This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    Interview with Vice President Leni Robredo in ‘Veritasan’ with Fr. Jerome Secillano

    ‘Veritasan’ with Fr. Jerome Secillano

    Radyo Veritas 846

    JEROME SECILLANO: Mga kapanalig, magandang, magandang umaga po sa inyong lahat! Sabado po, kababalik ko lang galing po ng bakasyon, at napaka-suwerte dahil sa araw na ito, ang makakapanayam po natin ay ang Pangalawang Pangulo po ng ating bansa. Ang sabi po sa akin dito ay two years in the making daw ho ito. Alam ko po ay napaka-busy din ng ating Pangalawang Pangulo, pero napaunlakan. Binibiro ko nga si Rissa, sabi ko, “Rissa, salamat dahil sa akin mo pa ibinigay”—[chuckles]—“para ma-interview.” Nandito po ngayon sa loob ng Studio Veritas, Her Excellency Maria Leonor “Leni” Gerona Robredo, Vice President of the Republic of the Philippines. Magandang umaga po, Ma’am!

    VP LENI: Magandang umaga po, Father. Magandang umaga po sa lahat na nakikinig sa atin ngayong umaga.

    JEROME SECILLANO: Two years daw po ito.

    VP LENI: Oo nga. Ang problema ko kasi, Father, iyong Fridays saka Saturdays ko, iyon iyong panahon talaga na bumababa kami sa mga probinsya. Iyon iyong panahon ko for Angat Buhay, iyong aming flagship program, so kadalasan kapag ganito wala ako. Ngayon nandito ako kasi noong Huwebes—kailan ba iyon, Huwebes, tama—iyong Huwebes, iyon iyong pagpunta ko sa Cotabato, so ngayon nasa Manila ako. Pero most Saturdays, talagang nasa probinsya ako.

    JEROME SECILLANO: Okay. So binanggit po niyo itong advocacy niyo, ano. Ito po ba iyong Angat Buhay?

    VP LENI: Oo. Anti-poverty program po siya ng office.

    JEROME SECILLANO: Kasi po well-known naman sa mga Pilipino iyong nangyari: you were before dito sa Housing, then all of a sudden ay nawala. Hindi ko na po kayo tatanungin kung ano iyong nangyari doon, okay. [chuckles]

    VP LENI: Pero actually, Father, kinonceptualize iyong Angat Buhay even before, bago pa ako naging Housing Secretary. Talagang kinonceptualize namin iyong Angat Buhay kasi pagpasok ko, Father, as VP, tiningnan ko… kapag tiningnan mo iyong budget, iyong mandate ng office, masyadong ceremonial. Kung hindi ka magiging creative at hindi ka bibigyan ng Cabinet post, talagang wala kang magagawang iba kundi nag-a-attend lang ng ceremonial functions. So sinabi ko sa opisina na hindi naman puwedeng anim na taon ganoon ang gagawin namin. Kinonceptualize namin iyong anti-poverty program, iyon ngang Angat Buhay. Ni-launch namin ito October of 2016. We started with 50 of the poorest municipalities all over the country. Ngayon nasa 176 [communities] na kami. At iyon nga, iyong Fridays and Saturdays namin, talagang bumababa kami dito sa mga pinakamahihirap na mga lugar, na binababaan namin ng mga proyekto. Pero wala kami, Father, budget para sa proyekto, kaya na-conceptualize namin iyong program na in such a way na iyong opisina parang conduit lang siya. Kami iyong—

    JEROME SECILLANO: Conduit na?

    VP LENI: Conduit ng mga communities na nangangailangan ng tulong saka mga organizations na gustong tumulong. So kami iyong nagga-groundwork, kami iyong naghahanap ng communities, kami iyong nagpe-prepare ng lahat, kami din iyong naghahanap ng mga companies, organizations, na puwedeng tumulong sa kanila. So tina-tap namin iyong mga CSR programs ng mga companies.

    JEROME SECILLANO: Corporate Social Responsibility.

    VP LENI: Opo. Tina-tap namin iyong mga foundations na may similar na advocacies sa amin. Halimbawa, kapag ang problema ng lugar na ito malnutrition, so maghahanap kami sino ba iyong may advocacy on nutrition, sino ba iyong may advocacy sa food security. Parang sa amin, mina-match namin. Kami na iyong naggagawa ng lahat na kailangang gawin.

    JEROME SECILLANO: Parang sa lenggwahe nating mga Pilipino, kayo iyong dumidiskarte.

