka na sa pagkampanya, at pagtakbong senador.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Kumpiyansa. Kumpiyansa.

    ATTY. ROMY MACALINTAL: Kahit naman noon, ay sabi ko hindi naman makakaabala iyan, as an election lawyer, alam ko iyong pagtutunguhan ng nasabing protesta from the very beginning sinabi ko walang pagtutunguhan iyang protestang iyan, kahit na humihingi lamang siya ng recount. Kaya nga iyong ako’y nagbalak tumakbo, tinanong ako ni Vice President, “Ay, hindi ba makakaabala iyan sa pagiging abogado mo sa akin”? Nako hindi ho ma’am, kako, kasi matatapos na rin po iyan, inaasahan, ganyan nga ang pupuntahan ng protesta.

    ELY: Pero, Attorney, para po sa ating mga listeners nationwide, ano po ba talaga ang iyong dahilan kung bakit niyo po gustong pumasok sa politika at maging senador?

    ATTY. ROMY MACALINTAL: Alam niyo kasi matagal na din akong inaalok na maglingkod sa ating pamahalaan, ang ating pangulong Arroyo noon, at ni Pangulong Aquino ay inanyayahan ako na maging chairman ng COMELEC, maging secretary ng Department of Justice, Solicitor-General, sa iba pang mga posisyon. Pero lahat iyan ay aking tinanggihan at sabi ko, abala pa sa aking practice. Pero dumating itong pagkakataong ito na marami akong naipagtatanggol na mga senior citizen, for the past five years, marami akong nakita na dapat pang baguhin, at baguhin na batas tungkol sa senior citizen at marami akong sinubmit sa Senate at sa House, para sa mga pagbabago ng batas ng senior citizens pero ito ay hindi nabigyan pansin at nakita ko iyong paghihirap ng ating mga senior citizen at kanilang mga dependents, kaya sabi ko I think I can take up the [inaudible] personally for our senior citizens and persons with disability.

    ELY: Ako, saksi ako rito, alam mo iyong mga dati iyong pag wala kang senior ID, mahigpit eh. Pero dahil dito kay Attorney Mac, ngayon pwede na driver’s license o ano mang ID na mayroon kang birthday pag alam nilang senior citizen ka, kaya maganda, nagising ang lahat diyan sa inyong reklamo noon, kaya’t kahit walang senior ID, basta mayroon kang ibang ID, kunyari government-issued ID, pwede na. ‘Di ba?

    ATTY. ROMY MACALINTAL: Pwede na iyon. At hindi lang sa ID na iyan, kundi pati na rin iyong mga items na naka-promo. Pag naka-promo, hindi na pwede iyang inyong senior citizen’s discount. Sabi ko hindi pwede iyan. Bago ka magsabi na naka-sale or promo, dapat ang promo mo ay aprobado ng Department of Trade and Industry. Kung hindi iyan aprobado ng DTI, eh di iyong promo price mo ay still subject to a discount of the senior citizen na kahit na sabihin mong nakapromo yan, entitled pa rin kami sa 20% discount.

    Alam mo, malalaking hotel, malalaking establishment ang ayaw maniwala sa akin, so I filed cases against them to prove na kahit naka-promo ka, entitled pa rin kami and I got an opinion from the DTI, at ang sabi ng DTI, “Tama si Atty. Mac, dapat mayroong regulation. Pag hindi namin sinabi na naka-promo, entitled pa rin sila ng 20% discount.” Otherwise lahat na lamang ng establishment magsasabi na “Ay kami ay nakapromo kaya hindi na kayo entitled.” I think that’s the reason why may regulation para makita natin na iyang mga iyan ay sumusunod sa batas.

    ELY: Maganda ho iyan attorney, kapag kayo po ay nasa Senado ay talagang, at least magiging formal na batas iyon lahat po no.

    ATTY. ROMY MACALINTAL: I know. Ilagay niyo na ako sa Senado, magkakaintindihan kami.

    ELY: Attorney Mac, salamat po sa inyong oras. At alam ko abala kayo diyan.

    ATTY. ROMY MACALINTAL: Maraming salamat, maraming salamat. Thank you ah.

    ELY: Hindi ito huli ha, may susunod pa tayong interviews. Salamat po.

    ATTY. ROMY MACALINTAL: Yes, Sir, opo isang karangalan maging bahagi ng inyong palatuntunan. Thank you.

