This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    Interview with Vice President Leni Robredo All Kaps Ateneo Level Up with Noel Ferrer (Radyo Katipunan 87.9 FM)

    Interview with Vice President Leni Robredo All Kaps Ateneo Level Up with Noel Ferrer (Radyo Katipunan 87.9 FM)

    NOEL FERRER: Okay, we’re live now. Just an update: FB Live is completely down, they say, so parang nagkaisa lang. We will go live via YouTube and Twitter via Periscope instead, and we will share the feed via Facebook—also in my accounts, and probably the Vice President’s account. Sorry for this. Sabi ko nga, SONAgkaisa lang, when we had an alternative SONA by the people. Well, but we’re prepared. Hindi ito dapat matapos dito, at kailangan natin magpatuloy. To all good, all ready, all the best—

    Ayan, Ma’am, narinig yata kayo, live na rin daw tayo on Facebook. [laughter] The power of prayers.

    So now, all good, all ready, all the best today, as we celebrate my second anniversary in Radyo Katipunan, in Level Up; third anniversary naman po ng Radyo Katipunan mismo, and the birthday of our boss, na mamaya ay sasamahan tayo, si Fr. Nono Alfonso—plus the finale of our power-packed Women’s Month Specials.

    We have a special guest—someone who is always available for us. Sabi nga, when I was starting two years ago, we had Agot Isidro and Pia Hontiveros, na kasama din natin sa Ateneo. Sabi niya, basta may Friday na available, tatawagan ko lang siya. This Friday is no different, because she was supposed to attend a wedding in Baguio, na— Ito, mabuting mamamayan, sumusunod siya sa protocols at mga rules ng IATF, hindi na ho natuloy iyong wedding na iyon, tapos iyon, na-reset na lang. So iyon, that made it possible for her to be here. Iyon. Tapos noon, Radyo Katipunan, she knows it will always be a safe space for her, because she’s one of us here.

    And now we have to introduce her: the thrice-proclaimed—iyan, pinagmamalaki ko iyan—the thrice-proclaimed Vice President of our country, the “good Vice”; the person I truly admire, listen to, and love; someone I will support—at alam niya iyon—kahit wala siya sa posisyon: Vice President Leni Robredo. Ma’am, Mommy, lahat, Vice President: Kumusta po kayo?

     

    VP LENI: Hi, Noel! Happy anniversary saka happy third anniversary din sa Radyo Katipunan!

     

    Okay naman. Kinukuwento ko sa’yo, Noel, kani-kanina na I was on quarantine. Natapos iyong quarantine ko last Wednesday. Pumasok na ako kahapon. Nandito ako sa opisina ngayon. Nandito na ako kahapon, kasi na-receive ko iyong aking negative RT-PCR [result] noong Wednesday evening, so nakabalik na ako—

     

    NOEL FERRER: Let’s go through that, because kahit ako, I have had those bouts of stress, na ano iyong pinagdadaanan ng isang tao na ganiyan, lalo na ngayong araw-araw tumataas iyong mga numbers. Kung iyon iyong nararamdaman natin, lalo na siguro sa mga kababayan natin, Ma’am, ano?

     

    VP LENI: Ako, actually, Noel... Ako, I had a couple—hindi lang couple, pero a few times na na nagkaroon ako ng close calls. Talagang close contact ako ng mga tao na nag-test na positive. Sa akin kasi, ang parating— Kapag na-e-expose ako, Noel, iyong parati kong iniisip, parang automatic sa akin, nagba-backtrack ako. Nagba-backtrack ako, iniisip ko, “Sino ba iyong mga taong nakasalamuha ko?” Kasi I think—and I think common ito sa lahat na nagkasakit—iyong feeling of guilt? Iyong feeling of guilt na baka ikaw iyong nakahawa. Hindi biro iyong sakit na ito. Every day, lalo ngayon, may mga kakilala tayong naoospital, naiintubate. Ngayong hapon lang mayroon akong kilala na namatay sa COVID. So hindi talaga siya biro.

     

    Iyong takot, actually, Noel, ngayon, mas grabe kaysa noong last year. Mas grabe kaysa noong last year, kasi siguro mas aware na—una, mas aware tayo na— Last year kasi parang dina-downplay nang kaunti. Sinasabi na—‘di ba, kung naaalala mo, Noel, sinasabi na mas marami ngayong namamatay sa flu, parang sinasabi pa dati. So nag-umpisa ito last year, hindi pa ganoon kagrabe iyong takot. Pero ngayon na nag-spike, ibang klase.

     

    NOEL FERRER: With the new variants.

     

    VP LENI: Oo. Saka ‘di ba dati, iyong parang—ewan ko kung pareho iyong dumadating sa atin na information, pero dati sinasabi na kung healthy ka naman, hindi ka pa senior, wala kang dapat ikatakot. Pero ngayon kasi, Noel, ang dami ko nang kakilala na mga bata—

     

    NOEL FERRER: Na healthy naman, yeah.

     

    VP LENI: —na healthy, iyon na nga. So ngayon, parang it spares no one. Tapos dahil grabe talaga iyong transmission, nakakatakot. Nakakatakot talaga siya. So ako, every day— Halimbawa may nag-positive, nag-contact trace kami, para akong nanay na— Halimbawa dito sa office, may na-expose na mga 20, parang alam mo iyon, parang nanay na hindi ka makahinga hangga’t hindi lahat lumabas iyong mga test ng staff.

     

    NOEL FERRER: And then added by the reality, and we have to talk about it, ito, Ma’am, may mga kaibigan tayong doktor, nagsasabi na napakahirap na maghanap ng ospital ngayon. And there are cases, Ma’am, na taga-Quezon City, sa Laguna, ma’am, nakakakuha. Gaano po ka-real iyong ganiyan on the ground, since you’re the one sa ground?

     

    VP LENI: Ako, Noel, pinost ko na ito sa Facebook ko, nagkuwento ako. Pero over the last weekend, iyong nakaraang weekend, parang nag-start—basta naka-quarantine ako noon—every day iyong dumadating sa amin na SOS na nagpapatulong makahanap ng ospital na mapapasukan, talagang marami siya every day. And ito talaga, Noel, talagang nasusuyod namin, nasusuyod namin iyong mga ospital sa Metro Manila. In fact, nakarating na kami sa Laguna, nakarating na kami sa Pampanga, maghanap ng ospital—wala talaga. Iyong mga sagot noong mga— Kasi kami, halimbawa, may kakilala ka din, sasabihin mo, “tumatawag kami just to find out, hindi ka nagpapa-special consideration, gusto lang namin malaman kung may possibility.” Halimbawa noong isang araw, Noel, kakilala ko ito na naghahanap, ang isa sa mga natawagan ng pamangkin ko—iyong pamangkin ko doktor; mother-in-law niya iyong na-COVID—ang sabi sa kaniya, “Pang-114 kayo sa waitlist.” Pero mayroong isang ospital na ang sabi sa amin, “Huwag na kayo ditong pumila kasi hindi namin kayo maaasikaso, kasi kahit sa ER saka sa parking lot, nag-iintubate na kami.”

     

    NOEL FERRER: So totoo pala iyong kuwento na nasa parking lot iyong mga taong naghihintay. So that’s very real.

     

    VP LENI: Totoong totoo. Totoong totoo, Noel. In fact, may mga kaibigan ako na magulang nila, kapatid nila, na iyon ang sinasabi nila, nasa ER nang ilang araw na, nasa parking lot na lang. Kahapon, may kakilala ako sa Facebook na nag-post, na iyong tatay niya kailangan na kailangan ng tulong, na parang sinasabi niya, “nine hours na kaming nandito sa labas ng ospital”—naglagay pa siya ng picture ng kaniyang tatay—“hindi pa din kami ma-accommodate”, and kailangan na kailangan na ng tulong ng tatay.

     

    So sa akin, Noel, mayroon naman tayo... Mayroon tayong mechanism. Mayroon tayong mechanism, pero kailangan nating tanggapin na talagang overwhelmed na, overburdened. So ang sunod kong tanong: Ano iyong sunod nating gagawin? Matuto tayo sa experience ng iba. Halimbawa, saan ba na-overwhelm iyong healthcare system? Sa New York. Sa New York, sa northern Italy. Binabasa ko, Noel, iyong mga ginawa ng New York dati. Ano ba iyong ginawa ng New York dati? Una... ang una nilang ginawa, parang naalala ko at that time, nagkaroon sila ng inventory ng lahat na hospital beds sa New York, parang 53,000. 53,000. Tapos na-determine na nila. Ang sabi nila, “Ang kailangan namin 110,000 na beds.” So kulang, so binigyan nila ng incentives iyong ibang ospital na mag-convert ng— Ang iba nga, Noel, mga auditorium, tinanggal iyong chairs, ginawang— Alam mo iyon? May ICU... Halimbawa, iyong ICU ko, 10 ICU beds. Parang ang sinasabi nga noon sa mga interviews, kasi tinutukan ko iyan dati, Noel—

     

    NOEL FERRER: Iyong kay Mayor Cuomo, ano?

     

    VP LENI: Oo—kay Governor Cuomo. Parang dati, parang it doesn’t matter kung 10 lang iyong ICU mo, hindi nangangahulungan na hindi mo iyan puwedeng i-expand to 15 or to 16. So ganoon iyong mga ginawa. Tapos—

     

    NOEL FERRER: Pero ang problema natin, Ma’am, personnel. ‘Di ba—

     

    VP LENI: Pero Noel, iyong nangyari sa New York, nag-ano siya, nag-invite siya ng mga health personnel from other states, and nag-offer siya ng matataas na salaries para pumunta. In fact, iyong kapatid ko, dati, na nasa Florida, nagpapaalam sa amin. Sabi niya, “Sayang, sayang, ang laki ng ino-offer nila. Pupunta ako.” Kami lang iyong hindi pumayag. Pero alam mo iyon? Hinouse nila— Finly nila iyong mga nurses, mga doctors, sa New York, hinouse nila sa mga hotels, binigyan ng malaking salary, para magusto.

     

    NOEL FERRER: It’s a more proactive ano, solution, ano, Ma’am. Tapos ito lang: the reality na hindi lang sa personnel nagkukulang; medicine din daw.

     

    VP LENI: Gamit.

     

    NOEL FERRER: Saka gamit.


    VP LENI: Ngayon, marami kami, Noel, na SOS na dalawang medicines na wala na, paubos na. May dalawang medicines na paubos na, at nahihirapan yata tayo na bumili. So ito, ito iyong mga kailangan nang gawin. Sabihin— Marami ngayong naka-intubate, kulang na ng equipment. Kung naaalala mo din, Noel, noong kasagsagan ng grabe sa New York, ito, ano siya, iyong mga ventilators galing sa ibang states na hindi na kailangan at that time, pinadala muna.

     

    Sa Italy naman, kung naaalala mo, Noel, iyong grabe na iyong kasagsagan na wala na silang ospital, parang nagpadala ng eroplano, parang medical plane, nilipat na sa ibang lugar iyong mga pasyente.

     

    Pero para sa akin lang, dapat pinaplano na ito bago na-overwhelm. “Kapag ganito iyong nangyari, ganito iyong gagawin natin.” Maraming—


    NOEL FERRER: Ma’am, tama ba ito: Isa sa mga sinasabi ng mga kaibigan nating doktor, “Kailangan, kung kaya naman, may nebulizer ka, may suwero ka, may oxygen ka sa bahay.” Kasi kung magkakahawaan kayo, iyong home care na iyong mangyayari. Parang tele-care na nga iyong sinasabi sa Medical City. That can be one of those strategies, ano?

     

    VP LENI: Actually, Noel, isa iyon sa mga ine-explore namin dito sa opisina. Isa iyon sa mga ine-explore namin, na puwede kaming mag-rent ng isang facility na iyong hindi kayang asikasuhin sa bahay pero mild naman iyong mga kaso, ilagay dito sa... may mga quarantine facilities tayo na puwedeng i-convert. Tapos mag-assign ng mga doktor or mag-provide tayo ng libreng tele-medicine, tele-consult, para doon sa mga mild lang iyong symptoms, hindi nila kailangang pumunta pa sa ospital, mayroon na silang kausap. Or maggawa tayo ng isang pool ng parang visiting, visiting ng mga doktor or nurses iyong mga nasa bahay. Actually, ine-explore namin iyon, Noel. Nahihirapan lang kami, Noel, kasi siyempre wala kaming capacity pagdating sa health. Wala kami masyadong mahugot, kasi—

     

    NOEL FERRER: But you have the private sector support.

     

    VP LENI: Ito nga iyong nilalakad namin, Noel, pero— Ang una sanang naisip namin, mag-tie up sa isang ospital. Pero ang problema ng mga ospital ngayon, ubos na iyong kanilang tao. So ang binubuo namin ngayon, Noel—hindi pa final lahat, ito iyong ginagawa namin over the last two days—is really to find ways kung paano tayo makaka-set up na makatulong man lang kahit paano.


    Pero iyong sa akin lang, iyon nga... iyong sa akin, halimbawa mayroon tayong One Hospital mechanism. Okay iyon. Okay iyong One Hospital mechanism, pero doon natin makikita na sobrang overwhelmed na. So anong puwedeng gawin? Iyong sa akin, iyon nga, kailangan bang magpadala na tayo dito ng hospital personnel from the provinces, mga equipment? Kailangan bang may i-convert na tayong hotel? Iyong hotel, puwede bang i-convert na iyon, na gawin siyang—kasi sa New York, Noel, ginawa iyon; ang tawag nila field hospitals. Gumawa sila ng mga field hospitals. In fact, for a time, pati nga portion ng Central Park, parang kinonvert. Pati mga convention centers nila kinonvert. Mga bagay na ganito, na sana hindi na natin hintayin pa na may mga namamatay dahil hindi na nakakuha ng medical help.

     

    NOEL FERRER: Ma’am, were you ever consulted? With those things na sinasabi n’yo? Kasi, Ma’am, hindi na ito ang panahon na maghiwalay-hiwalay tayo, kasi nga iisang bansa na lang, at kung magsama ang nanay at tatay ng bansa—palagi, in another interview ganito rin iyong sinabi ko—puwedeng magsanib-puwersa tapos iyon, mas holistic iyong pag-approach ng problema. You’re very open naman to working with them, Ma’am, ano?

     

    VP LENI: Kung ang tanong ‘consulted’, definitely hindi. Pero para sa akin, Noel, iyong sa akin, iyong first few months of 2020, noong mayroon na tayong COVID-19 dito, nagpapadala ako ng sulat. Nagpadala ako ng sulat sa DOH, nagpadala ako ng sulat sa IATF, nagpadala ako ng sulat sa DepEd.

     

    NOEL FERRER: Well, the public don’t know. We don’t know that. Ano po ang reaksyon, Ma’am?

     

    VP LENI: Iyong DepEd, in fairness sa DepEd, sumagot. Sumagot iyong DepEd. Hindi naman— Hindi sinunod iyong ating suggestion, pero the mere fact na inacknowledge, malaking bagay na iyon, Noel—

     

    NOEL FERRER: Pero may nagkalaglagan yata noong face-to-face na. Dapat joint effort iyon, ‘di ba, tapos hindi rin na-follow through.