    VP LENI: Kami, kami. Ano kami, ang ginagawa namin, kapag nahanapan na namin ng match— Para kaming matchmaker, Father: kapag nahanapan na namin ng match, iyong partner dinadala namin on the ground. Hindi kami tumatanggap ng cash donations.

    JEROME SECILLANO: Sila mismo?

    VP LENI: Sila mismo. Ang pakiramdam kasi namin, mas buo iyong commitment kapag nakikita mismo nila kung saan mismo napupunta iyong tulong kaysa ibibigay sa amin tapos kami iyong bababa. So kami, ano lang talaga, kami iyong tagadala.

    JEROME SECILLANO: Okay. So how are these institutions responding to your initiative, iyong invitation ninyo? Hindi ba mahirap?

    VP LENI: Iyong sa amin, Father, actually na-exceed iyong expectations namin. Hindi namin alam na ganito kadami iyong gustong tumulong. Pero iyong reality niyan, mayroong mga takot.

    JEROME SECILLANO: Takot? Bakit takot?

    VP LENI: Takot na ma-associate sa akin, kasi baka may backlash, political backlash na mararamdaman. So tumutulong quietly, ayaw i-publish iyong pangalan, which is understandable. Sa akin naman, Father, ang importante lang naman na matulungan iyong community.

    JEROME SECILLANO: Pero iyon po bang takot na nararamdaman nila, founded po ba iyon?

    VP LENI: Tingin ko founded, kasi maraming examples na nakaramdam ng panggigipit, kapag may interpretation na mayroong political bias na dini-display. So sa akin, iniintindi natin iyong mga posisyon ng mga kumpanya, ng mga organisasyon. Iyong mahalaga lang sa atin, mapunta iyong tulong sa dapat mapuntahan. Pero marami din iyong walang takot.

    JEROME SECILLANO: Alam po ninyo, sinasabi nila iyong posisyon na iyan, iyong Vice Presidency, sinasabi nila “spare tire.” Kayo na rin mismo ang nagbanggit, ceremonial. And I’m happy to hear from you na marami kayong ginagawa din out of your creativity.

    VP LENI: Ito kasi, Father, kapag tiningnan mo iyong nakalipas natin, talagang spare tire siya. Kasi wala siyang mandato other than maging handa kung mayroong mangyari sa Presidente during his term. Pero other than that, wala. Kapag tiningnan mo iyong budget, iyong budget niya isa sa pinakamaliit sa burukrasya. Kapag tiningnan mo kung para saan, para siya sa suweldo ng employees, para siya sa operations ng office, para siya sa ceremonial functions. Wala talagang, parang, development work. So kami iyong, parang, nag-reinvent ng opisina, na ginawa namin siyang more advocacy-heavy than ceremonial na opisina, kasi parang sayang—sayang, maraming tao sa opisina na mahuhusay, maraming resources other than pera na pwuwedeng magamit. Pati na iyong tiwala ng tao, iyon iyong currency namin, eh, kasi kung wala naman sa iyong tiwala, wala namang gustong magdaan ng tiwala sa iyo. So tingin ko, to a very large extent naman, na-maximize namin iyon. Siyempre parating kapag bumababa ka, Father, on the ground, parang sa mga parokya din, ang dami mong nakikitang pangangailangan, at dahil wala kang sariling pera, frustrating siya most of the time. Dapat tulungan ito pero limited, so talagang kailangan lang kina-calibrate iyong expectations ng tao. Siyempre kapag bumaba ka, nakita mo ganito kalawak iyong problema, ang nahanap mong partners para lang sa ibang advocacies, hindi mo mapo-provide iyong iba. So doon nanggagaling iyong frustration. Pero parati kong sinasabi sa staff—kasi karamihan sa staff namin, Father, mga bata—parati kong sinasabi na huwag na tayong mag-dwell sa wala. Hanapin na lang—

    JEROME SECILLANO: Kung ano na lang iyong mayroon.

    VP LENI: Kung ano iyong mayroon, doon na lang. Kung mayroong roadblocks na nilalagay sa daan natin, hanap tayo ng ibang madadaanan. Pero huwag nang mag-reklamo. Huwag nang mag-reklamo sa hirap, huwag nang mag-reklamo sa limitations, kasi nakaka-weigh down lang iyon ng ginagawa. So far, so good naman.

    JEROME SECILLANO: But despite all these initiatives, saka iyong mga tulong na ginagawa niyo sa mga poor communities, you have your share of critics.

    VP LENI: Oo, marami, Father. [laughs] Sobrang dami.