    ELY: Iyan po mga kasama si Attorney Romulo, Attorney Mac, Macalintal. Okay, sa iyong mga senior citizen niyan ah, dapat talagang, pakinggan ninyo at alam niyo siya po ang magsusulong ng inyong mga benepisyo at alam niyo dito sa Pilipinas kailangan batas eh. Hindi pwedeng mga executive order or verbal lang.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Saka, maganda kay Atty Mac, talagang ginamit niyang iyong batas para batayan, para magkaso kasi minsan pag hindi mo kinasuhan talaga, hindi kikilos eh. Si Atty. Mac, wala pa man sa Senado, wala pa sa pulitika, kumilos na para diyan. [music break]

    ELY: Okay, attorney, ito iyong ating Istorya ng Pagasa. Ito maganda ito.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Na-preview na ni VP kanina actually iyong ating guest ngayong umaga. Nabanggit na.

    ELY: Sige, ituloy mo na attorney iyong pagpapakilala at siguro ikaw muna ang magtatanong, your honor.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: So kasama natin ngayong umaga, Ka Ely, binanggit nga ni VP Leni kanina ang secretary general ng Millennials PH, si Jahyee Ilao. Okay, morning.

    JHAYEE ILAO: Magandang umaga po, magandang umaga rin po, Ka Ely.

    ELY: Okay, good morning.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Siguro introduce mo muna sa amin ano iyong Millennials PH…ano ba iyong MPH.

    JHAYEE ILAO: Ayon po. Ako po iyong kasulukuyang secretary general ngayon ng Millennials PH. Ang Millennials PH po, ay isang youth-led organization, advocacy-based, so sa ngayon po ay mayroon na kaming for over two years, mayroon na po kaming almost 2800 youth na na-engage sa more than 40 chapters ng Millennials PH.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: So all over the Philippines iyan?

    JHAYEE ILAO: Opo, all over the Philippines.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Anong pangunahin ninyong agenda? Ano iyong objective?

    JHAYEE ILAO: Mayroon pong five na top advocacies ang Millennials PH, iyon po ay ang youth empowerment, good governance, tapos sa adbokasiya po ng health, at sa edukasyon, at iyong responsible use of social media.

    ELY: Alam mo attorney, napapanahon iyan, at mageeleksyon, uuso ngayon ang bolahan eh.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Maski hindi nga eleksyon, puro bolahan ang nangyayari.

    ELY: So kayo para sa sabihin nating, kayo ang magsisilbing, boses ng mga kabataan, lalo na ngayon mag-eeleksyon. Importante, ang daming kabataan ngayon, iyong iba walang interes na bumuto, pareho lang, walang mangyayari, pero siguro dapat lahat maki-isa at bumoto, pero bumoto ng tama.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Kayo, sa inyo, sa mga kabataan, ano ba iyong nakikita ninyong tama? Sino iyong dapat na iboto?

    JHAYEE ILAO: Ayon po, before pa naman po nagsimula iyong eleksyon, preparation for election, for the 2019 midterm elections, talagang aktibo na po iyong Millennials PH, sa pag-eeducate, pagte-train ng mga kabataan mula sa iba’t ibang schools man iyan o community, at siguro po ngayon na nalalapit na lalo iyong eleksyon, patuloy pa rin po iyong Millennials PH, sa pangunguna sa pagencourage sa mga kabataan na maskilalanin pa iyong tumatakbo nating kandidato. At sa pagpili naman po, sinisigurado po namin na kung ano man iyong mga adbokasiya, pinaglalaban at pinaniniwalaan ng mga kabataan, ay dapat kinakatawan nung mga susuportahan, hindi lang po namin iboboto, kung hindi susuportahan at ikakampanya namin na mga kandidato.

    ELY: Iyong millennial ba, ano ba edad niyan? Baka pwede pa kami sumali nila attorney. Hindi ano ba talaga iyong edad niya, 18 to 30 or what?

    JHAYEE ILAO: Sa organization po namin, iyong age range po ay nagmumula sa 15 years old hanggang early 30s.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Nako, millennial pa pala ang early 30s.

    ELY: Thirty one na si attorney, wala na.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Early 30s.

    ELY: Nako ano ba 40? 40 na si Atty Barry so hindi na pwede.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Binabanggit niyo kanina isa sa mga advocacies niyo, responsible use of social media. Pero ang pagkaiintindi ko ay nagpopromote din kayo ng offline participation. So ano iyong mga activities niyo na nagawa na hindi sa social media?