     

    VP LENI: Ang mahirap pa nito, Noel, paminsan magsa-suggest ka, iinsultuhin ka pa. Naaalala mo before—ito na, iyong vaccine. Naaalala ko dati, noong pinag-uusapan pa lang iyong vaccine—last year pa ito, Noel—nag-suggest ako. Ang suggestion ko sa vaccine, dati, habang hinihintay natin iyong vaccine, para wala tayong masayang na oras, gawa na tayo ng listahan, mga pangalan ng health personnel, para alam na natin iyong— Mahirap, Noel, na numbers lang. Kasi kapag numbers lang, hindi naiiwasan iyong singit. Ang suggestion ko dati, pangalanan na natin, mag-survey na tayo sino ba iyong may hesitance, para alam na natin. Kung kailangan may substitution, alam na natin. Ngayon— So iyong sagot, Noel, painsulto, na “Ah, ngayon mo lang iyan naisipan. Kami, 10 steps ahead na.” Okay lang sana iyon kung totoo—

     

    NOEL FERRER: Iyong rollout natin, medyo may kabagalan. Kaya nga may nakakasingit, kasi may mga taong hindi pa rin nag-aavail.

     

    VP LENI: Pero isang aspect lang iyan, Noel. Kaya may nakakasingit, kasi walang pangalan. Walang pangalan, walang prior registration, wala ngang numbers kung pang-ilan ka. Iyon iyong una nating suggestion.

     

    Iyong pangalawa nating suggestion, na i-treat natin ito as a logistics problem, para kapag dumating iyong vaccine, iyong rollout mabilis. Eh marami na tayong models, kasi isa tayo sa pinakahuli, ‘di ba? Marami na tayong models kung ano iyong ginawa sa iba. Iyong Israel, ang ganda ng rollout. In fairness, iyong UK maganda iyong rollout. Iyong New York, noong nag-Biden na, biglang bumuti. Parang mayroon na tayong examples.

     

    Tapos noong ang baba ng percentage ng rollout, nakita ko iyong interview kay—

     

    NOEL FERRER: Nakaka-bother iyong seven days, tapos ang kakaunti pa lang...

     

    VP LENI: Noel, 17 days. Parang 17 days, 23% pa lang. Tapos iyong depensa, nakita ko kay Secretary Duque, hindi daw kasi puwedeng sabay-sabayin iyong mga medical personnel, kasi mauubusan ng tao iyong mga ospital. Ang sa akin naman, Noel, ano ba naman iyon? Kung pinaghandaan natin, hindi tayo mauubusan. Nakita naman natin iyong ginagawa sa ibang bansa, na hindi lang naman nag-limit sa hospital workers iyong mga mag-aadminister ng vaccine. In fact, sa ibang bansa, nag-train na sila. Wala pa iyong vaccine, nag-train na sila ng mga tao na magbabakuna. Pinrepare na nila iyong malalaki nilang mga convention center para walang bottlenecks. So sa akin, Noel, last year ko pa ito sinuggest.

     

    NOEL FERRER: Happy anniversary, actually.

     

    VP LENI: Ininsulto pa tayo. Ako, hindi na ako umimik. Actually, Noel, noong ininsulto pa tayo, hindi na ako umimik, kasi malay ko naman, ‘di ba? Malay ko naman kung talagang nakapaghanda na. Pero noong dumating iyong bakuna, hindi pa.

     

    NOEL FERRER: Ganoon iyong phase. Ito, Ma’am, kailangan ko lang isingit: Iyong LGU daw ng Bicol sent back iyong AZ vaccine, AstraZeneca vaccine sent by DOH, because it was sent via a refrigerated truck for softdrinks, so hindi na-meet iyong temperature requirement. Iyon, parang—anong masasabi n’yo? Sa Bicol pa po nangyari iyan.

     

    VP LENI: 7,000 daw nga, Noel. Parang 7,000 na AstraZeneca iyong pinadala, kasi defective iyong parang... thermometer ba or temperature something na equipment. Para sa akin, Noel, kanino bang responsibility iyon? Na bakit naglagay tayo sa isang magde-deliver na hindi nga natin siniguro kung maayos iyong equipment para masiguro iyong temperature. So iyong sa akin—

     

    NOEL FERRER: The accountability, ano? Kasi it might affect all the other donations that are coming.

     

    VP LENI: Hindi lang, Noel, napaka-valuable noong hindi nagamit, na parang ‘di bale na sana kung ang dami pa, pero ngayon nga na kulang na kulang—

     

    NOEL FERRER: Ma’am, let’s go through the process now. Sa testing pa lang, sinasabi natin na kulang pa rin, ano. Ganiyan pa lang iyong numbers ngayon, ang sinasabi ng research, kasi—

     

    VP LENI: Ito kasi, Noel, if you recall, noong mayroon na tayong COVID, iyon na iyong ating battlecry, ‘di ba: mass testing. Test, test, test. Naalala ko din, Noel, kinokontra pa tayo noong una. Parang sinasabi noong una hindi kailangan iyon. Pero ultimately, nagkaroon ng target, na agree tayo sa target, 30,000 by May. Hindi natin— 30,000 tests a day by May. Hindi natin—

     

    NOEL FERRER: That was a year ago, ha?

     

    VP LENI: That was a year ago. Hindi natin iyon na-achieve by May, pero na-achieve natin iyon July. Na-achieve natin iyon July. So okay. Ang world standard ng positivity rate, Noel, is 5% or less. It should be less than 5%, I mean. So ang positivity rate should be less than 5%. For a very long time, last year, hindi natin mababa to 5%. Parang nababa natin to 5%, if I am not mistaken—I’m not very sure of this, Noel, pero if I am not mistaken, October or November? Doon natin nababa to 5%.

     

    Ngayon, Noel, it’s 16%. It was 16% yesterday. And pinapanood ko iyong mga researchers, ang 16% is national; sa Metro Manila, it’s 20%. So, Noel, kapag nag-20%, gustong sabihin—kasi ang denominator mo iyong number of tests eh. So kung nag-e-8,000 tayo ngayon, para mapababa siya to 5,000—ay, to 5%, I mean—dapat nagte-test tayo ng mga 160,000 tests a day. Pero kapag tiningnan mo, Noel, iyong number of tests natin, it’s even less than 50,000. Sobrang kulang.

     

    NOEL FERRER: It’s not just government that’s spending for it. Even the private sector, iyong mga gustong magpapasok ng mga empleyado nila, Ma’am, ano? Sa ibang bansa, alam natin na iyong testing, sagot talaga ng gobyerno. So parang... paano natin masi-speed up iyan ngayon? Well now that it seems that from testing to vaccine pinoproblema, lalo na iyong reality, kailangan i-arrest iyong situation na kawalan ng ospital, ng gamot, etc.

     

    VP LENI: Ako kasi, Noel, ayaw kong matawaran iyong pagod ng maraming tao. Marami tayong mahuhusay, masisipag, na who have been laboring it out already since last year.

     

    NOEL FERRER: But we need a system.

     

    VP LENI: Sa akin kasi, Noel, mukhang ang may problema na iyong leadership eh. Parang ang may problema iyong sistema. Kasi kung itong mga taong ito ginagawa naman iyong problema, bakit hindi natin maayos iyong buo? So ang tanong ko, sino ba iyong... sino ba iyong...

     

    NOEL FERRER: Tumitimon.

     

    VP LENI: Tumitimon. Ang tagal ko nang sinasabi, Noel, ‘di ba? Sino ba iyong tumitimon? At kung walang maayos na tumitimon, nasasayang iyong pagod ng lahat. Ito kasi, Noel, every time nagsa-suggest tayo, binabaligtad eh. Parang ang sinasabi lagi, “Sobra naman si VP. Grabe na nga iyong sakripisyo ng mga health workers saka LGUs, parang masyado pang tinatawaran.” Hindi ko tinatawaran.

     

    NOEL FERRER: At namumulitika ka raw. Doon nakakasakit, ‘di ba? Namumulitika ka pero iba iyong attack—hindi naman Run, Leni, Run ang sinasabi namin. Pero iyon nga, sige nga, kailangan harapin iyong problema.


    VP LENI: Ako, Noel, wala akong pakialam kahit pa sabihing namumulitika ako, basta mapababa natin iyong numbers natin. Para sa akin, kahit ano pang sabihin n’yo, kahit pa insultuhin ako, okay lang iyon, basta mapababa natin. Kasi kung hindi natin napapababa, ang daming buhay iyong nawawala, ang daming nagkakasakit, ang daming nawawalan ng hanapbuhay. So iyong sa akin naman, Noel, kapag nagsa-suggest tayo, dahil—para sa akin, Noel, sino ba naman iyong magwi-wish na mag-fail tayo dito? Kasi kapag nag-fail tayo dito, hindi ba iyong lugi? Tayo din. ‘Di ba? Tayo din naman iyong lugi. So sa akin, sana hindi masamain. Sana hindi masamain. Sana may pagtanggap ng pagkukulang. Noel...

     

    NOEL FERRER: Doon nagsisimula ang lahat, ‘di ba? Mas madaling damayan ang mga taong ina-acknowledge na may problema, ‘di ba? Iyon talaga.

     

    VP LENI: Kasi Noel, in the first place, kung tingin mo napakahusay mo na, hindi ka na nag-eexert ng effort na ayusin. Pero—

     

    NOEL FERRER: Ma’am, question. Tinanong ko sa inyo ito kanina: Sino sa gobyerno, o sinong boses sa gitna ng kaguluhan na ito, kanino tayo puwedeng kumatig? Kami, sa iyo, ano—the voice of calm and wisdom, it’s your office that we turn to. Pero who else? Kayo po mismo sa gobyerno, sino po ang puwedeng pakinggan kung nagkakagulo na lahat ng pronouncements?

     

    VP LENI: Sa akin kasi, Noel, ang pinaka-ideal sa lahat, iyong Pangulo, kasi iyong Pangulo iyong vast iyong mandate saka iyong powers. Siya iyong may command sa lahat na agencies. Siya iyong—nasa kaniya lahat.

     

    Iyong problema kasi, Noel, sa opisina namin, napakaliit lang ng aming mandato. Hindi nga kami maka-command sa mga agencies. So ang magagawa namin— Parang we can only do so much. And we have been trying since last year to operate despite our limitations, and kami nga, Noel, umasa talaga kami sa private sector—

     

    NOEL FERRER: Maraming salamat sa kanila.

     

    VP LENI: —para magawa namin iyong mga kailangan naming gawin. Pero alam mo, ang dami kasi naming hindi kaya eh. Gaya halimbawa noong pag-augment ng hospital beds, or pag— Parang para sa akin, ang dami kong suggestions na gawin—kung kaya ko lang gawin, gagawin ko iyon. Pero hindi eh.

     

    NOEL FERRER: Pero at least napapaabot n’yo iyong mga suggestions n’yo, at sana naman pakinggan, ano?

     

    VP LENI: Ako naman, I try. Ako, Noel, I try. I try to suggest. Ako, every time I make suggestions, inuulan ako ng trolls. Sa akin, kahit ulanin ako ng trolls, basta gawin n’yo iyong dapat gawin, okay lang iyon. Pero iyong problema kasi, kung iyon iyong nangingibabaw, baka... baka naniniwala ka na doon sa trolls mo. Naniniwala ka na na walang problema—iyon iyong problema. Pero—

     

    NOEL FERRER: Pero ito, we also acknowledge the local leaders, ano? The LGU leaders. Kasi sa kanila nakasalalay ito.

     

    VP LENI: Noel, iyong LGUs natin are the ones who are making things happen.

     

    NOEL FERRER: That’s true, that’s true.

     

    VP LENI: Iyong sa akin—

     

    NOEL FERRER: Ma’am, si Vico. Of course you know Vico—

     

    VP LENI: Haay naku, sobrang saludo ako doon.

     

    NOEL FERRER: Si Marcy Teodoro, Ma’am, grabe iyong effort talaga.


    VP LENI: Actually, actually, Noel, marami namang mahuhusay. Karamihan naman sa mga mayors dito sa NCR are doing their best. Ano naman iyon, hindi talaga matatawaran. Pati iyong staff ng LGU, iyong mga barangay officials, mga walang pahinga ito, Noel, since last year. So iyong sa akin nga, iyon iyong sayang, iyong iyong sayang, kasi ang daming tao—

     

    NOEL FERRER: Sumusunod naman sila eh, or gagawa silang creative solutions kung iyong tumitimon, firm lang, at iyon, may focus talaga at direksyon iyong—

     

    VP LENI: Ako kasi, Noel, ang dami nang examples bakit natin sinasabi na walang bumabaston. Maglalabas ng policy, kapag nagreklamo iyong iba, babawiin.

     

    NOEL FERRER: Ma’am, can we be specific on that, kasi naranasan natin iyan recently.

     

    VP LENI: Ang dami na.

     

    NOEL FERRER: So iyong sinehan. Iyong una, sinehan. Nagkaroon ng problema, iyong local governments—


    VP LENI: Ako, Noel, I don’t know if you heard me say this, but I said this last year. Parang it was one of the things that I wrote IATF about. In fact, sinagot pala ako nito. Nakalimutan ko, Noel, sinagot pala ako ni Secretary Roque dito. Parang ang sinasabi ko, ang suggestion ko sana, iyong IATF, umupo na iyong representaives ng mga LGUs doon para may boses na sila, hindi maglalabas ng policy na hindi sila nakonsulta. Parang iyong sagot yata sa akin—I don’t recall anymore kasi mga June pa yata ito, June or July—parang iyong sagot sa akin, hindi na ito kailangan kasi nandoon naman iyong DILG. Iyon iyong sagot. Pero sa akin, Noel, kung ginawa n’yo lang iyon, wala sanang urong-sulong.

     

    NOEL FERRER: That’s true, that’s true.

     

    VP LENI: Kasi—

    NOEL FERRER: Ma’am, ngayon nga, ngayong umabot tayo doon sa pag-aabolish ng IATF, ano, na pati si Tito Sen, si Imee Marcos, at iba pang mga senador na oo, kailangang tingnan iyong posibilidad. Are you for that, ma’am? Or recomposition ba dapat? Or reorientation?

     

    VP LENI: Ako, sa totoo lang, Noel, parang ang hirap for me to make suggestions kasi hindi ko talaga alam how they work eh. Pero kapag tiningnan mo kasi iyong membership ng IATF, ang dami naman doong mahuhusay. Ang dami doong experts. Hindi ko lang alam kung saan iyong problema. Hindi ko actually alam kung saan iyong problema. Halimbawa iyong sa sinehan nga, naglabas ng policy na puwede nang magbukas ng sinehan. Paglabas ng policy, after several days, iyong mga mayors nagsabi na “Kontra kami.” Binawi.

     

    NOEL FERRER: Sana kinonsulta muna.

     

    VP LENI: Oo. Hindi lang iyon. Naalala mo iyong mga barriers sa motorsiklo?

     

    NOEL FERRER: Yes, yes.

     

    VP LENI:  Iyong barriers sa motorsiklo—

     

    NOEL FERRER: So ang lesson, Ma’am, unless we call out, we call them out. Kasi iyong nangyari recently, iyong sa churches, until sabihin na bakit iyong mga spa, iyong mga gaming, pinapayagan, iyong gym puwedeng payagan, pero iyong pagsamba hindi puwede? So binawi ulit. Tapos ngayon, Ma’am, binalik pala. So puwede na raw may event, once a day na event sa simbahan, pero limited iyong crowd.