    JEROME SECILLANO: How do you take these criticisms? Kasi natutuwa po ako na ito pala, coming from you, iyong mga kapanalig natin nakikinig ho yata, saka iyong iba pang mga taga-Bayombong, Nueva Ecija; Cebu; Borongan, Eastern Samar, nakikinig sila.

    VP LENI: Naka-hook-up sila.

    JEROME SECILLANO: Opo, naka-hook-up sila. Sa Legazpi din. So nalalaman ngayon ng tao na iyong mga criticisms na iyan pala, unfounded. Kasi parang dina-downplay ho iyong role ninyo—

    VP LENI: Parang sinasabi, Father, na wala kaming ginagawa. [laughs]

    JEROME SECILLANO: Na wala kayong ginagawa. So how do you take these criticisms?

    VP LENI: Sa akin kasi, Father, nanggaling ako sa lokal. Iyong asawa ko mayor of Naga for almost 20 years, six terms siya nag-mayor. Ibang-iba iyong lokal, eh, kasi iyong lokal— Kapag nasa pulitika ka kasi, talagang maraming critics, pero sa lokal, kapag nagsasabi ng hindi totoo tungkol sa iyo, iyong tao hindi maniniwala kasi nakikita ka up close. Iyong national, iba. Iyong national, iba, lalo pa ngayon in the age of social media, na kapag may gagawa sa iyo ng kuwento, masuwerte ka doon sa mga nakakakilala sa iyo kasi hindi naman maniniwala. Pero iyong mga hindi nakakakilala sa iyo, na wala namang ibang source ng information, talagang may tendency na maniwala. At iyon iyong, parang, hard reality na na-find out ko. Kasi noong mga una, Father, noong tumaas pa lang ako sa eleksyon—sa kampanya, tumaas iyong numbers ko—nagsimula na doon, eh. Nagsimula na iyong fake news, iyong vilification. Noong mababa pa ako sa surveys, wala, eh pero noong tumaas na, nagsimula na. Iba iyong attitude ko noon, Father. Sabi ko dati, parating iyong katotohanan will come out in the end, so huwag pansinin. Huwag i-glorify kasi lalo lang lalaki.

    To a large extent, mali ako. Mali ako kasi noong hinayaan namin, marami iyong naniwala kasi wala namang ibang… parang, walang alternative na nababasa at napapakinggan. At na-realize namin iyon too late, na-realize namin only in the past few months. So sinusubukan na namin, kapag may fake news na lumalabas, sumasagot kami. Pero for two years, hindi namin iyon ginagawa, sa pag-aakala na mas mabuting hindi pinapansin.

    JEROME SECILLANO: Saka hindi naman totoo.

    VP LENI: Hindi naman totoo, hindi ka maba-bother. Halimbawa, Father, may mga kakilala ako, parati akong tinatanong, “Hindi ka ba…” Parang, “hindi ka ba nade-depress?” Ganiyan. Iyong sa akin, parating ang weapon natin katotohanan, eh. Kapag hindi naman totoo, hindi ka maapektuhan. Pero iyon nga, ang hard reality, kailangan binibigyan mo iyong tao ng access din sa kung ano iyong totoo. So ngayon, every time may lalabas na hindi totoo, sinusubukan na namin na sagutin. Mahirap pa din. Mahirap pa din, Father, in the sense na mayroon kasing infrastructure, may mga bayad, na dahil may perang nilalabas, iyong reach mas marami talaga. Wala naman kami noon.

    JEROME SECILLANO: At hindi lang kayo ang tinatamaan noon. Pati simbahan nga.

    VP LENI: Pati simbahan. Actually, Father, marami—parang we are on the same boat. Pero sa akin, dapat pala hindi pinapabayaan.

    JEROME SECILLANO: Pero alam niyo, sinabi niyo two years na iyon, pinabayaan niyo, nanahimik kayo. Palagay ko—ito, palagay ko lang, but you can clarify—parang lumabas doon na, parang, soft kayo. At ito ay naging criticism din sa inyo, kasi you were not minding all these news, criticisms, parang you were just soft, you were a housewife, mas kilala iyong asawa ninyo, si DILG Sec. Jesse Robredo. At ngayon, mukhang ngayon lumalabas na kayo, nagsasalita na kayo, eh.

    VP LENI: Kasi iyon nga, Father, na-realize namin na sa mundo palang ito, kailangan binibigyan mo iyong tao ng access sa katotohanan, kasi kung silent ka lang, hindi mo din sila ma-blame kung maniniwala sila.

    JEROME SECILLANO: Silence, parang weakness, eh.