    JHAYEE ILAO: Opo, patuloy po iyong pagcoconduct namin ng mga leadership training, o kung iyong tawagin po namin, MOLD? Millennials PH Orientation on Leadership Development, doon po tinatalakay namin ang national situation, ano nga ba nangyayari ngayon sa bansa natin, tapos youth situation, saan lulugar ang kabataan sa gitna ng mga kaguluhan at pangyayaring nangyayari sa bansa? At isa rin po doon is iyong patungkol sa advocacy-building, paano mo hahanapin iyong adbokasi…paano mo hahanapin iyong kaya mong gawin patungkol sa iyong adbokasiya? Para kahit papaano ay may mabago ka doon sa sitwasyon na iyon. So isa po iyon, MOLD. Tapos aktibo rin po ang Millennials PH sa pakikipagpartner sa iba’t iba pang mga organisasyon, lalo na po sa adbokasiya ng health. Sa katunayan po, naglolobby po iyong Millennials PH sa Congress at sa Senate tungkol sa mga sinusuportahan po naming batas.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Tulad ng ano? Halimbawa sa Health?

    JHAYEE ILAO: For example po sa health, ngayon po iyong ongoing na hearing sa regulation ng e-cigarettes, at iyong pagtataas po ng tax sa tobacco.

    ELY: Maganda iyan. Pero siguro tutukan niyo rin lalo ngayong panahon ng eleksyon iyong fake news. Kasi syempre kayo maalam sa internet diba?

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: At iyon naman talaga iyong isang kanilang iyong…responsible use of social media?

    ELY: Mabilis. Kasi ang nangyayari ngayon, nagpapakalat ng fake news, ang bilis na naniniwala iyong iba. Dapat mai-correct kaagad.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Anong advice niyo sa ating mga taga-pakinig na babad sa social media? Ano iyong dapat nating maging attitude para matiyak natin na iyong binabasa natin, iyong shineshare natin, hindi fake news pero actual na batay talaga sa totoong pag-aaral o pagsasaliksik.

    JHAYEE ILAO: Ako po personally, dati pag may nakikita akong na alam naman na fake news, pinapalagpas ko iyong nagshe-share kasi nahihirapan din akong mag-engage. Pero noong lumilipas na iyong mga bawan na parang talagang nananaig iyong misinformation, pagpapakalat ng maling impormasyon, parang doon po nagsimula na dapat pala, hindi natin hinahayaang palagpasin lang iyon. Dapat nating itama rin sila, punahin kung kaya, dahil hindi na po natin dapat hinahayaan ngayon na dumadami pa lalo iyong kumakalat na maling impormasyon. At dahil…madalas po kasi kung sino pa iyong nasa tama, sila pa iyong naaatake ng misinformation.

    ELY: Kaya ako may lumabas na tweet, ire-retweet ko pero fake news po ito. Hindi parang ganon eh, diba dapat ganon, kontrahin mo kaagad sa Facebook. Ipakalat mo pero sasabihin mo na fake news ito.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Pwedeng-pwede pala kayo sa Millennials PH, Ka Ely. [laughs]

    ELY: Siguro ano, adviser lang. Okay so Jahyee, maraming salamat sa iyong oras dito sa RMN, sa BISErbisyong LENI, hanggang sa mga susunod siguro at baka may mga project kayo at programa at adbokasiya, ay welcome kayo sa amin.

    JHAYEE ILAO: Ah, iyong Millennials PH po pala ay mayroong Facebook page at Twitter and Instagram account.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Anong pangalan? Millennials PH?

    JHAYEE ILAO: @MillennialsPH_ po iyong Twitter and Instagram tapos sa Facebook naman po Millennials PH. Pinopost po namin doon iyong mga ginagawa naming activities, at saka po may mga invitations.

    ELY: Siguro sa susunod, gawin ninyo kapag may fake news, kuyugin niyo rin. [laughs] Sabihin niyo na fake ito. ‘Di ba, ganoon ang maganda para mapahiya matigil iyan. Okay, Attorney, wala na tayong oras.

    ATTY. BARRY GUTIERREZ: Oo nga ang bilis palagi ng oras, Ka Ely. Salamat.

    ELY: Okay, Attorney, maraming salamat. Salamat din kay JP, at kanina nakausap natin si Ma’am Samira, at si Atty. Macalintal, at syempre sa ating Bise Presidente Leni Robredo, hanggang sa susunod po na Linggo ah, muli tayong magkakasama at siyempre, narito na po sa ating studio si Madam Vice President Leni Robredo. Sa ilang sandali mula po sa RMN New York, si Don Lino Celle. Maraming salamat, mga kasama ako pa rin ang inyong Radyoman, Ely Saludar, muli po, isang magandang umaga, Pilipinas.

    -30-

    Posted in Transcripts on Jan 26, 2019