     

    VP LENI: Pero iyon nga, Noel. Kung mas inclusive lang iyong process bago mag-arrive sa isang policy, wala sanang laban-bawi, ‘di ba? Para sa akin, kung lahat na importanteng stakeholders kabahagi na ng usapan, hindi na ito nangyayari.

     

    Iyong ano din, Noel, iyong pagdeklara din ng IATF na hindi na kailangan ng mga tests o travel... iyong mga test kapag pumupunta sa ibang LGUs. Naging policy iyon before the spike. Pero ang dami kong LGUs na nakausap outside of Metro Manila, nagsabi na “Hindi kami susunod. Hindi kami susunod kasi kami din iyong mamomroblema.”

     

    Pero ang point nga, Noel, kung nakonsulta na sana sila, hindi na magkakaroon ng mga policies na after mo ibigay, babawiin mo.

     

    NOEL FERRER: At walang uniformity sa mga rules. Parang– Oo naman, okay lang mag-adjust, pero kung ang basic rule mo hindi talaga pare-pareho, much as— Ma’am, iyong contact tracing, kanina sinabi sa Headstart ni Karen Davila, iyong researcher doon na paborito n’yo rin at paborito ko rin...

     

    VP LENI: Si Edson. [chuckles]

     

    NOEL FERRER: Si Edson. Sinabi niya talaga, it’s the weakest link sa buong chain—iyong sa testing, tracing saka vaccination. Iyon daw talaga kasi nandoon pa rin tayo sa pen and paper.

     

    VP LENI: Kasi, Noel—again, last year ko pa ito sinabi—para sa akin—

     

    NOEL FERRER: Happy anniversary talaga.

     

    VP LENI: —marami nang models. Ang pinakamagandang model nito, Noel, South Korea saka Taiwan. Ang US mahina din sa contact tracing eh. Iyong South Korea saka Taiwan, hindi nagkaroon ng grabeng surge sa kanila, kasi sobrang ayos ng contact tracing nila. Iyong contact tracing nila, Noel, halo iyong technology saka maraming contact tracers. Pero kung tiningnan mo iyong examples nila, parang sa kanila, Noel, iyong contact tracers, hindi naman sila iyong parang idea sa atin na isa-isa pupuntahan iyong mga tao.

     

    NOEL FERRER: Iyon nga iyong nangyayari. Sabi nga before, iyong mga tsismosa daw iyong gawing contact tracers. Ginawa pang ano, ‘di ba, qualification.

     

    VP LENI: Pero alam mo, Noel, iyong ginawa sa South Korea saka Taiwan, technology iyong ginamit. Iyong GPS. Parang ire-register mo iyong number mo, naka-GPS ka. Dapat nandiyan ka lang kung saan ka dapat nagka-quarantine, na kapag lumabas ka doon sa quarantine, made-detect. Made-detect, tapos puwede kang hulihin ng pulis. Or kapag namatay iyong phone mo—kaya isa sa mga pipirmahan mo, dapat lagi kang naka-charge, kasi kapag namatay iyong phone mo, talagang pupuntahan ka. So hindi mo talaga madadaya.


    Tapos ang ginagawa ng contact tracers, additional na trabaho nila, three times a day tinatawagan iyong naka-quarantine: “Ano iyong temperature mo ngayon?”, “Kumusta na?”, “Ano iyong mga symptoms?”, etc.—“Ano iyong mga kailangan mo?” Dinadalhan sila ng kailangan nila.

     

    So sa atin, Noel, last year pa, hinihingi na natin iyon. Last year pa, ang IATF mayroon nang resolution na—StaySafe ba?—basta isang technology na iyon na iyong gagamitin. Pero hindi inimplement.

     

    NOEL FERRER: May problema daw sa ownership. Parang ganoon, Ma’am, ano. Tapos recently sasali na daw sa gobyerno, pero it took time—


    VP LENI: Pero alam mo, Noel, noong April 2020 pa, may resolution na iyong IATF. Kung may problema iyong StaySafe, dapat naghanap o niresolusyonan iyong problema, naghanap ng iba.

     

    Anong nangyari? Ang nangyari, iyong LGUs na may capacity, gumawa ng sarili, ‘di ba? Gumawa ng sarili nilang technology, na okay naman iyong mga technology—

     

    NOEL FERRER: Tama naman iyon, but within lang their vicinity, ‘di ba?

     

    VP LENI: Totoo. Gaya sa amin, gaya sa amin sa Naga, maganda iyong aming contact tracing app, iyong e-Salvar, pero sa Naga lang iyon.

     

    NOEL FERRER: That’s true. Ako Pasig, Mandaluyong. ‘Di ba may ganoon silang consortium, pero paglabas mo noon, paano na? So Ma’am, iyon, it’s the holistic planning, really, and the direction that’s being set. Well, another case na binanggit ni Mayor Marcy Teodoro, kailangan talaga safer transport vehicles now, kasi diyan po magbe-benefit iyong mga mahihirap, at iyong mga transmission daw talaga ngayon, nanggagaling din doon.

     

    VP LENI: Saka ano talaga, Noel— Halimbawa, may ilo-launch kami—pinangunahan ko ito, Noel, pero siguro ikukuwento ko na sa iyo. Sa Monday, may ilo-launch kami na program—

     

    NOEL FERRER: Mahal na araw iyan ha.

     

    VP LENI: Totoo... May ilo-launch kami na program with an LGU dito sa NCR. Iyong program namin, Noel, ifa-fund namin iyong antigen tests. Ifa-fund namin iyong antigen tests, pero surveillance testing ito. Kasi kung may symptoms na, dapat RT-PCR. Pero may dalawang barangay kaming pupuntahan—ito iyong dalawang pinakamatindi iyong cases—magsu-surveillance testing na kami doon. Ang usapan namin, Noel, ng LGU na ito—i-announce namin sa Monday—mag-aantigen kami ngayon; iyong lahat na nag-positive dito, diretso nang RT-PCR. I-a-RT-PCR na, tapos naka-quarantine na.

     

    Para sa amin, Noel, kailangan massive. Massive in the sense na sa isang community, lahat na— Iyong parang kapag mataas iyong kaso dito, lahat mo na i-surveillance, kasi ito lang iyong— Pero hindi kasi puwede, Noel, na hiwalay iyong nagte-test, hiwalay iyong contact tracing. Kailangan isang buong package.

     

    NOEL FERRER: So parang ang gagawin, Ma’am, it’s a holistic thing that you’re trying. Kahit na maliit na place lang—

     

    VP LENI: Kahit na maliit lang. Ipapakita lang natin iyong model. Mayroon tayo, Noel, na partner who will provide for a testing bus—

     

    NOEL FERRER: Very good, God bless them.

     

    VP LENI:  —a testing bus. Idadala natin doon sa community na iyon. Magma-massive testing tayo, tapos iyong LGU naka—LGU din iyong magko-conduct; kami lang iyong magpo-provide ng tests saka ng bus, through another partner. Sasaluhin lang ng LGU iyong lahat na mag-positive doon. Ready na iyong quarantine area, RT-PCR na lahat. Kasi ang daming asymptomatic, ‘di ba?

     

    Ang hindi ko maintindihan, Noel—kasi mayroon din kaming ibang kausap na LGU, parang sinasabi nila, “Ah, hindi na namin kailangan iyong antigen, kasi iyong mga may symptoms, diretso naman RT-PCR.” Pero iyon nga iyong problema natin eh, ‘di ba? Iyon nga iyong problema natin: na ang tine-test lang natin, iyong may symptoms. Na alam natin from the percentages na nakikita natin, na iyong larger population nga asymptomatic.

     

    NOEL FERRER: So with that sample, sana makita ng mas malaking system na it can be done. So—

     

    VP LENI: Yes. So magpa-pilot muna kami, Noel.

     

    NOEL FERRER: Yeah, that’s very good.

     

    VP LENI: Magpa-pilot kami during the Holy Week. So ang usapan nito, Noel, magte-test kami, antigen, ng Tuesday. Iyong lahat na mag-positive ng Tuesday ay i-a-RT-PCR ng Wednesday. Kung nag-positive na ng Tuesday, lahat na iyon quarantine, i-a-RT-PCR na ng Wednesday. Thursday, antigen ulit kami, different people na. Tapos kapag Friday ay sasaluhin ulit ng RT-PCR.

     

    NOEL FERRER: Ang galing.

     

    VP LENI: So ifa-fund namin ito.

     

    NOEL FERRER: Salamat, Doc—salamat, Doc Leni. [laughter]

     

    VP LENI: Sana nga doktor na lang ako, Noel, eh.

     

    NOEL FERRER: Kasi Ma’am, iyon iyong kailangan eh: you have to show people that it can work, and that it can be done, para iyon, in the end, your best weapon really is the good work. Don’t answer controversies anymore.

     

    VP LENI: Pero Noel, kailangan kasi medyo aggressive na tayo ngayon. Hindi puwede iyong... hindi puwede iyong ano... iyong dati lang na ginagawa natin. So ako, Noel, ina-advocate ko, kung may 8,000 cases tayo, dapat at least 160,000 a day iyong ating tine-test.

     

    NOEL FERRER: My God. We’ll go back to the COVID problem kasi, Ma’am, by 4 o’clock, kasi iyon iyong dreaded time natin, ano, lumalabas iyong number of COVID cases every time. So I’ll ask you that later.

     

    Ma’am, you’re saying you have to be more aggressive. Ma’am, our friends, like si Sr. Mary John, I told you, and the mom of Atom, si Ma’am Carol, was talking about the “bloody Sunday”. And Ma’am, you really issued a strong statement, saying na tama na iyong culture of violence, iyong murderous governance, parang ganoon, because of the “kill, kill, kill” directive. Ma’am, what’s your— Sabi nila, “Uy, parang nag-Sr. Stella L. ngayon si Ma’am Leni,” kasi parang you were really strong on that pronouncement.

     

    VP LENI: Pero Noel, kulang pa iyon eh. Sa kind of impunity na nangyayari, sa violence na nangyayari in our midst, dapat very strong iyong reaction natin, dahil kung hindi, Noel, nano-normalize siya.

     

    NOEL FERRER: Ma’am, of course, you got information from the families, ano, noong mga taong iyon. So iba talaga daw iyong effect. Si Sr. Mary John is saying, “Kausap namin iyong pamilya eh, at sila talaga iyong nagsasabi na hindi naman sila nanlaban, wala silang armas.” Ma’am, so when you got all those information, ano po iyong reaksyon n’yo?

     

    VP LENI: Nakakagalit. Nakakagalit, Noel, lalong lalo na kasi alam mo naman iyong background ko, ‘di ba? For 10 years I was lawyering for the poor. So ang naiimagine ko noon, Noel, iyong mga kliyente namin noon, ito din iyong nabibigyan ng lakas na magreklamo kapag sila naaapi, ito din iyong naeempower mo na magkaroon ng boses. Hindi naman iyon mga komunista. Halimbawa iyong mga kliyente namin, Noel, hindi naman iyon— Alam mo iyon? Nagboboses sila, naglalakas sila ng loob, kasi— Pinapalakas natin iyong loob nila para matuto silang ipaglaban iyong karapatan nila. Pero kapag naglakas sila ng loob, hindi iyon gustong sabihin na komunista sila. Hindi nga gustong sabihin... hindi nga gustong sabihin na... ano iyon... parang supportive sila sa cause ng mga komunista. So para patayin sila, para patayin sila dahil naglalakas-loob silang bumoses, nakakagalit iyon. Kasi para sa akin, Noel, parang iyong essence ng democracy, parang hindi ka natatakot ipaglaban iyong karapatan mo, kasi kaya nga siya karapatan eh, kaya siya karapatan kasi mayroon kang right to demand, ‘di ba? Kasi inherent iyon sa pagkatao mo. So para sa akin—


    NOEL FERRER: Ikabit natin doon sa recent pronouncement ng Supreme Court na iyong mga judges, iyong mga huwes na pinapatay. So what was your reaction on that, kasi iyon nga, “kill, kill, kill” ngayon. Parang at least nagsalita din iyong Supreme Court. So what was your reaction to that?

     

    VP LENI: Ako, sa akin, Noel, mas relief. Siyempre kung ako ang tatanungin, mas ginusto ko sana mas maaga iyong lumabas. Pero noong lumabas siya, relief pa din sa akin na iyong— Alam naman natin na iyong judiciary, parang tinatawag siyang last bastion of democracy, ‘di ba? Na kapag hindi na nagwo-work iyong institution to be the last guardian of democracy, wala na. So the mere fact na iyong Court nag-issue ng ganoon na statement, while para sa atin mas ideal pa sana kung mas maaga, pero nevertheless, relief iyon sa atin. Parang it gives us hope. It gives us hope na—

     

    NOEL FERRER: People are watching.

     

    VP LENI: Yes.

     

    NOEL FERRER: Or people are vigilant. Na, “O, people are watching you ha.” Parang hindi puwedeng lumagpas ito sa isang disente o maayos na lipunan.

     

    VP LENI: Totoo.

     

    NOEL FERRER: Ma’am, another one, another issue. Iyon nga pong presence ng China sa ating Julian Felipe territory. Ma’am, kaakibat po niyan kasi iyong Sinovac na vaccine. Iyong may isang tumutulong na ang posturing ay kaibigan, pero nandoon nag-aassert ng pagkuha ng lupa natin. How do you make sense of that? Kung kayo iyong leader, sasabihin kailangan na kailangan ng bansa iyong bakuna, pero ito naman, may ibang issue na kabig?

     

    VP LENI: Sa akin, Noel, tingin ko hindi natin dapat ikabit iyon. Hindi dapat— Kasi wala naman tayong pruweba na nakakabit iyon sa supply ng bakuna. Pero para sa akin, again, parang iyong feeling ko, Noel, parang noong lumabas iyong desisyon ng Supreme Court—iyong DFA, naghain siya ng diplomatic protest; iyong DND nagpalabas ng statement; iyong AFP, nagpalabas ng statement. Para sa akin, relief din iyon—

     

    NOEL FERRER: At iyong iba’t ibang mga bansa na nakikiisa sa atin, Ma’am, ano?

     

    VP LENI: Totoo, totoo. So—

     

    NOEL FERRER: Ano po bang posisyon ang dapat gawin ng gobyerno natin, Ma’am?

     

    VP LENI: Sa akin kasi—again, parang sirang plaka na ako nito, Noel, kasi parang 2016 ko pa ito sinasabi—na tayo, nasa atin iyong bola eh. Pinanalo natin iyong kaso, nagkaroon ng arbitration award. Para sa akin, dapat sana i-take advantage natin iyong award na ito para makuha iyong cooperation ng mga neighboring countries natin. Kasi hindi natin kayang—tama naman, hindi natin kayang labanan nang harapan iyong isang bansa na mas malakas sa atin, mas mayaman sa atin, mas may advantage sila over sa atin. Pero iyong arbitral award kasi—iyong arbitral decision, Noel—siya iyong puwedeng maging force para makuha natin iyong suporta ng mga bansang nakapalibot sa atin, lalo na iyong mga bansa na may similar na problema sa atin, gaya ng Vietnam, ‘di ba, gaya ng Indonesia, iyong iba pang mga bansa. Para sa akin, iyong desisyon na iyon, iyon dapat iyong nagamit para magkaroon tayo ng isang stand, lumaban tayo as a community of nations.