    VP LENI: Iyon na nga—sa atin. Mali iyong paniniwala ko before. Ang paniniwala ko before, lalo mong sinasagot, lalo mo lang gino-glorify. Pero dahil na-find out namin na mali pala iyong ginagawa namin before, sinusubukang i-correct ngayon.

    JEROME SECILLANO: I’ll ask you point-blank: Are you soft?

    VP LENI: Ako, to a large extent, oo. Ako, tahimik talaga akong tao. Kahit sa bahay.

    JEROME SECILLANO: But the circumstances suggest that you should not?

    VP LENI: Pero iyong sa akin, Father, iyong pagiging matapang kasi, hindi naman iyon sa lakas ng boses. Iyong pagiging matapang, hindi iyon sa katawan. Pero sa akin, iyong pagiging matapang, tingin ko iyong pinakamabuting sukatan, saan ka ba tumayo sa mga issues na dumaan?

    JEROME SECILLANO: May paninindigan, ika nga.

    VP LENI: Iyong kahit mahirap, pinapanindigan mo. Hindi iyong… malakas nga iyong boses mo, pero kung sasama-sama ka lang sa agos, hindi iyon lakas. Sa atin kasi, mayroong perception na kapag malakas iyong boses mo, parati kang galit, matapang iyon. Pero sa akin, iba iyong sukat ko ng tapang, eh. At iyong tapang, hindi iyon—iba iyong magsasabi noon, hindi ikaw. Puwede kong sabihin na matapang ako, pero kapag pinag-aralan saan ba ako tumayo noong may mga unos na dumaan, paano ba ako nag-respond sa mga kahirapan. Kasi kung parati akong tatakbo sa kahirapan, parati akong doon sa madali, hindi ako malakas.

    JEROME SECILLANO: You’re talking about paninindigan, ano, pagiging matapang. Alam natin na miyembro pa rin kayo ng LP, ano?

    VP LENI: Opo. At hindi ako aalis, Father, sa LP.

    JEROME SECILLANO: Miyembro kayo ng LP, ano, hindi “pa rin.” Miyembro kayo ng LP, at may mga paninindigan din na nakikita natin dito na ito iyong mga sasabihin ng mga leader ng LP—kasama na rin kayo doon—iyon bang mga paninindigan na iyan along party lines, o sarili ninyong paninindigan, dahil iyan ang nakikita niyong tama?

    VP LENI: Iyong sa akin, Father, it’s both. Kaya ako nasa Liberal Party hindi dahil sa mga personalities na nandoon, pero kaya ako nasa Liberal Party kasi naniniwala ako sa values na tinatayuan ng Liberal Party. Ano iyong values na iyan? Iyong liberal democracy, iyong kapangyarihan nasa ordinaryong mamamayan. Iyong karapatan na mag-desisyon sa sarili, karapatan na makilahok sa lahat na aspekto ng governance. Iyon ang tinatayuan ng partido, at kahit, Father, ako na iyong last na miyembro ng partido, hindi ako aalis kasi klaro sa akin kung bakit ako nandiyan. Wala ako diyan dahil sa mga kasama. In fact, ngayon, marami nang mga kasama namin dati ang wala na sa partido.

    Tingin ko iyon iyong mahirap sa pulitika natin, na iyong pulitika natin, masyadong pulitika ng mga personalities—kung sino iyong pangulo, kung saan siyang partido, iyon iyong partidong malakas. Pero hindi iyon purpose ng political parties, eh. Iyong purpose dapat ng political parties, bawat partido dapat may tinatayuan na paniniwala, at nandiyan kayo dahil sa paniniwalang iyan—hindi dahil partido iyan ng Pangulo. Kung makikita natin, Father, mula noong umpisa, kung sino iyong pangulo, lahat pumupunta sa partido niya. Halimbawa, noong panahon ni PNoy, dahil LP siya, lahat nasa LP. Noong hindi na siya, si Pangulong Duterte nasa PDP, lahat naman nasa PDP.

    JEROME SECILLANO: And I think that’s a reality in Philippine politics.

    VP LENI: Pero dapat, Father, hindi ganoon. Dapat hindi ganoon. At tingin ko dapat sana i-certify as urgent iyong bill na strengthening ng political parties, iyong electoral reform, bawal iyong palipat-lipat ng partido. Parang kapag nag-reboot tayo, pumili ka ng partido mo, pero iyong partidong pinili mo, bawal kang lumipat. Kapag lilipat ka, mayroong consequences. Ganiyan naman sa ibang bansa, at tingin ko ganiyan ka-mature at ganiyan kalakas iyong political parties, it will bring about strong institutions. Sa atin kasi, hindi malakas iyong mga institutions, eh kasi parati siyang personalities, at iyong mga personalities, parang umiiba… umiiba iyong lakas niya depende kung sino iyong nakaupo.

    JEROME SECILLANO: Iyon pong LP, dating administrasyon iyan, ano. And ang LP, marami ding kritiko, magpahanggang-ngayon, ano.

    VP LENI: Marami, marami.

    JEROME SECILLANO: Hanggang ngayon, kaya lumalabas nga na dahil na rin sa puwersa, o pamamaraang ginagamit, ng kasalukuyang administrasyon, mukha yatang iyong credibility ng partido, mukhang eroded. Pati na iyong mga personalities. Kasi ang tindi noong mga lumalabas na criticisms din. Hindi niyo ba nakikita—ito ho personal na tanong—hindi niyo ho ba nakikita na maaaring maging baggage sa inyo iyong LP?

    VP LENI: Hindi, Father. Hindi, kasi nga klaro sa akin kung bakit ako nandiyan. Actually, marami na akong kakampi na nag-suggest na lumipat na ako ng partido, para lumakas iyong aking political capital. Pero iyong tanong, bakit ba ako nandito? Nandito ba ako para maging makapangyarihan? Kasi kung ang sadya ko maging makapangyarihan, doon ako kung saan uso. Ngayon hindi uso ang LP, eh. Ngayon, sinasabi nila hindi uso iyong LP. Pero klaro sa akin kung bakit ako nandiyan, eh. Wala ako diyan dahil sa mga namumuno, pero nandiyan ako dahil sa mga pinaniniwalaan ko na values. At iyong asawa ko, miyembro ng LP for the same reason.

    Iyong nakakalungkot lang, Father, kasi masyadong na-vilify ang party ng social media, at nakakalungkot din dahil iyong mga tao, madaling sumunod, madaling mapaniwala na— Tingin ko, over time, lalabas din kung ano iyong totoo. Halimbawa, iyong Liberal Party, Father, ngayon lang naman iyan nasa administrasyon. For a very long time, oposisyon siya—noong panahon ni Salonga, panahon noong mga—

    JEROME SECILLANO: Tañada, Salonga.

    VP LENI: At iyong sa akin, Father, kaya ako naniniwala sa… kaya ako naniniwala sa partido, kasi kahit noong mahina siya, iyong mga natira sa kaniya ipinaglaban at hindi nang-iwan. At iyong mga naunang mga miyembro ng partido, talagang ipagmamalaki iyong pinanindigan. Sa akin iyon iyong mahalaga. Hindi mahalaga iyong vinilify iyong party kaya iiwan mo na. Tingin ko iyon iyong measure ng lakas, eh—na sa panahon ng kagipitan, nasaan ka? Kasi kung panahon ng kagipitan, iniwan mo iyong bangka dahil palubog na, tingin ko malaki iyong revelation noon tungkol sa pagkatao mo.

    JEROME SECILLANO: All right, all right. Ngayon po ay lumalabas na mayroong pagsusulong na baguhin iyong Saligang Batas. At lumabas din iyong Saligang Batas under the speakership of dating Pangulong GMA, na wala doon sa succession ang Vice President. How do you react to that?

    VP LENI: Iyong sa akin, Father, iyong mas huli, medyo nakakatawa siya, kasi unang una, ang mandato lang ng Pangalawang Pangulo, maging constitutional successor. Wala nang iba. So kung hindi mo siya gagawing constitutional successor, alisin mo na lang, kasi wala siyang silbi, eh. Kasi kaya nga tinatawag na “spare tire,” ‘di ba, kasi ikaw iyong pampalit kung may mangyari. Pero iyon, Father, si Speaker mismo ang nagsabi na hindi iyon pinag-usapan during the committee hearing. It seems like may mga nagsingit noong mga provision na iyon.

    JEROME SECILLANO: [laughs]

    VP LENI: Sa discussions, lumalabas na iyong chairman—

    JEROME SECILLANO: Ng committee?

    VP LENI: Iyong chairman ng committee, mukhang siya iyong author. Mukhang siya iyong author ng pagsingit. At understandable kasi iyong chairman kasi, Father, mayroon ding protest laban sa kaniya, at iyong abogado niya, iyon din iyong abogado ni Marcos.

    JEROME SECILLANO: All right…

    VP LENI: So siguro may affinity siya kay Marcos, at baka iyon iyong tinitingnan na paraan kasi mukhang wala nang pag-asa iyong kaso na inihain sa Supreme Court, so naghahanap ng ibang paraan kung paano makakasingit.