     

    NOEL FERRER: Doon natin makikita iyong pagkakaisa dapat natin para ipagtanggol din iyong kasarinlan natin. Ma’am, isa pa, which is a source of strength, iyong nangyaring plebiscite sa Palawan. I guess it’s a start, puwede naman palang magkaisa iyong mga tao at maging kritikal. Ano iyong posisyon n’yo doon, Ma’am?


    VP LENI: Ako kasi, sa akin, Noel, tayong mga hindi taga-Palawan— Para sa akin, tayong mga hindi taga-Palawan, huwag na tayong makisawsaw doon. Gustong sabihin, iyong nakataya doon iyong mga taga-doon eh. Para sa akin, tayong nanonood, masiguro lang natin na maayos iyong proseso, pero iyong pag-decide ng—parang self determination... parang iyong nangyayari din sa ARMM, sa BARMM ngayon, na “Ang magde-decide kung ano ang gusto kong mangyari sa lugar ko, kami na taga-doon.”

     

    So sa akin, ang mga tao nagsalita na.

     

    NOEL FERRER: Ang galing, ano, Ma’am? Na kaya pala. So tayo din bilang isang Pilipino, bilang isang bansa, sana may ganoon na tulak or sipa or pagsasamahan. Ayon. Well, ako, parang “Uy, nakaya nila. Sana all. Sana tayo rin.”

     

    Ma’am, bago dumating iyong mga kasamahan natin sa Radyo Katipunan, iyong 1Sambayan—we were talking about Palawan, we as one—iyong 1Sambayan po, iyong maganda iyong layunin na mapagkaisa iyong mga tao, tapos tinuturo talaga kayo. Well, of course, may mga boses na, “Oo, sino pa nga ba?” But the thing here is, and I’d like to sift through all those comments, kasi alam ko kung saan kayo nanggagaling. But how do you feel about it? Iyong mga tao, people like halimbawa si Justice Carpio—na ako nga, bagay maging senador or bagay din maging national leader—si Ma’am Carpio Morales, na nandiyan, tinataya nila iyong mga pangalan nila para sa isang search committee para sa isang ifi-field natin sa eleksyon.

     

    Unang tanong, Ma’am: Is it really too early to talk about the elections now? Kasi— Well, I think, at a certain point, you got everyone into that narrative, na oo huwag nating pag-usapan ang eleksyon or pamumulitika dahil may pandemya. At lahat ng ibang kandidato o gustong kumandidato, ginaya na po iyong ganoong pronouncement ninyo, ano, noong kinukulayan na po iyong mga moves n’yo.

     

    Pero Ma’am, ito, bilang mamamayan, at this point, I think iyong pandemya po kasi, issue pa rin even after the elections, so—

     

    VP LENI: Ako, Noel... Ako, agree ako sa iyo. Ako, hindi naman hindi pag-usapan. Ako, tingin ko iyong eleksyon sa 2022, dapat pinag-uusapan. Pero iyong sa akin, iyong sinasabi ko lang na huwag naman nating gawin, iyong gumawa na tayo ng outward na mga bagay para— Kung kandidato ka, parang napakasama naman na imbes na tumulong ka muna para ayusin itong pandemya—

     

    NOEL FERRER: Mudslinging agad.


    VP LENI: Saka nag-iikot ka na para sa politika. Para sa akin, iyon iyong mali. Pero para sa akin, Noel, hindi naman mali na pag-usapan na—

     

    NOEL FERRER: Tama, Ma’am, kasi iyon iyong unang tanong ko, Ma’am: Sa tingin n’yo maaga ba na pag-usapan na iyong eleksyon? Ma’am eh ito na nga iyong tamang panahon para pag-usapan ito, kasi kailangan natin ng alternative na leader na susulong sa atin even after this pandemic, kasi iyong pandemic response is an issue in the elections.

     

    VP LENI: Ako, Noel, agree ako. Ang hindi lang ako agree, na naglalakad na tayo para sa 2022 elections. Agree na dapat pinag-uusapan na. Agree ako na mag-desisyon tayo. Ako, Noel, nagpapasalamat ako doon sa 1Sambayanan ba, o 1Sambayan... Agree ako na dapat, Noel, mayroon lang isang kandidato. Agree ako na dapat mag-unite tayo lahat, kasi iyong—

     

    NOEL FERRER: Ma’am, iyon iyong reaksyon.

     

    VP LENI: —para sa akin, Noel—

     

    NOEL FERRER: Kindly explain, Ma’am, bakit kailangan iisa iyong kandidato.

     

    VP LENI: —too much is at stake sa 2022. Para sa akin, kapag naghiwa-hiwalay tayo, baka ang resulta nito, another six years of this kind of governance. Kayanin pa kaya natin?

     

    NOEL FERRER: Ma’am, mahirap. Ngayon pa lang nahihirapan na tayong tapusin iyon, or bunuin iyon, Ma’am—

     

    VP LENI: Sa akin, Noel, having said that, kailangan iyong focus natin ngayon, magkaisa. Mag-agree tayo na mag-unite tayo under one common candidate, na iyon iyong magra-rally behind tayo sa kaniya. Iyong candidate na iyon, dapat iyon iyong makaka-unify sa lahat na forces—whether ako iyan, whether iba iyan. Kahit iba, dapat 100% na pagtulungan natin.

     

    Hindi ako, Noel, agree doon sa mga nagsasabi na, “Kung hindi si VP, hindi na lang.” Kasi hindi natin mahal iyong bayan kapag ganiyan. Iyong sa akin, Noel, proseso eh. Hindi mo mache-change lahat overnight, pero iyong—

     

    NOEL FERRER: Ang galing. Kinilabutan ako, Ma’am. Kasi ang sabi mo sa akin, “Noel, ang daming kailangang pag-isipan.” And the people in 1Sambayan said you have this whole Holy Week to think about it. Ma’am, ano iyong makakapag-udyok sa inyo para i-consider tumakbo?

     

    VP LENI: Sa akin, Noel, ever since naman, I was open to running. I am still open to running. Pero sa akin lang, Noel, marami kasing tanong: Ako ba iyong makaka-unite? Ako ba iyong... ako ba iyong pagkakaisahan ng lahat na ako iyong lalaban sa present na—

     

    NOEL FERRER: Kasi lagot ka, ‘di ba, kung maaga kang magsasabi na tatakbo ka, sisirain ka kaagad. Ganito iyong nangyayari—

     

    VP LENI: Sa akin, Noel, ano pa ba naman iyong isisira sa akin? Lahat na klaseng paninira, ginawa na. So sa akin, iyong paninira, hindi iyon. Para sa akin, hindi iyon iyong consideration, kasi lahat ginawa na nila sa akin eh.

     

    NOEL FERRER: So someone who can unite, ano?

     

    VP LENI: Yes. I think all of us should work towards that end.

     

    NOEL FERRER: Or iyong may taya tayo.

     

    VP LENI: Ang example ko na lang dito, Noel, si President Biden. Hindi ko alam kung sinundan mo iyong US... iyong primaries. Iyong primaries, iyong Democratic primaries, parang iyong mga kandidato napakarami—from the far left to the far right. Itong si President Biden, siya iyong mas center. Hindi siya iyong nangibabaw during the early part of the primaries, pero nagkaroon ng desisyon, nagkaisa iyong lahat sa recognition na ang kalaban dito iyong klase ng pamumuno ni Trump, ‘di ba?

     

    NOEL FERRER: It’s a tie, it’s a tie.


    VP LENI: Kasi ‘di ba, Noel, kung halimbawa si Bernie Sanders, doon sa parang unang arangkada, tingin n’yo ba makiki-unite ba siya kay President Biden? Parang, ‘di ba?

     

    NOEL FERRER: Magmi-meme siya.

     

    VP LENI: Kahit si Kamala, kahit si Kamala, parang ang dami nilang pinagtalunan. Hindi exactly the same iyong kanilang ideology. Pero lahat sila nag-agree na hindi kaya ng US ng another four years of Trump. So nagkaisa sila.

     

    And I think sa atin, ganoon iyong kailangan. Mayroon tayong personal preferences. Naiintindihan natin iyon. Mayroon tayong ayaw sa ibang mga kandidato. Pero tingin ko dapat i-focus natin ano ba iyong, ‘di ba, ano ba iyong kailangan natin labanan?

     

    So sa akin, Noel, kaya wala pang desisyon because of that. Tingin ko iyong 2022 is not as simple as gusto ko bang tumakbo o ayaw. Hindi iyon eh.

     

    NOEL FERRER: But you can unite everyone, parang ganoon iyong ano... Sino iyong makakapag-unite.

     

    VP LENI: Ako, Noel, if I will be able to unite everyone na hindi— Parang kahit hindi ako iyong kandidato, o kahit kandidato ako, I will do that. Basta ma-unite iyong lahat. So parang iyong iba kasi are missing the point. “Bakit ba hindi pa siya makadesisyon?” “Bakit hindi niya gawin ngayon?” Parang— Siguro kung hindi ganito iyong admin, mas simple sana.

     

    NOEL FERRER: Ang maganda rin, “Eh kayo kaya? Tatayaan n’yo ba kung sino iyon?” Magandang magandang itanong iyon, Ma’am, ‘di ba?

     

    I’ll go more personal, Ma’am, dahil Women’s Month, at ang pamilya mo having malalakas na personalities ng mga babae: Anong nasasabi ng mga anak mo tungkol sa posibilidad ng pagtakbo mo, Ma’am? Kunwari si Aika na panganay?

     

    VP LENI: Ayaw na talaga nila, Noel.

     

    NOEL FERRER: Lahat sila, ma’am?

     

    VP LENI: Marami tayo, Noel, common friends who can attest na kahit iyong desisyon ko noong 2016, grabe iyong internal struggle namin sa pamilya. And noong kumandidato ako noong 2016, sinasabi nila na last na itong mag-national, mag-national office. Iyon naman, Noel, lalo na siguro noong nakaupo na ako, na I have been subjected to so much—

     

    NOEL FERRER: And we want to shield you from all those things—

     

    VP LENI: [laughs]

     

    NOEL FERRER: —kasi you really don’t deserve those. Pero Ma’am, anong sinasabi nina Aika, si Jillian, at well, iyong doktor n’yo, Ma’am, sa pamilya? Sino sa kanila iyong nagsasabi na, Ma’am, baka nga kailangan? Or sino iyong ayaw talaga? Or lahat sila Ma’am ayaw talaga.

     

    VP LENI: Lahat sila. Lahat sila, Noel, ayaw na talaga. Parang lahat sila, Noel, nagsasabi na “Magpahinga na tayo.” In fact, iyong dalawang panganay, kasi pareho nang nagtatrabaho, parang sinasabi nila sa akin, “Kami na bubuhay sa’yo.” [laughs] “Kami na lang bubuhay sa’yo.”

     

    Pero sa akin, Noel, alam naman nila... alam naman nila na... alam nila iyong—lahat naman na anak ko, may sense of responsibility. Pinanganak sila mayor na iyong tatay nila. So iyong sa akin, napakahalaga ng sentimiyento ng mga anak ko, lalo na kasi kapag ako iyong nakasalang, kabahagi sila ng pagtapon ng dumi sa akin. Pero malalakas naman iyong loob no’n, Noel. Iyong kanilang sense of right and wrong ay malakas. So kagaya ko ay hindi din sila masyadong nasusugatan, hindi sila masyadong nasusugatan sa mga paratang sa amin. Tingin ko ang pinakamahalaga, Noel, iyong ano talaga, na wala kang ginagawang mali. Ang gusto kong sabihin, lahat naman tayo nagkakamali, pero na hindi totoo iyong mga sinasabi sa’yo. Kasi kapag totoo iyong sinasabi sa’yo, talagang maaapektuhan ka eh.

     

    NOEL FERRER: Totoo iyon. Ma’am, tingin kayo sa likod. Iyong dalawang bago o tao na nandiyan iyong asawa niyo po at saka iyong—

     

    VP LENI: Hindi—nakakatawa iyan, Noel. Nakakatawa iyang picture ng asawa ko kasi tinira ako niyan sa social media. Para kasing may nagsabi na, “ginamit pa iyong asawa, nilagay pa sa likod.” Noel, hindi nila alam na lahat na sulok ng opisina ko may mukha iyong asawa ko. Kaya kahit saan ako mag-Zoom, doon sa upuan ko, doon sa sala, lahat iyon mukha ng asawa ko.

     

    NOEL FERRER: At iyon iyong tatak ng good governance! Maganda nga, Ma’am, ngayon nasa likod niyo iyong asawa niyo at iyong Diyos, ano. And they will be consulted. I guess it’s their voice that you will try to consult when you discern on that decision.

     

    VP LENI: Lagi naman, lagi naman, Noel. Iyong sa akin, iyon iyong moral north ko, eh, iyong asawa ko. Iyong ating faith ay iyon iyong nakakabigay sa atin ng lakas. Iyon iyong ano, iyong faith, Noel, iyon iyong parang may kasamang action at saka resignation, iyong alam mo iyon, iyong resignation na kung ano iyong nakatakda sa iyo, iyon iyong mangyayari. Pero action din in the sense na alam mo na hindi puwedeng naghihintay ka lang. So sa akin, all throughout my—hindi lang my political life—even when I was not yet in politics, iyon na talaga. So sa akin—

     

    NOEL FERRER: If Jesse were to advise you at this point, anong nakukuha niyong vibe? Kung siya iyong humaharap ngayon, bibigyan ka ng—‘di ba may mga hinihingian ka ng symbols o signs na iyon, pagpapahiwatig nila, anong sinasabi sa iyo ni Jesse na from Diyos?

     

    VP LENI: Ako kasi, Noel, ito sa mga nakakakilala sa akin—sa mga nakakakilala sa akin, parati nilang binibigyang credit iyong lakas ng instincts ko.

     

    NOEL FERRER: Sobra.

     

    VP LENI: Ako, Noel, tingin ko asawa ko iyon, eh. Ako tingin ko asawa ko iyon at saka iyong Panginoon. Pero noong nabubuhay pa iyong asawa ko, Noel, malakas na talaga iyong instincts ko. Kahit wala pa ako sa politika, iyong asawa ko sinusunod ako kapag iyong sinabi ko, “ang pakiramdam ko ganito…” Tapos sasabihin niya sa mga anak ko, “Iyong Nanay niyo parang may sa-aswang.” [laughter] Ako, tingin ko, Noel, malakas lang ako sa Panginoon. Tingin ko iyong instinct na iyon, gift. Kaya sa iba na masyadong nag-aalala, parati kong sinasabi, “magtiwala lang kayo.” Kasi iyon ang mangyayari, iyon ang dapat mangyari. Nasabi ko na yata iyan sa iyo. [laughs]

     

    NOEL FERRER: Ang daming beses kasi parang ako, tinatapunan kita ng, well, iyong mga stress points na talaga na tipong, “Ma’am, and you are, iyong tipong voice of equanimity, iyong tipong voice of calm.” So Ma’am, ito iyong tanong: at this point, I was surprised that your response on the elections, ano, na sinabi mo na, “puwedeng ako pero…” puwedeng hindi rin ikaw. Iyong tipong you will wait for the numbers and that’s being grounded, ano. At iyong commitment ng mga tao to—

     

    VP LENI: Ako, Noel, actually, actually sa akin hindi lang iyong numbers. Sa akin hindi lang iyong numbers. Ako, kahit mababa iyong numbers basta may capacity ka to unite all the forces, mayroon kayong common ground, ako, that will give me enough reason na, alam mo iyon, na lumaban. Pero ang sinasabi ko lang, Noel, na kung hindi ako iyong makakagawa ng ganoon, 100 percent suportahan natin kung sino man iyon.