    Pero umalma—umalma si Speaker, umalma iyong mga senador, umalma iyong maraming kongresista—kasi talagang patently mali.

    JEROME SECILLANO: Well, kahit nga po publiko, eh, umaray din doon sa ginawa nilang suhestiyon.

    VP LENI: Siguro akala nila lulusot iyon, pero napansin. So binawi. Ngayon, doon sa bagong draft, Vice President na ulit iyong constitutional successor.

    Pero iyong nakakalungkot lang dito, Father, kasi parang hindi nare-realize na iyong Constitution, iyon iyong framework ng bansa natin, eh. Hindi naman iyan dapat pinaglalaruan. Iyong Constitution, iyan iyong nagde-define kung ano iyong mga paniniwala natin bilang isang bansa, ano iyong framework na gagalawan natin para maging maayos iyong pamamahala. Parang, hindi naman ito paraan para isulong mo iyong mga personal mong kagustuhan. Ngayon, mayroong mga tumutulak ng federalism, mayroong tumutulak ng kung ano-ano. Iyong sa akin lang, Father, sana maging maayos iyong proseso. Ako, kontra ako doon, pero hindi ko—

    JEROME SECILLANO: Kontra kayo sa—

    VP LENI: Sa federalism. Kontra kayo na baguhin iyong Saligang Batas, dahil hindi maayos iyong manner ng paggawa. Para sa akin, Father, kung babaguhin iyong Saligang Batas, kailangan bigyan ng maraming boses iyong tao. Kapag sinabi nating bigyan ng boses iyong tao, mag-exert ng effort na naiintindihan ng mga tao kung ano iyong papasukan nila.

    JEROME SECILLANO: So meaning, participative dapat iyong proseso.

    VP LENI: Oo.

    JEROME SECILLANO: Masyadong top-down, eh.

    VP LENI: At dapat sana, Father, kung mayroong mga pagbabago, responsive iyon sa kahirapan na pinagdadaanan natin. Kaya ako kontra kasi iyong step one pa lang, parang masyadong nakakaduda na iyong proseso. Bakit ipipilit? ‘Di ba kung isang bagay na mabuti iyan, dapat wala kang tinatago, kasi kung mabuti iyan, magsasang-ayon ang mga tao.

    JEROME SECILLANO: Nakikita niyo ho ba ang kamay ng administrasyon sa mga ganitong paggalaw?

    VP LENI: Definitely naman, Father, kasi unang una, DILG iyong sumusulong.

    JEROME SECILLANO: Pero dine-deny kasi ng taas, eh. “Sila iyan, hindi kami iyan.”

    VP LENI: Imposible naman yata— Parang, weakness iyon kapag gumagalaw iyong mga baba nang hindi alam ng nasa taas.

    JEROME SECILLANO: So denial ho iyong sa kanila?

    VP LENI: Oo naman, Father. Obvious naman iyon masyado. Iyong sa akin lang, kung tingin ninyo federalism iyong makakabuti sa atin, siguraduhin na maiintindihan ito ng tao, at bigyan ang tao ng pagkakataon na maipahayag iyong pakiramdam niya about the matter. Iyon lang naman iyong sa akin, Father—maging very inclusive, maging transparent, maging participative iyong process, para iyong lalabas na produkto nito, iyong isang produkto lahat natin—

    JEROME SECILLANO: Pinagsaluhan. [chuckles]

    VP LENI: Oo. ‘Di ba? Parang sa akin, Father, iyon iyong essence ng democracy, eh. Iyong essence ng democracy, binibigyan mo ng boses iyong pinakamaliit. Kasi kapag pinipiliit ng nasa taas iyong gusto niya, na hindi pinaintindi sa pinakamaliit, hindi iyon demokrasya.

    JEROME SECILLANO: Very well said.

    VP LENI: Iyon iyong pakiramdam ko about the matter: kung babaguhin natin, baguhin natin gamit iyong tamang proseso.

    JEROME SECILLANO: Okay. Mayroon pong—Dang—mayroon pong tanong dito iyong mga taga-Nueva Ecija, ano. Bibigyan natin ng pagkakataon sila na makapagtanong. Nakalagay na diyan, pero maya-maya, ano. Si Bishop Ambo David—

    VP LENI: Ah, si Bishop.

    JEROME SECILLANO: Nanonood din po sa atin. Magandang umaga sa inyo, Bishop.

    VP LENI: Magandang umaga po, Bishop.

    JEROME SECILLANO: Bishop, baka kung gusto niyong magtanong. [chuckles] Patanungin natin. Iyong mga taga-Cebu din, mga taga-Borongan, Eastern Samar.