     

    NOEL FERRER: May naiisip ka ba? May naiisip ka ba kung hindi ikaw? Kasi kami at this point, parang well—maraming ibang kasamahan natin ang nagsasabing kung hindi si Leni, saka lang magdedesisyon and we will honor what Leni will say, even Ate Vi, even Trillanes, even those—mga mahal natin iyon—iyong parang hinihintay ka lang. Kayo po, sino pa bukod sa inyo? May nakikita ba kayong ganoon?

     

    VP LENI: Sa akin kasi, Noel, wala namang ideal, eh. Wala namang ideal. Kayo kasi kilala niyo ako. Kayo kilala niyo ako kaya tingin niyo ako iyon. Pero hindi naman lahat na tao nakakakilala sa akin the same way you do. Mayroon ding iba na nag-a-aspire na hindi tayo masyadong bilib sa kaniya pero baka naman hindi pa natin siya nakikilala, in the same way na nakilala niyo ako. So para lang sa akin, sana maging bukas tayo. Sana maging—

     

    NOEL FERRER: And you’re willing to submit yourself to that search, ano?

     

    VP LENI: Sa akin, more than submitting myself to the search, pero even helping unify all the divergent groups na mayroon namang—at least ang para sa akin, Noel, mayroon akong checklist na, ano ba iyong stand mo sa extrajudicial killings? Ano ba iyong stand mo sa China? Ano ba iyong stand mo sa corruption? Sa death penalty? Para sa akin, Noel, puwedeng iba-iba iyong paniniwala natin sa ibang bagay pero may mga basics na dapat pag-agreehan natin. So sa akin, iyong—masyado kasing relative iyong sinabi mong ideal candidate, eh. Relative iyon kasi, halimbawa, tayo, magkaibigan tayo. Magkaibigan tayo. Kilala mo ako, tingin mo—tingin mo ako iyong pinaka-qualified, pero hindi kaya mayroon din tayong mga kasamang Pilipino na tingin niya rin iba iyong mas qualified kaysa sa akin. So para sa akin, bakit hindi natin bigyan ng puwang? Bakit hindi natin bigyan ng puwang iyong mga ganoon na mayroong divergent views para hanapin natin iyong points of unity. Kapag pinilit kasi natin, Noel, na, “Ah basta, kapag hindi ikaw, hindi na lang ako sasama sa eleksyon.” Or, “basta kapag hindi ikaw, ito na.” Hindi tayo unifying kapag ganoon.

     

    And ang cost kasi, Noel, kapag hindi tayo nag-unify, is too huge, ‘di ba? So sa akin, puwedeng hindi nakuha iyong ideal pero sigurado naman na nasa mas mabuti tayong kalagayan o where we are now. So sa akin, proseso siya, eh.

     

    NOEL FERRER: Ang galing. Ang galing that you’re open to like, not only submitting yourself to that search but iyon nga, helping and then way giving probably to whoever or stepping up, ‘di ba, kung kailangan. Parang ako, ang ganda lang noong ganoong range at iyon, sana manatili iyong mga tao sa ganoong kabukasan. But you understand where people are coming from, ano? Parang may kailangang kapitan sila at this point as an alternative to what we are experiencing now.

     

    VP LENI: Kasi parang—naiintindihan ko iyon, Noel, kasi sa akin, madali lang naman sabihin na ayaw kong magkandidato, eh, ‘di ba. Parang sa akin, puwede ko naman sabihin ayaw kong magkandidato kasi mababa iyong numbers ko, o ayaw kong magkandidato kasi ayaw na talaga ng mga anak ko—madali iyon sabihin. Pero para nga sa akin, dapat mangibabaw pa rin iyong pagmamahal sa bayan, eh. Na kahit hindi ako, basta somebody na will bring us to a better Philippines, dapat pagkaisahan natin iyon. Hindi man natin makuha iyong pinakaminimithi natin basta magkakasama tayo, basta magkakasama tayo at ipaglaban natin ito nang sabay-sabay.

     

    So ako, iyong pakiusap ko sana, Noel, iyon—na huwag tayong masyadong mag-focus on, “ito iyong gusto ko,” o “ito iyong manok ko.” Kasi tingin ko, divisive siya. Sa—ako, siguro kung panahon ito, Noel, ni PNoy o panahon ito ng mga nakaraang administrasyon, baka iba iyong sinasabi natin kasi iba naman iyong circumstances noon. Pero ngayon kasi—

     

    NOEL FERRER: Focus on the goal. Focus on the goal, ano. And the goal is we have to have someone who would unify us for a better six years, well, someone who can, like, carry us through after the pandemic. Or baka may pandemya pa noon, Ma’am, ‘di ba.

     

    VP LENI: At saka sa akin lang, Noel, lahat naman proseso. Hindi naman nadadaan iyong lahat sa… hindi overnight, eh. Dahil proseso siya, dapat lahat tayo sacrifice. Basta sa akin, importante na nagkakaintindihan lahat. Nagkakaintindihan. Ano ang unang dapat pagkaintindihan? Ano ba iyong gusto nating mangyari after 2022? Hindi personalities, eh. Hindi, “kasi gusto ko si Leni mag-presidente.” Siyempre sinasabi iyan ng supporters ko and ako, ina-appreciate ko talaga iyan, Noel. Ina-appreciate ko siya at pinapahalagahan kasi despite the many things na tinapon sa akin, may mga natitira pa ring sumusuporta sa akin. Well, ako, while ina-appreciate ko iyan, para sa akin iyong higher calling, what will be good for the country. And para sa akin, ang good for the country is magkaisa tayo kung anong gusto nating mangyari sa ating bansa after 2022.

     

    NOEL FERRER: Ang galing. Eh pero ang sabi nga natin palagi, ano, your best weapon is a good work. At ang magandang message noon is tuloy iyong trabaho. As in hindi puwedeng ma-sidetrack iyong mga tao sa politika habang iyong iba nakikita natin may mga pa-relo, pa-rubber shoes, o pa-tarpaulin, Ma’am.

     

    VP LENI: Pagkain na lang, Noel, ano.

     

    NOEL FERRER: Yeah, kasi kayo mismo nagsasabi na, “O wala, wala na iyong mga polyetos kasi hindi kailangan.” So…

     

    VP LENI: Sa akin lang, Noel, parang to put things in perspective, hindi naman natin puwedeng isantabi lang iyong politika kasi malapit na iyong 2022, pero siguro ang tanong, ano ba iyong mga puwede nating gawin ngayon? Una, ang puwede nating gawin lahat tayo mag-work towards uniting the different groups. Pangalawa, mag-campaign tayo for voter registration.

     

    NOEL FERRER: That’s true, that’s true. That’s very important. That’s what they did also abroad, ‘di ba, Ma’am. May pandemic pero mahirap, paano iyon, Ma’am?

     

    VP LENI: Ito, Noel naman, iyong shift natin ngayon lahat na online, ‘di ba. Lahat ngayon gumagamit ng telepono. So ang daming creative means. So para sa akin, iyon na iyong gawin pero huwag tayong sasabay sa ginagawa ng iba na hindi natin pinapaniwalaan. Halimbawa nakikita natin maraming tarpaulins, may mga motorcade. Kaya may mga sinaway nga ako, Noel, kasi nakita ko mayroong nagpaplano din mag-motorcade for me. May gustong magpa—parang sinasabi ko…

     

    NOEL FERRER: Nakakuha ako ng kalendaryo hindi ko pinost kasi magagalit ka.

     

    VP LENI: Mayroong kalendaryo sa akin?

     

    NOEL FERRER: May kalendaryo, oo.

     

    VP LENI: Oh my god, hindi ko pa iyan nakikita. [laughs]

     

    NOEL FERRER: Sinabi ko kay Raffy, “Raffy, alam ba ito ni Madam?” Hindi raw.

     

    VP LENI: In fact, Noel, iyong family namin, since kami pa lang mag-asawa wala pa kaming anak, may kalendaryo kami every year. So iyong mga tao sa amin, iyong mga kababayan ko, may mga koleksyon sila. May mga koleksyon sila. Nagkaroon nga kami ng contest—one of the anniversaries sa Naga—na kung sino iyong nakaipon ng lahat na kalendaryo namin over the years, iyong 2021 is the first year na wala kaming kalendaryo.

     

    NOEL FERRER: May libreng RT-PCR, parang ganoon, na prize. [laughs]

     

    VP LENI: Hindi talaga ako nagpa-print, Noel. Kasi imbis na ipaprint ko ng kalendaryo, pangkain na lang.

     

    NOEL FERRER: Ma’am, speaking of your being in Bicol and Naga, we have here the birthday boy tomorrow—our boss at Radyo Katipunan. Nandito na po siya, si Father Nono. Hello, Father, we’re so honored you’re here.

     

    VP LENI: Happy birthday po!

     

    1. NONO: Marhay na hapon, Vice President!

     

    VP LENI: Marhay na hapon, Father. Happy birthday po!

     

    NOEL FERRER: Ayan. Nandito rin po, Ma’am, nako, ang pinagpipitagang, ang Philosophy teacher at tao ng teatro, si Jovie Meroy. Mayroon siyang tanong mamaya. Jovie, just greet the Vice President.

     

    JOVIE: Magandang hapon po, madam VP!

     

    VP LENI: Hello po!

     

    NOEL FERRER: Isa ring kasama namin sa Radyo Katipunan, nako, compelling iyong background niya puro Diyos dahil handang handa na siya sa Holy Week—si Jeff Velasco. Jeff?

     

    JEFF: Good afternoon po, Sir Noel! Good afternoon po, Ma’am Leni!

     

    NOEL FERRER: Ma’am, ito boses ng estudyante, may exam yata siya pero pamangkin ni Panjee Gonzales, Ma’am, nandito siya sa Ateneo. Estudyante siya, si Maxine Cruz—Max? How was your exam?

     

    MAXINE: Good afternoon! It was okay. Good afternoon, everyone! Good afternoon, Vice President Leni!

     

    VP LENI: Hi, Max!

     

    MAXINE: Hi!

     

    NOEL FERRER: Hello! And then iyong head po ng Jesuit Music Ministry, si Lester Mendiola. Les, kumusta ka?

     

    LESTER: Magandang hapon po!

     

    VP LENI: Hi, Les!

     

    VP LENI: Ma’am, siguro iyong iba sasama pa mamaya pero Father Nono, iyan, ito po, Ma’am, taimtim na naghihintay sa desisyon niyo after the Holy Week break kasi kasama si Fr. Albert Alejo, eh. Fr. Nono, shoot your question kay Madam VP.

     

    1. NONO: Uhm… [laughs] I don’t want to put her on the spot.

     

    VP LENI: Thank you, Father. [laughter]

     

    1. NONO: What about po—kaibala sa desisyon mo, sa discernment mo, nitong pamilya mo, how about po ang ano, ang simoang mga kababayan sa Bicol? How do they factor in your discernment kung madala kang presidente?

     

    VP LENI: Actually, Father Nono, may mga nag-aaway na sa mga kababayan ko at sinaway ko sila kasi mayroon tayong mga kababayan na gustong gustong pakandidatuhin akong pangulo. Mayroon namang mga kababayang gustong gustong pakandidatuhin ako nang governor. So, sa akin naman, Father, wala akong kinandidatuhan. Twice pa lang naman ako kumandidato—for representative noong 2013 at saka for VP noong 2016. Iyong sa akin, parang lahat aksidente. Meaning to say, hindi ko siya pinagplanuhan, hindi ko siya inambisyon, parang nangyari na lang. Iba iyong circumstances ng 2013, iba iyong circumstances ng 2016, pero again, Father, at ito iyong nafu-frustrate sa akin iyong ibang mga kasama, sa akin kasi parati kong sinasabi kung ano iyong nakatakda, iyon talaga iyong mangyayari kahit pa ayaw ko, kahit pa gusto ko. Kung ano ang nakatakda, kahit ano pa ang gusto ko, kung hindi iyon iyong nakatakda, hindi iyon mangyayari. So sa akin, having said that, hindi naman ako naghihintay na lang sa isang sulok kung ano iyong mangyayari. Iyong sa akin, nagtatrabaho rin ako to achieve the end na tingin ko makakatulong sa atin lahat. And what is that end ngayon?

     

    Para sa akin, Father, parang I’m taking it upon myself na magtrabaho to unify, to unify the different groups. Para sa akin, iyon iyong higher mission, papaano ba mayu-unify iyong groups. Kung kinakailangan bang mag-step out ako para ako iyong makapag-unify, gagawin ko iyon. Kung kailangan bang ako, kasi ako iyong makaka-unify, ako iyong magli-lead, gagawin ko iyon. Pero ngayon, proseso kasi siya, Father. Ang gusto kong sabihin—I talked to as many people as possible. I’m trying to arrange some meetings with different groups. Naunahan lang kasi tayo nitong NCR Plus bubble. Gusto din naman nating sumunod so I cancelled all my meetings, parang since Monday until next week. So siguro, after the Holy Week, we will continue talking with the many different groups. Pero anything is possible. Pero para kasi sa akin, Father, iyon nga, hindi siya question na gusto kong kumandidato o ayaw ko. Hindi siya kuwestiyon ng kahit iyong numbers, parang para sa akin secondary iyon. Para sa akin mas kuwestiyon siya kung ilan ba iyong makukumbinse natin na magkaisa na lang tayo lahat at pagdesisyunan natin kung sino iyong susuportahan? Mas nandoon ako ngayon, Father.

     

    1. NONO: Okay, alam ko maraming gustong magtanong sa iyo, Vice President, pero may ishe-share lang ako. Kasi sabi ni Noel, nagdi-discern daw po kayo. Nagdi-discern kayo. So bahala nang magpaliwanag dito ang resident philosopher of hope, si Sir Jovie, pero when we talk about discernment, we always quote si ano, si Frederick Buechner—ewan ko kung tama iyong pronounciation ko—ang sabi niya, “The place God calls you to is the place where your deep gladness and the world’s deep hunger meet.” So, baka lang po maka—

     

    VP LENI: Naniniwala ako diyan, Father.

     

    1. NONO: Kung saan ka masaya at kung saan may peace—it’s the joy and the peace, inner peace. Okay, marami pang magtatanong, Jovie, go! Ipaliwanag mo na, Sir Jovie. [laughter]

     

    JOVIE: Oo nga. Mukhang si madam VP nga ang dapat magpaliwanag. Marami akong gustong itanong, madam. Una, gusto ko sanang itanong kung kapag mag-unify ba is to form a new party beyond the LP? Pero iyong unang gusto ko talagang tanungin sa inyo is mukhang iyong analysis niyo, parang kulang tayo ngayon sa courage. I was listening the whole time. How will you build our courage? I think you’re a woman of courage and all this time, we’ve been praying for you. You know, God is answering our prayer, left and right. So how will you try to build our courage? Lalo na sa panahong ito na pag-surge ng cases.

     

    VP LENI: Nako, salamat. Salamat, Sir Jovie. At salamat din. Salamat sa lahat ng nagdadasal para sa akin. Sabi ko nga, siguro kahit ang dami nang binato sa akin nakatayo pa rin ako dahil sa dasal. Dahil sa dasal ng napakaraming tao. Pero iyong courage, Father, napakahirap niya sa panahon na pinagdadaanan natin ngayon. Kaya iyong sa akin lang is to continue pushing. Na sa akin, basta sigurado ka na ginagawa mo iyong lahat, sigurado ka sa tinatayuan mo na mga convictions, dapat hindi ka natatakot. Para sa akin kahit lone voice ka na lang, pero alam mo na ito iyong dapat mong gawin, dapat ginagawa mo pa rin. Mahirap siya. Mahirap siyang gawin.