    Binanggit ho natin kanina iyong Angat Buhay. Aside from Angat Buhay, na advocacy ninyo, ano pa ba iyong advocacy ninyo para maiangat itong mga kababayan natin na nasa laylayan, ano? Iyon iyong inyong term, eh.

    VP LENI: Actually, Father, iyong Angat Buhay kasi may anim siya na, parang, pillars. Iyong isa doon, iyong nutrition saka food security, rural development, women empowerment, universal healthcare, public education, saka housing… housing and resettlement. So iyong mga programa namin ganoon ka-varied, doon sa six pillars na iyon.

    Pero parang umusbong na kasi iyon. Ngayon iyong Angat Buhay, mayroon na kaming Angat Buhay Women. Ito iyong livelihood para sa mga rural women. Mayroon na din kaming Angat Buhay Youth. In fact, iyong pagpunta ko sa Cotabato noong Thursday, iyon iyong culmination ng Angat Buhay Youth for ARMM. Itong Angat Buhay Youth, Father, binibigyan namin ng boses iyong mga kabataan na mag-pitch ng mga projects nila to achieve lasting peace in Mindanao. So iyong Angat Buhay Youth ARMM, pangatlong Angat Buhay Youth Summit na ito. Iyong una, dito sa Luzon; iyong pangalawa, Mindanao—sa Cagayan de Oro namin ginawa; iyong pangatlo, ito, iyong sa Cotabato, ARMM. Ang quality ng mga projects na pinitch, Father, talagang nakakamangha.

    Ito iyong pagbibigay ng saysay sa… iyong konsepto ng demokrasya, na iyong kapangyarihan nasa kamay ng tao. Na dapat iyong gobyerno, dapat empowering siya—empowering siya in such a way na nagbibigay siya ng atmosphere na iyong pinakamaliit, mayroon siyang capacity na magbigay ng kaniyang boses sa governance.

    Ako, Father, very much against ako sa gobyerno na nagdidikta. Para sa akin, dapat iyong gobyerno, nagbibigay siya—

    JEROME SECILLANO: Nakikinig.

    VP LENI: Dapat nakikinig, natutututo galing sa tao. Ako, Father, ang paniniwala ko, the best solutions nandoon sa dumadaan sa kahirapan na iyon, na dapat binibigyan lang ng pagkakataon na mapakinggan, at to act on kung ano iyong boses na pinakinggan. So iyon iyong ginagawa namin ngayon. Iyong Angat Buhay Women, kino-connect namin sila sa markets. Hindi lang siya training; ang dami ngayon na parang women empowerment na tulong, pero lahat iyong training. Kami, Father, going beyond that kami. Sinisiguro namin na ma-connect siya sa market.

    Mayroon din kaming isang independent na programa. Ang tawag namin, Father, Istorya ng Pag-asa. Iyong Istorya ng Pag-asa, umiikot kami sa buong Pilipinas at nagfi-feature kami ng inspiring stories of ordinary people, who have gone through extraordinary, parang, suffering, but have emerged triumphant. Ito, talagang mga ordinaryong tao, na sobrang hirap ng pinagdaanan, pero naging matagumpay. Feeling kasi namin, Father, masyado iyong negativity, grabe na, na dapat iyong hina-highlight iyong mga positive na mga kuwento. In fact, bukas papunta ako ng Albay-Sorsogon, at iyon iyong sadya ko. Mayroon kaming Istorya ng Pag-asa – Albay Chapter, mayroon kaming Istorya ng Pag-asa – Sorsogon Chapter. And we are all over the Philippines already. Halimbawa, sa Mindanao, Father, mayroon kaming chapters sa Cagayan de Oro. Mayroon kaming iba-ibang chapters. Mayroon kami sa Visayas—mayroon kami sa Iloilo, sa Bacolod, sa Dumaguete. Dito sa Luzon, mayroon kaming Cavite, Quezon City, Baguio, Bicol. Ito, ang dami na naming— Iyong wealth ng kuwento na naipon namin, napakadami na talaga. Iyong pakiramdam namin, kapag iniikot kasi iyong mga positive stories na ito, unang una, iyong mga nagdadaan through the same difficulties—

    JEROME SECILLANO: Nakaka-relate.

    VP LENI: Oo. Saka magkakaroon ng inspirasyon na all is not lost.

    JEROME SECILLANO: Opo. Saan po ba ito mapapanood, malalaman nila, kasi kung kuwento iyan, dapat nadi-distribute iyan.