     

    Halimbawa, example na lang iyong pinagdadaanan ko. Mula noong—ako, kapag tiningnan mo, Sir Jovie, iyong numbers, every time na I criticize, bumababa iyong numbers ko. Nangyari iyan since nag-resign ako from the Cabinet. Actually, noong nagresign ako from the Cabinet, maraming mga kaibigan, maraming mga kaibigan na matagal na sa politika na sinabihan ako na huwag akong magreresign. Kasi sinabi nila, “kapag nagresign ka, siguradong bababa iyong numbers mo kasi historically, iyon iyong nangyayari.” And para sa akin, Sir Jovie, iyon iyong unang nilakasan ko iyong loob ko. Iyon iyong unang nilakasan ko iyong loob ko while na-warn na ako na kapag ginawa ko ito, talagang bababa iyong numbers ko, iyong conviction ko buo. Iyong conviction ko buo na ito iyong pinaniniwalaan ko. Hindi ako makakapagtrabaho—hindi ko magagawa iyong trabaho ko in an environment like this. Para sa akin, in the course of the five years that I was VP, there have been many moments na kinailangan kong magdecide. And iyong mga desisyon ko, hindi siya naging madali.

     

    Halimbawa, when the ICAD co-chair was offered to me, everyone around me sinabihan ako huwag kong tatanggapin.

     

    NOEL FERRER: Na patibong.

     

    VP LENI: Sa akin, buo iyong loob ko. Ito, Noel, iyong sinasabi ko na ang lakas ng instinct ko. Parang sa akin, iyong instinct ko tatanggapin ko kasi any opportunity to make a difference tingin ko would be worth the fight. Alam ko na parang pumapasok ako sa isang trap, pero ginawa ko pa rin. And ngayong COVID pandemic, ganoon din iyong nararamdaman ko. Every time na I will make suggestions, alam ko na na uulanin ako ng trolls. Every time na I open my mouth, alam ko na sa Monday iinsultuhin na naman ako. Pero ginagawa ko pa rin siya kasi tingin ko kailangan. So sana, sana iyong ginagawa ko, sana iyong iba—hindi naman kailangan ganoon na ganoon iyong gawin—pero sana doon din makahugot ng lakas. Doon din makahugot ng lakas na maraming mga bagay na pinaglalaban na seemingly hindi popular pero kailangan. So iyon iyong pinaghuhugutan ko, Sir, na every time I make suggestions, parang ilang ulit na “tama ba ito?” Kaya ako, I really study. Marami akong kinokonsulta na mga marunong sa field kung anong expertise nila, nagbabasa ako, para worth iyong ibabato sa akin, hindi siya basta-basta sinabi pero pinag-aralan din. So sa akin, iyon iyong courage para sa akin, na kahit alam ko na kapag ginawa ko ito, ang babalik sa akin grabe. Pero ginagawa ko pa rin.

     

    NOEL FERRER: Joves, bigay muna natin kay Jeff Velasco para magtanong.

     

    JEFF: Actually po when we were invited po to ask questions, I asked po iyong mga members ko sa ACMG sa isang org sa Ateneo, medyo kalokohan po iyong pinagbibigay nila pero hindi niyo po kailangan itong sagutin. Pampasaya lang po ito. Ito po tanong nila: number one, iyon po bang nasa kalendaryo na pinamimigay kahit end of March na ang dapat na tanong, anong petsa na? Nasaan na ang bakuna? At anong petsa na ganito pa rin? Iyon po iyong one. [laughter] Number two po, ito po tanong naman po ito ng girlfriend ko, “Puwede po ba namin kayong kuning ninang sa kasal?” [laughter] Tapos number three po, ito, ito talaga pinakakalokohan kasi [inaudible] kung isasali po kayo sa isang marathon o fun run, tatakbo ho ba kayo? Pero ito po iyong seryosong tanong, kasi po—at ito po sinabi niyo na rin po, we have this culture in the internet especially ng bashing na talaga namang ang lala. Kung gusto niyong ma-high blood, you have to read the comments of anything and then talagang iinit ulo mo. But ordinary people experience po various kinds of bashing and various kinds of bullying over the internet and this is really a serious problem especially among young people. It’s already affecting their mental health and it’s driving some of them to end their life. Kayo po, saan po humuhugot ng lakas para abusuhin po iyong—para ano, para harapin lahat iyong kabastusan, lahat ng abuse, lahat ng atake sa inyong character, and even your family?  And what can you give as an advice to the young people?

     

    VP LENI: Ako, Jeff, people who know me from before, alam na masyado talaga akong kalmadong tao. Kahit iyong nabubuhay pa iyong asawa ko, iyon na iyong reputation ko sa family namin. May term diyan iyong mga anak ko. Ang term ng mga anak ko, “si Mama masyadong NR.” Iyong masyado raw akong no reaction. [laughter] So I think, iyong ganoon na pag-uugali nakatulong sa trabaho ko. Iyong hindi ako madaling maapektuhan, hindi ako emosyonal na tao, iyon iyong pangalawa. Pangatlo, alam ko kasi, Jeff, kung bakit ako nandito. Nandito ako to fulfill an obligation. And pagpasok ko rito, alam ko na sa pagfulfill ko ng obligation, marami akong sakripisyong kailangang gawin. And kahit maraming hirap, para sa akin small price to pay pa rin siya for the privilege of doing—parang being of service to other people. So iyong para sa akin, iyong privilege na ito, hindi ito binibigay na madali. And dahil binigay siya sa akin, iyong hirap na pinagdadaanan ko, maliit iyon. Maliit iyon compared sa ganitong privilege. Iyong pang-apat, ang nakakatulong talaga clear conscience. Ang nakakatulong talaga clear conscience. Halimbawa, kapag sinasabihan akong “wala kang ginagawa,” hindi naman ako apektado kasi alam ko naman na ang dami kong ginagawa. Kapag sinabihan akong—ito iyong isa sa pinakamahirap pero parang, instrument ako sa pagkamatay ng asawa ko o hinarang ko iyong imbestigasyon sa pagkamatay ng asawa ko. Ang sama niya. Pero hindi ako apektado kasi hindi naman totoo. Marami—maraming mga sinasabing ganiyan na para sa akin, siguro kung may semblance of truth, baka apektado ako. Baka I lost sleep over it. Pero dahil halos 100 percent sa sinabi sa akin talagang hindi totoo. Hindi ako apektado. Siguro iyong what is unfortunate there is maraming taong naniniwala, eh. Eh hindi ko nga bineblame iyong mga taong naniniwala kasi wala naman silang access sa katotohanan. And iyong tao, parang may general tendency na maniwala. So iyon iyong aking frustration. Pero kung hindi ba ako nakakatulog dahil sinabi nila ito sa akin? Wala iyon sa akin. Sabi ko nga, luging lugi sa akin iyong mga trolls, eh. Luging lugi sa akin iyong mga trolls kasi hindi ko naman sila iniinda.

     

    NOEL FERRER: Well, now we go to the real member of the Gen Z generation—Max, shoot the question of your era.

     

    MAXINE: Hello! Okay so this is a bit related to the previous question but as a mother, especially now that it’s Women’s Month, how do you protect or shield your children from the negativity that comes with being a public figure?

     

    VP LENI: Ako, Max, honestly I don’t. I don’t shield them. Iyong sa akin, I think I was also blessed that my daughters grew up when their Dad was already in politics. So they got used to being—having their lives public and tingin ko, parang my husband and myself also rightly decided that we will have a private life, parang, aside from our political life. Ako, just to give you context, when we were still in Naga, when we were still living there, my husband was mayor, sa provincial setting—alam ito ni Father Nono—pero sa provincial setting, uso iyong kapag Mayor ka, iyong bahay mo is open to the public. Kami, we never did that. Nakatira kami sa apartment so wala talagang lugar to receive visitors. My husband made it a point that he was in the office at 7 o’clock in the morning. So iyong tao, hindi nasanay na pumupunta sa bahay namin. Ako, I was a lawyer. I was a practicing lawyer but I was a full-time mom. Wala kaming driver, ako iyong lahat. Ako iyong naghahatid sa mga bata sa school, ako iyong lahat. Pag-uwi sa bahay, kaming mag-asawa tulong sa pagtutor sa mga bata. So I think, my children grew up na confident—confident of their worth, confident that they have parents who love them. So noong pumunta na sila dito sa Maynila to study, halimbawa si Aika the eldest, nag-dorm siya, nag-Eliaso siya for four years, parang I never had problems with her. In fact, noong first year siya—nakuwento ko na yata ito kay Noel—sabi niya sa akin, “anong oras iyong curfew ko?” Nasa Eliaso siya noon. Sabi ko, “Wala kang curfew.” Basta alam ko lang kung nasaan siya. Tapos after graduation, sinabi niya, “Mama, alam mo ba na sa mga kasama ko ako lang iyong walang curfew.” Pero alam mo iyon, hindi ako namumrublema, hindi mabisyo iyong mga anak ko, hindi lumalabas, bihirang bihirang lumabas, and it was the same for Tricia, it was also the same for Jillian. So iyong sa akin, parang I didn’t have to shield them. Kaya nila ipagtanggol iyong sarili nila. They’re very outspoken but they’re also very private. Very private in the sense na wala sa kanilang involved sa trabaho ko.

     

    NOEL FERRER: Was there an issue na nataranta sila? Like kunwari, your security or your well-being?

     

    VP LENI: Wala akong maalala, Noel. Wala akong maalala na natakot sila for me. Kung mayroon man, hindi ko lang siguro maalala. Noong kandidato na ako, I think when I was running for the first as Congresswoman sa distrito namin, iyong dalawang panganay dahil nandito na sila, nasa Ateneo na iyong pangalawa, iyong panganay ay  graduate na, doon sila medyo nag-panic na they were not in Naga to support. So umuuwi sila during weekends, kapag umuuwi sila ikakampanya nila ako. Kahit noong nag-VP na ako, they were so against my running. Pero noong nagdesisyon na ako, all-out sila.

     

    NOEL FERRER: You feared for your life when you were drug czar?

     

    VP LENI: No, hindi naman. Kasi ako, Noel, wala naman akong pinupuntahan, eh. Wala akong—hindi ako tumatambay sa labas. Kaya iyong sinasabi ni Pangulo na mayroon akong ibang inuuwian, nakakatawa siya. Ang trabaho ko, bahay—parang, bahay, opisina. Kapag pumupunta ako sa communities, my daughters know that I have security with me. So hindi siya—parang hindi siya naging issue. They feel strongly about a lot of things pero hindi ko sila pinopolice. Ang gusto kong sabihin, if they want to express how they feel sa Twitter, hindi ko sila—kahit sila binobombard ng trolls, kaya nila sarili nila. So I don’t have to shield them.

     

    NOEL FERRER: Lester, go. Shoot your question to Ma’am.

     

    LESTER: Hello po! Siguro, Noel, tatanungin ko lang iyong ibang mga katanungan from the audience. Mayroon ditong question sabi, “Kumusta ang BP ni VP?” Pero ito iyong question, ano raw po iyong mga isyu in terms of—na may kinalaman sa kababaihan na dapat solusyonan through policy-making and do you see any hope that the minds of the people that will go out to the election will change come 2022 elections?

     

    VP LENI: Ako, sa first question, I was a lawyer for battered women for so long before I entered politics. And one of the things na nakita ko talaga na makakatulong sa pagpalakas ng loob ng mga kababaihan against abuse is economic empowerment. Napakarami kong—marami akong nirerescue dati. Mayroon kaming grupo sa amin na ang tawag namin Bantay Familia. Iyong Bantay Familia nirerescue namin iyong mga naabuso. Ako iyong nag-aabogado pero usual na nangyayari na binugbog na and everything and gusto nilang bumalik sa abusers. And the reason behind that is mahina iyong loob nila. Mahina iyong loob nila to fight abuse. And one of the things na nakita ko talagang very effective magpalakas ng loob is economic independence. So kami, when I became congresswoman already, now that I am VP, parang we give a lot of focus to providing livelihood assistance saka capacity-building to women dahil tingin ko, at iyon iyong paniniwala ko, na kapag ang babae nabibigyan ng karapatan o nabibigyan ng pagkakataon—nabibigyan siya ng pagkakataon to earn for herself, mas malakas iyong loob niyang ipaglaban iyong kaniyang karapatan kasi napakauso, lalo na sa probinsya, na “kahit ako binubugbog, titiisin ko na lang dahil hindi ko kayang mawalay sa mga anak ko at hindi ko sila kayang buhayin.” So para sa akin, iyong pag-ward off ng abuse, kung malakas iyong loob ng babae. Malakas iyong loob ng babae na ipaglaban iyong kaniyang karapatan. Iyon iyong number one.

     

    Number two, ang paniniwala ko iyong advocacy sa gender empowerment—equality, hindi siya—hindi dapat babae lang iyong sumusulong nito. Dapat i-involve natin iyong mga kalalakihan kasi iyong gender equality naman, hindi naman ito fight between men and women, eh, ‘di ba. Iyong para sa akin, iyong gender equality iyong pinaglalaban dito equal opportunities, alam mo iyon, iyong empowerment ng both genders na dapat pinagtutulungan. Tingin ko mas buo—tingin ko mas buo iyong advocacy, mas buo iyong push kapag hindi pini-pit against each other iyong sexes. So iyong sa akin, ito iyong paniniwala ko, because all the years that I have been working with women, abused women, battered women, na tingin ko, na kahit grabe na iyong improvement natin sa gender equality index, may mga naiiwan pa rin. Ang gustong sabihin, we have a lot of women in leadership positions already. We have a lot of women business leaders. Pero ang dami pa ring naiiwan. Ang daming pa rin naiiwan. Ang dami pa ring naiiwan sa baba na para sa akin, iyon iyong hindi nae-encapsulate ng numbers.

     

    NOEL FERRER: That’s true. Ma’am, bago magtanong si Engineer James Wong, I’ll just ask: ano iyong bisa ng mga women leaders dito? Although sa buong mundo ngayon, they seem to be performing better than the men during this pandemic.

     

    VP LENI: Mayroon nang analysis diyan, Noel. Kasi ‘di ba, New Zealand, Taiwan, ‘di ba, Germany, ang analysis, Noel, ang sinasabi niya, ang mga kababaihan daw na leaders tend to be more inclusive sa decision-making process and they tend to be more inclusive kasi they underestimate themselves most of the time. Kapag ina-underestimate daw iyong sarili as leaders most of the time, they tend to consult more, they tend to allow more participation in the process. So iyong inclusivity kasi ng process, iyon iyong nagbibigay ng kagandahan ng desisyon, eh. Hindi ito iyong dahil… dahil naniniwala ako na, “sobrang husay ko na. Ito na iyong desisyon ko” as against “marami akong hindi alam kaya papakinggan ko iyong mga, as many divergent views.” Ang sinasabi doon sa analysis, mas maganda iyong mga nagiging desisyon. Iyon iyong number one. At iyong number two, iyong maternal instinct. Sa kaniya-kaniyang bahay natin, sino ba iyong gumigising na pinaka-maaga? Kadalasan nanay, ‘di ba. Sino ba iyong kahit nagtatrabaho iyong nanay sa labas ng bahay, pagdating niya magtatrabaho siya, siya iyong pinakahuling matutulog, hindi siya matutulong hangga’t hindi ayos lahat. So parang nadadala niya iyon. Nadadala niya iyon sa kaniyang leadership role. So naging very advantageous siya sa crisis situations.

     

    NOEL FERRER: Iyon yata, Ma’am, ano, walang mother hen sa IATF. Mayroon ba?

     

    VP LENI: Mayroon namang mga nakaupo yata. Mayroon namang mga nakaupo kasi iyong mga Cabinet secretaries naman nakaupo. Actually—

     

    1. NONO: ‘Di ba iyong spokesperson? [laughter]

     

    NOEL FERRER: Father, nauna ka nang mag-punchline.

     

    VP LENI: Fr. Nono ha. [laughs] Hindi, ako, mahirap mag-comment, Noel, kasi hindi ko alam how the IATF works.

     

    NOEL FERRER: Yeah, anyway, Engineer James Wong, who looks like Jesuit, again, can you like, field your question?

     

    ENGR. JAMES: Hello po, VP Leni! Good afternoon po. My question is quite connected po roon sa question ni Sir Jeff kanina pero gusto ko siyang tingnan on a wider context kasi iyong nangyayari ngayon na bashing, for example when learned people express their opinion over the internet and they end up getting bashed. Ma’am, para po sa inyo, is this a trend for only a short period of time kasi parang ito iyong patok na ugali ngayon or is it a brewing culture na dapat nating pagtuonan agad ng pansin in order for us to correct it? I’m not saying na parang tayo iyong learned people but is it timely to strike the balance or to strike something to correct the situation?

     

    VP LENI: Ako, tingin ko kasi, Sir, kapag hindi natin siya… kapag hindi tayo nakapag-act accordingly, magiging kultura na siya, eh. Ang gustong sabihin, bakit ba sila nagbabash? Nangbabash sila kasi gusto nilang matakot tayo. Halimbawa, example na lang, may mga artista ngayon na very vocal. Tapos isa-swarm sila. Kapag iyong attitude natin sinwarm tayo, hindi na lang ako iimik, ‘di ba. Hindi na lang ako iimik next time kasi baka ma-troll ulit ako. Or iyong ibang audience sasabihin, “ay hindi ko siya gagawin. Hindi na lang ako mag-e-express ng aking views kasi ayaw ko ring ma-troll.” Kapag ganiyan, successful sila, eh, ‘di ba. Kapag ganiyan, successful sila. So actually, I would be very honest with you—mali iyong aming ginawa noong umpisa.

     

    NOEL FERRER: Yeah, ang bait mo.

     

    VP LENI: Sinabi ko na ito. Sinabi ko na ito sa iyo, Noel, ‘di ba. Parang sa amin, first two, three years, ang daming kasinungalingan na sinabi sa akin.

     

    NOEL FERRER: Kami iyong galit na galit na tapos sasabihin namin kami na lang iyong lalaban for you.

     

    VP LENI: Maraming nagtetext sa akin. Pero akala ko, ang tamang reaction is not to dignify kasi I was too naive into thinking na kapag hindi ko iyan i-dignify, wala nang mangyayari. Pero mali, mali ako. Kasi ang nangyari, dahil hindi ko siya sinagot, akala ng tao totoo talaga iyong sinasabi niya. So marami silang sinasabi na pinaniwalaan ng tao. And to a very large extent, kasalanan ko rin. Kasalanan ko kasi hindi ko sinabi iyong totoo. Hindi ko sinabi iyong totoo. So ang tao, ang akala ang sinasabi nila iyong totoo. We learned too late. Nag-react lang kami, kino-correct na namin iyong mga sinasabi 2019 na—after three years. I think it’s too late—a little too late. Pero may panahon pa.

     

    NOEL FERRER: Wala kang troll army! Wala kang troll army. Kasi ibang klase iyong labanan.

     

    VP LENI: Mayroon naman. Ang troll army ko, Noel, ano, walang bayad. [laughs]

     

    NOEL FERRER: Iyon nga!

     

    VP LENI: So iyon, may mga taga-suporta sa akin na lumalaban. Pero iyong point ko lang, sana trend lang siya. Pero kapag naging successful kasi siya, magiging part na siya ng kultura natin. Ang gustong sabihin, kung may gusto silang sirain, kapag hinayaan natin, gagawin at gagawin nila iyon. Pero kung nag-attempt sila nang nag-attempt, hindi nila nakuha iyong end na gusto nila, it won’t stay for long. So para sa akin, iyong pushback napakahalaga.

     

    NOEL FERRER: Lalo na ngayon, ano, parang every issue na kailangan suriin, ayon kailangan magbigay ng posisyon para magpushback iyong mga tao. Sir Jovie, one more round, ihuli na natin iyong may birthday. Alam ko marami kang nakalap na mga tanong.

     

    JOVIE: Marami. But most of them, parang pini-presuppose na nila na tatakbo si VP. So iyong isa na lang galing kay Lito Ramos, the head of Bonfire Community. Paano raw susuportahan iyong 1Sambayan? Not necessarily you po, iyong 1Sambayan.

     

    VP LENI: Ako para sa akin, Sir Jovie, dapat iyong mindset natin buksan. Iyong ating—sana bukas tayo sa kahit anong possibilities in the name of unity. Kasi iyong nakikita ko ngayon na sagutan sa Facebook, paminsan nag-aalala ako na, “kung hindi siya, huwag na lang. Kung hindi siya iyong mapili, hindi kami sasama.” Or “hindi na kami diyan sasama kasi kandidato na namin ito.” Kapag ganiyan kasi, papaano natin ma-a-achieve iyong unity? Iyong para sa akin lang, Sir Jovie, mayroon na tayong parang models. Ibang-iba naman tayo sa America. Ibang-iba tayo. Ibang-iba iyong kultura natin, iba iyong politika natin, pero puwede nating, puwede tayong makaderive ng lessons sa recent na presidential elections sa US. Parang, ‘di ba si President Trump, in all the four years sobrang popular, akala hindi matatalo, pero iyong mga opposing—iyong mga opposing na mga personalities decided to support just one candidate. Ang kabutihan sa kanila kasi two-party system lang sila, eh. Pero sa atin, tingin ko kasi kaya natin iyon ma-achieve, pero kailangan kasi pagdesisyunan. Kailangan pagdesisyunan na kahit iyong mapipili, hindi siya iyong gusto natin talaga. Iyong pagdesisyon kung sino iyong mapili, pagtutulungan natin lahat. Kahit pa palagay natin mas mabuti ito kaysa rito, pero kapag nagdesisyon, kailangan buo. Kailangan buo iyong puso natin na, “ay, hindi na lang ako magsusuporta,” o “ay, hindi ako boboto.” Kasi sino ba iyong tinutulungan natin? Sino ba iyong tinutulungan natin with that mindset? So iyong sa akin, iyon iyong appeal ko. Iyon iyong appeal ko sa supporters ko, iyon iyong appeal ko sa supporters ng iba: na sana buksan natin—buksan natin iyong mga puso natin. Buksan natin iyong mga isip natin na—sinabi ko na ito kay Noel kanina—pero too much it at stake sa 2022.

     

    NOEL FERRER: And we cannot afford to fail.

     

    VP LENI: And there’s no other way but to unite. So sa akin, sana—iyon iyong pagtatrabahuan ko. Iyon iyon pagtatrabahuan ko in the weeks to come, parang, to convince people na magkaisa tayo. Sa mga aspirants din na sana bukas tayo na mag-agree tayo—na mag-agree tayo on certain parameters. Gaya sa akin, mayroon ding mga nakikiusap na. Sa akin, mayroon akong mga non-negotiables. Sinabi ko na ito kay Noel kanina—halimbawa,  isa sa non-negotiable ko halimbawa, ano iyong stand mo sa extrajudicial killings? Ano ba iyong stand mo sa violation ng human rights? Tingin ko, tingin ko non-negotiables ito. Kapag okay sa kaniya iyong extrajudicial killings, wala na tayong pag-uusapan. Pero kahit magkaiba kami pero mag-a-agree naman kami doon sa mga non-negotiables, eh ‘di worth na pursuing. So para sa akin, sana ganoon tayong lahat. Kasi nakikita naman natin—nakikita natin anong klaseng governance ang mayroon tayo ngayon at a time na matindi iyong pangangailangan natin. So hahayaan ba natin na because of politics, magkawatak-watak pa rin tayo? So sa akin, sa akin iyon iyon. Walang imposible kapag nag-unite tayo.

     

    NOEL FERRER: Galing. Reverend Jeff? Your last question probably for this round. Oh, naka-mute ka.

     

    JEFF: Kanina po bibiruin ko sana kayo noong sinasabi niyo po iyong mga trolls, ganiyan ganiyan. Eh sino po ba ang father of lies, ‘di ba si ano… [laughter]

     

    VP LENI: Ayaw ko nang magsalita. [laughs]

     

    NOEL FERRER: Okay, you have a question or—

     

    JEFF: Okay na po ako. Masaya na po ako sa interview na ito. [laughter]

     

    NOEL FERRER: Go, Max!

     

    MAXINE: Hello again. So, as a Gen Z-er, social media is very important to us because that’s where we get our news, our updates about literally about everything and now even some parts of our classes have migrated to social media. So last November during the Typhoon Ulysses relief operations, we saw you use your social media, like your Twitter, for your updates and crowdsourcing, which was very helpful because it was giving us these updates that we needed to know in real time. So with this in mind, how important is social media to your job or to your day-to-day life? Like what else do you use it for?

     

    VP LENI: Ako, it’s very important, Max, in the sense that sa Opisina namin one of the biggest lies being circulated against us is that we’re not doing anything. So if you open our Facebook page, we report everything. We report everything that we do. Si Noel follows us. So everyday, there’s an update of the things that we did, of the partnerships that we formed, of the networks that we’re working with. And I think it’s very important, hindi lang sa transparency but also accountability. We try to become very transparent but in doing so, we also hope that we’re being accountable, lalo na because our COVID response operations or our typhoon relief operations, we’re basically funded by the private sector. So para sa amin, it’s very important for our partners that there is a platform where we report where the donations go. Kasi it’s—parang, it develops trust. Para sa amin, iyon iyong use sa amin ng social media. Ako, admittedly, mas Facebook ako. Mas Facebook ako only because more people are there. So whenever I report, I usually report on Facebook. I use Instagram for more personal things and Twitter paminsan-minsan. The only reason why I became so active on Twitter during the floods in Cagayan and in Isabela was that it was also the source of all the SOS calls that we have been receiving. Ako, hindi ko iyon makalimutan, Noel. I was in Cainta. I was in Cainta doing relief operations, walang kuryente, walang everything. After that, we finished at 10 o’clock in the evening, dumaan kami sa Chowking. Dumaan kami sa Chowking Cainta to eat. When I was in Chowking Cainta, I’ve been receiving all the Twitter messages—the tweets of people asking for help because the floods in Cagayan, it was already out of hand. Tinitingnan ko, walang sumasagot. Parang lahat na sumasagot humihingi rin ng tulong. So tiningnan ko iyong mga handles, tiningnan ko iyong mga handles ng mga agencies, walang anything about the flooding in Cagayan.

     

    NOEL FERRER: At namiss natin iyong ABS-CBN noon.

     

    VP LENI: Oo, so ako, nag-form ako ng sarili kong team. Nag-form ako ng sarili kong team and the directive was contact whoever is ground and ipaabot natin lahat na information na narereceive natin. So iyong—kino-contact nila iyong police, iyong fire, iyong LGU, iyong AFP na nasa ground, lahat na information na narereceive namin I put on Twitter because it was in response to the tweets that we have been receiving also. So, that was the only time I used Twitter that extensively. Pero on a daily basis, I’m more Facebook because that’s where most people in the provinces are. We’re also doing videos on YouTube. But itong videos na ito are more instructional. Our BAYANIHAN E-Skwela initiatives are on YouTube, pero it’s basically Facebook. I wish we could do more as far as social media is concerned. Para sa akin, hindi pa namin nama-maximize, pero kulang iyong tao namin. Kulang iyong tao namin. We only have two people. Nadagdagan pa iyan—one iyan, one person for a very long time—nadagdagan lang a few months ago. Naging dalawa siya manning our social media pages. So ano, we’re undermanned as far as social media information dissemination is concerned.

     

    NOEL FERRER: Oh ano, Max, kailangan na mag-volunteer for 2022. [laughter] Anyway, Lester, go, shoot your question.

     

    LESTER: Ma’am, we have total of 9,838 COVID-19 cases today—close to 10,000. And active cases more than 10,000. Ano po iyong panawagan natin sa sambayanan? Tapos papaano po makakatulong iyong mga nanonood sa atin sa mga efforts ng LGU at probably your office din po?

     

    VP LENI: Ako, Sir Lester, sinabi ko na ito earlier kay  Noel. Ako, iyong basics—test, tapos trace, iyong vaccines nandoon pa rin, isolate. Iyong testing, Lester, ang global na, ang WHO na target 5% positivity rate. I don’t know the positivity rate today but yesterday na 8,000 iyong cases, positivity rate was 16%. So sobrang taas niya sa 5% na iyon iyong dapat na target natin. So I was telling Noel earlier, we’re 30,000 to 40,000 now. Siguro dinagdagan na nila. Pero sa 8,000 na cases, para bumaba iyong positivity rate to 5%, we need to test 160,000 a day. And we are only testing what, 50,000 or less? So sa akin iyon pa lang. Talagang increased dramatically the number of tests. ‘Wag lang i-test iyong mga symptomatic, dapat surveillance testing na. We are launching a program on Monday with an LGU. We are doing surveillance testing already, parang pilot ito. Ipapakita na it can happen. Pero we have to be very decisive and aggressive about this. Iyong contact tracing natin ngayon wala pa din. Iyong DILG, nag-report, many months ago na na-achieve na natin iyong number ng mga contact tracers na hired pero ang tanong, “ano iyong accomplishment?” Hindi puwedeng manual lahat. Ang technology dapat ginagamit. 

     

    I was telling you earlier, Noel na we have very good best practices already. Iyong ginawa sa South Korea at saka sa Taiwan, nandiyan na eh, nandiyan na. One year after hindi pa rin maayos, April of 2020, mayroon ng IATF resolution na gagamitin iyong, ano nga ulit iyong pangalan, Noel?

     

    NOEL FERRER: StaySafe app.

     

    VP LENI: StaySafe. [Na] until ngayon hindi pa rin siya maayos. Kaya para sa akin, ang daming alam na natin gawin pero hindi natin ginawa. 

     

    NOEL FERRER: Ma’am you’re also thinking na tataas pa rin iyong numero? Normally daw, sabi ng mga analyst iyong Tuesday at Wednesday daw ay bumababa kasi iyon iyong mga Saturday and Sunday reports, ano. So, pataas pa rin nang pataas iyong reports?

     

    VP LENI: Kung pagbabasehan natin, Noel, iyong OCTA predictions, earlier this month ang prediction nila is 8,000 by the end of March pero iyong R-naught, reproductive number, nag-two, parang iyong biglaang naging prediction nila baka mag 10,000 or 11,000. So if today, March 26, 9,000. Malapit na malapit na siya doon sa prediction ng OCTA. 

     

    NOEL FERRER: That’s true.

     

    VP LENI: Ang sabi nga ng OCTA, if we don’t do aggressive means to combat it mas nakakatakot sa April. Kasi ang sinasabi nila sa April baka umabot pa ng 20,000. Sana hindi naman. 

     

    NOEL FERRER: Yes.

     

    VP LENI: Kasi ngayon na 8,000 iyong hospitals natin [they can’t accept] anymore patients. Eh kapag nag 10,000 iyan, nag 20,000, papaano na? 

     

    NOEL FERRER: Bago si Engr. James Wong, paano Ma’am, are you amenable to extend hanggang 4 weeks iyong status natin ngayon? Iyong parang NCR plus na lockdown?

     

    VP LENI: Sa akin kasi, Noel, okay naman iyong lockdown pero iyong lockdown kasi does not solve the COVID problem. Ang lockdown is supposed to give us time, 'di ba? Ang lockdown is supposed to give us time na i-prepare. Ang tanong nga natin, iyong ano ba...

     

    NOEL FERRER: Almost one year for, ‘no? Ano iyong nangyari nung isang taon. Parang we could be better. 

     

    VP LENI: Na-scale up na natin iyong infrastructure. Kapag sinabi nating infrastructure, hindi lang iyong mga ospital, pero iyong testing natin, iyong training natin, na put in place na ba natin iyon? Kasi kung lockdown lang tayo nang lockdown tapos hindi naman natin nagagamit iyong lockdown para maghabol, wala pa rin. One year after, ganito pa rin tayo. Kaya mas tanong, kung magla-lockdown tayo, ano ba iyong overarching na plano? 'di ba?

     

    NOEL FERRER: Paano mababalik iyong tiwala ng mga Pinoy na things are happening ano. At secured tayo. Ma’am, sumusunod ba kayo kay Kim Chiu? Kasi ngayon galit na galit kayo sa mga taong nagsasabing “mga pasaway kayo, wag kayong lumabas!,” 'di ba?

     

    VP LENI: Alam mo, Noel, pinost ko to sa Facebook. Madali lang sabihin na “pasaway kasi” pero may mga tao, Noel na kung hindi sila lalabas, walang kakainin iyong pamilya nila. So sa akin, madali lang sa atin sabihin na “hindi ako lalabas, manunuod na lang ako ng Netflix” 'di ba? Madali lang ‘iyon eh, na “hindi kasi kayo sumusunod”, “sa bahay lang kayo.” Kung ang laban, Noel [ay] walang kakainin ang pamilya ko, karamihan gusto na makipagsapalaran sa COVID basta may makain lang iyong pamilya nila. Kaya nga we have been battling, we have been pushing for ayuda. 

     

    NOEL FERRER: Ma’am wala na raw pera. Paano ba iyon?

     

    VP LENI: Mahirap kasi siyang paniwalaan kasi nakikita naman natin. Iyong budget nga for insurgency ang laki, eh. 'di ba? Nagkaroon ng comparison, parang mayroong analysis na pinost sa internet. Iyong mga nakakaalam nung budget natin, parang iyong budget natin sa health, four-third. Mas mataas pa iyong budget natin sa insurgency. 

     

    Ang sa akin naman, okay naman na mag-budget tayo sa insurgency pero nasa gitna tayo ng matinding pandemya. At ano ba iyong priorities natin? Kaya sa akin madali lang sabihin na walang pera pero kapag nakikita mo kasing walang pera para sa ayuda pero may pera para sa ibang bagay, mahirap. Mahirap paniwalaan.  

     

    NOEL FERRER: Para sa white sand, ano, ma’am? Na nasaan na rin. Iyong mga trolls na sinasabi natin na isa na ring business ang trolling. Sana iyong ayuda package na sinasabi ninyo ay matugonan lalo na ngayon. 

     

    VP LENI: Totoo. Halimbawa iyong Opisina namin has been doing a lot. Kami nga nag re-align na ng budget. Nag re-align na kami ng budget, marami na kaming nilagay for sustainable livelihood and training programs. Mayroon kaming jobs na program, iyong TrabaHOPE. Marami na kaming ginagawa pero ang liit ng opisina namin. We can only do so much. Iyong may mandate talaga sa ibang ahensya, iyong national government, eh. So para sa akin, sana iyong mga priorities natin, ayusin. Para iyong mga nangangailangan matugonan natin. Sobrang heartbreaking. 

     

    Ako, Noel, parati akong bumababa sa communities. Halimabawa, nagpatahi kami ng mga PPE sets, iyong mga pinatahian namin, binisita namin. So ano iyong common na sinasabi, “Ma’am buti nagpatahi ka sa amin. Kasi nung wala pa ‘tong tinatahi namin, ang inaasahan lang namin ay iyong ibibigay ni Kapitan. Kapag pinapalabas na ni Kapitan sa labas namin iyong mga upuan, naiiyak na kami sa tuwa kasi ibig sabihin may ayuda.” Alam mo iyon, na madaling sabihin na “pasaway kasi kayo.”

     

    NOEL FERRER: Ma’am, ito iyong pinakabagong binigyan ng trabaho ni Fr. Nono, si Engr. James Wong. Magtatanong na, second to the last. 

     

    ENGR. JAMES WONG: Hello po, Ma’am Leni. Question ko lang po kasi ‘di ba nabanggit ni Max kanina na iyong social media plays an important role especially in information dissemination. And I guess, there is already so much information on the internet like about sa COVID. There has been, like, a campaign “to wear mask,” and ito iyong nagiging response ng government. I guess para, katulad ngayon, tumataas iyong cases, how else, kayo po as VP limited rin po iyong opisina niyo. Kami rin, kami bilang ordinaryong mamamayan we are also limited. Like, how else are we going to make our people in government accountable for what’s happening and of course, this is serious. Iyong sa OCTA Research they have this kind of projections, how else, like parang, this is the desperate question siguro ng bawat isang Pilipino na “ano pa iyong dapat gawin to make our leaders accountable for this?” 

     

    VP LENI: Ako kasi, Engr. James, for a very long time, marami sa atin iyong hindi nagsasalita. Kulang iyong pushback. Mayroon mga nagpu-pushback pero not enough. Iyong nagpu-pushback natatalo pa siya ng propaganda. Kaya sinasabi ko kanina na kapag natalo ka ng propaganda, minsan ikaw mismo naniniwala na sa propaganda mo. Iyong sa akin, dapat sana kahit konti tayo, wag sana tayo mawalan ng lakas ng loob na mag-pushback. Kasi iyon lang eh, nakita naman natin na kapag mayroong pushback nagpapalit rin ng isip eh. Halimbawa iyong mga sinehan, binuksan nila pero noong may nag-pushback, may nagpalit. Halibawa itong simbahan, binawal nila pero open iyong mga spa, noong nag-pushback, pinalitan iyong desisyon. Ibig sabihin may nangyayari naman. Kapag ang lahat ay mindset na “hindi na lang ako iimik para hindi ako guluhin,” talagang tatanggapin na lang natin kahit hindi maganda iyong pamumuno. Pero kahit tayo’y supporter kapag nakita natin na mali ito, magsalita tayo. Kasi para sa akin, parating may value iyong dissent, dissent is what makes our officials accountable. Para sa akin, iyon, eh. Sinabi ko rin kay Noel kanina na very welcome sa akin iyong bagong decision ng Supreme Court kasi iyong decision ng Supreme Court binigyan tayo ng pag-asa na iyong institusyon pala na ito ay hindi rin magpapabaya para ipagtanggol iyong karapatan ng mga tao. So para sa akin, unti-unti, kahit pa feeling natin eh konti lang tayo, sige lang! Dumaan na tayo dito before, na dati nga sobrang imposible. Nagawa natin kasi nagka-isa tayo, ito pa kaya? Kaya dapat palakasin iyong loob. Palakasin natin iyong loob ng ating mga kababayan. Kung pakiramdam nila hindi ito tama, dapat bigyan sila ng boses makapagpahayag because that’s the only way. Iyon iyong nagpapalakas sa atin knowing na mayroon tayong mga kasama. So sa akin, iyong pagpapalakas ng loob ng bawat isa napakapahalaga noon para sa demokrasya. 

     

    NOEL FERRER: Galing! Ma’am, ito na po, huli na siyang magsasalita kasi siya iyong may birthday, at saka third anniversary ng Radyo Katipunan tapos 2nd anniversary ng ‘Level Up’ at birthday naman niya. So ang kababayan niyo ni Leila de Lima na taga-Bicol, si Fr. Nono na maraming pinagdadaanan ngayon kasi ang daming dinaanan ng Radyo Katipunan at ng mga Heswita pero ayan, tumatayo pa rin sa gitna ng lahat ng pagsubok. Fr. Nono, go!

     

    1. NONO: Basta Bikolano, maurag. [laughter] Actually, hindi na lang question. Ang dami ko pang question like for example, hindi niyo na kailangan sagutin ito Vice President Leni, puwede kayang mangyari na ‘No-El’ tayo next year dahil sa pandemya? 

     

    NOEL FERRER: I want to listen to the answer: mayroon ba, Ma’am, na ganiyang posibilidad kasi sasabihin dahil pandemic? Hindi naman ata tayo papayag ‘no?

     

    FR NONO: Pero that’s a possibility kasi sabi ni Mr. Galvez ano pa raw, December pa raw makukumpleto iyong vaccination. And we all know that they’re always missing their target kaya it can go beyond this year.  Eh paano ngayon, 'di ba?

     

    VP LENI: Hindi dahilan iyong pandemya para hindi magkaroon ng eleksyon. Maraming mga bansa na nagkaroon ng eleksyon during the pandemic. Again, US. Iyong US nagkaroon ng election, paumpisa pa lang iyong vaccination. Hindi pa nagkaroon ng vaccination. Iyong results ng election, iyon iyong naging crucial kung papaano mag-shift iyong trajectory ng response. ‘Di ba nakita natin iyong US was doing very very badly noong nakaraan pero after the elections when President Biden became president already, iyong focus talaga nasa pandemic. Iyong focus nasa pandemic. May acceptance ng mali, may acceptance ng pagkukulang. Kung naalala niyo ang pinagaawayan pa nila noon kung magsusuot ba ng mask o hindi pero during the... 

     

    NOEL FERRER: Well, Ma’am, ganito rin naman po dito. Magbibigay ng mask after a year. Kaya it’s a tie. 

     

    VP LENI: Again, may examples na over the world. Kung naalala niyo Fr. Nono, noong nag-assume si President Biden iyong focus naging laser light. Parang sinabi niya na 100 million shots in 100 days. They were able to achieve it after 58 days. Ngayon mayroon siyang bagong target na 200 million shots on the 100th day. Kaya gusto kong sabihin na hindi dapat gawing dahilan iyong pandemic para hindi magkaroon ng eleksyon, kasi baka iyong eleksyon ang maging game changer pa. Katulad ng nakikita natin sa ibang bansa.

     

    NOEL FERRER: Oh, Fr. Nono, birthday wish.

     

    VP LENI: Happy birthday, Father!

     

    1. NONO: Thank you, Vice President! Maghiling na lang po kita sa Naga one of these days. 

     

    VP LENI: Sana sa piyesta, Father, ano.

     

    1. NONO:  But of course, whatever is your decision, we will support you Vice President Leni. Dahil ano, maraming nagte-text dito and this is also my sentiment, to bring back decency in government. Iyon iyong nakakasama ng loob, ano. Filipinos are decent people pero itong the last four years, iyong pinaka-base instincts ng mga Pilipino parang lumalabas dahil may—we have the wrong examples in the government. Nakakalungkot pero I really believed that Filipinos are decent people, God-fearing people, and we need an example like yourself, Vice President Leni, to show that we are indeed decent people.

     

    VP LENI: Maraming salamat, Fr. Nono!

     

    NOEL FERRER: Iyong dangal ng mga PIlipino. Ma’am, the floor is yours. Give us your final messages and  then, yeah, salamat sa pagpapanatili sa tiwala at sa karangalan ng mga Pinoy. 

     

    VP LENI: Ako sa akin, unang una, thank you ulit for having me for a second time, tama ba? For the second time?

     

    NOEL FERRER: You’re always here. Thank you! [chuckles]

     

    VP LENI: Happy second anniversary sa ‘Level Up.’ Happy second anniversary sa Radyo Katipunan and happy birthday kay Fr. Nono. Siguro sa akin dalawang mensahe lang bago magpaalam: iyong una, magkaisa tayo. Magkaisa tayo kasi iyon lang iyong magiging solusyon sa what ails us as a nation. Kaya pagtrabahuan sana natin lahat. Pagtrabahuan natin lahat na magkaisa tayo. 

     

    Iyong pangalawa, iyong pagsugpo ng COVID-19 ay responsibilidad natin lahat. So para sa akin, whatever we can do na makaka-contribute dito, gawin natin. Whether it’s just staying at home, whether it’s helping a neighbor, whether magpapakain ng mga walang kinakain, mag-asikaso ng mga frontliners. Kung ano iyong kaya, gawin. Kasi we are responsible for every Filipino. Kaya iyong pakiusap lang talaga, let us treat this pandemic as—parang let us act collectively kasi ang laki ng problema natin. So hindi ito panahon para mamulitika tayo. Hindi ito panahon para pagusapan iyong differences natin. Mag-express tayo ng dissent kapag may nakikita tayo na hindi magandang ginagawa. 

     

    Kasi tingin ko—panghuli ito, Noel—parang,kung hindi ako nagkakamali Chancellor Angela Merkel iyong nagsabi nito na iyong road to an authoritarian government, parang ang sinasabi niya para daw itong manok, na isa-isa inaalis iyong feather, hindi tayo nagre-react hanggang nasasanay tayo na hindi na natin napapansin na wala na palang feather iyong manok. Sana iyong sa akin, parang kapag nakikita natin na mayroong feather na tinatanggal, nagrereklamo na tayo para hindi magtuloy-tuloy. Parang ito iyong nangyayari sa atin, eh, parang paunti-unti. Hindi tayo nagre-react hanggang maraming hindi na tama na na-normalize. So hindi pa huli. So hindi pa huli na [kapag] may nakikita tayong mali, let us make our leaders accountable.

     

    NOEL FERRER: At magkaisa, ano. At magkaisa rin tayo sa pagdadasal. Since this is our last episode before Holy Week. Ma’am, sa sinasabi nga ‘no na ang daming dapat matutunan sa pandemya pero kaya siguro hindi pa tapos ang pandemya kasi ang dami pa rin nating dapat matutunan bilang tao, at bilang lipunan. So maraming salamat, Ma’am sa pagpapanatili sa tiwala, sa dangal ng mga Pilipino and thank you for leveling up with us and for always making yourself available for all of us. 

     

    Maraming salamat sa mga kasama natin sa Radyo Katipunan. Happy birthday, Fr. Nono kahit ang dami niyong pinagdadaanan dahil sa paglisan ng kasama natin na si Fr. Salty dito sa Radyo Katipunan. Pagdadasal natin siya. 

     

    So maraming salamat po and see you again after Holy Week! Resurrection ‘yon, Easter. Maraming salamat!

     

    VP LENI: Ingat lahat!

     

    NOEL FERRER: Thank you, VP!

     

    VP LENI: Thank you!

     

     

     

    - 30 -

     

     

     

     

    Posted in Transcripts on Mar 26, 2021