    VP LENI: May dalawang paraan. Iyong isa, para siyang roving photo gallery. Dinadala namin siya sa mga malls, sa schools, saka social media. Pero last—this year pala. June this year, nagkaroon kami ng film festival.

    JEROME SECILLANO: Saan po ginawa ito?

    VP LENI: Sa Glorietta. Ginawa namin sa Glorietta. Tapos next year magkakaroon ulit sa June. Iyong sa Glorietta, Father, iyong mga entries, almost 80, pumili kami ng 15 na finalists, tapos nagkaroon ng top three. Sobrang gaganda ng mga kuwentong fineature. At gagawin namin ulit ito next year, para nabibigyang-buhay— Kapag iniikot kasi, Father, iba iyong effect ng film kumpara sa dati naming ginagawa na roving photo exhibit. So ito, kinakalat namin siya. At mayroon akong radio program, Father, every Sunday.

    JEROME SECILLANO: Saan naman po ito?

    VP LENI: Sa RMN, na dito, may portion kami for Istorya ng Pag-asa, fini-feature namin iyong mga inspiring stories na naga-gather namin. Sobrang dami na, ano talaga, na parang iyong realization, iyong kuwento talaga ng bawat Pilipino ay kuwento ng pag-asa. Lalo ngayon, Father, na iyong mental health, isa sa mga advocacies na kailangan talagang i-push.

    JEROME SECILLANO: Mayroon na po ba kayong advocacy na iyan? Sa mental health?

    VP LENI: Mayroon na po kami. Pati po iyong sa drugs. Mayroon po kaming special edition na gagawin this year, na iyong mga successful na mga dating drug addicts, na na-rehabilitate, naging maayos na iyong mga buhay. Gusto naming i-highlight para mapakita na there is a better way of dealing with them.

    So ito iyong mga ginagawa namin on the ground. Mahirap siya, dahil sabi ko nga, Father, wala naman kaming money for this.

    JEROME SECILLANO: Hindi ba kayo binibigyan ng funds for that ng gobyerno? Sa GAA ho ba hindi kasali doon?

    VP LENI: Wala, Father. Pero for the first time this year, nabigyan kami ng additional funding for Angat Buhay. Binigyan kami ng 20 million [pesos].

    JEROME SECILLANO: Galing ho iyan sa GAA?

    VP LENI: Ano iyon, Father, actually during the hearing sa… budget hearing sa Senate, si Senate President—hindi pa siya noon Senate President—si Senate President Sotto, tinanong ako during the deliberations, “Magkano ba iyong budget na binigay sa inyo for Angat Buhay?” So sabi ko, Father, “Wala po.” Sabi niya, “Ha? Bakit wala?” Sabi namin dependent po kami sa private donors. Kaya kami nabigyan. And this year, tinanggal iyon, tinanggal iyon, Father. Pero during the hearing, again, sa Senado, nag-promise iyong mga senators na ibabalik nila.

    JEROME SECILLANO: I-clarify ko lang ho, ano: itong Angat Buhay at itong iba pang advocacy ninyo, are you doing this as part of the government, or you’re doing this on your own?

    VP LENI: As part of government, kasi iyong tao naman na nagtatrabaho nito are government employees.

    JEROME SECILLANO: Eh ‘di definitely dapat bibigyan kayo ng budget. [chuckles]

    VP LENI: Pero wala kasi talaga siya sa budget, Father, kasi wala nga sa mandato ng opisina. Wala siya sa mandato ng opisina, so nagsu-survive kami mainly out of private funds. Pero ngayon, dahil nga nasimulan na iyong pagbigay sa amin sa Senado, sana tuloy-tuloy, at sana madagdagan pa in the coming years. Kasi kapag tiningnan naman, Father, iyong utilization namin maayos, wala kaming COA… parang mga, ano ito, mga comments na hindi maganda. Iyong mga napupuntahan na mga communities, hayag lahat. So sana, parang, iyong past year—2018 lang kasi, Father iyon nabigay—so sana na-prove naman namin na—

    JEROME SECILLANO: Kailangan talaga.

    VP LENI: Kailangan talaga.

    JEROME SECILLANO: Ma’am, mag-station break tayo, tapos mamaya magtatanong iyong taga-Nueva Ecija, at dadagdagan pa natin iyong mga usapan natin. [BREAK;END GAP 1]

    [GAP 2]

    JEROME SECILLANO: All right, mga kapanalig. Balik po tayo sa panayam po natin kay Vice President Leni Robredo at napapakinggan po ito sa DYDW The Voice of the Word Borongan, Eastern Samar, DYRF Cebu, DWRV Veritas Bayombong, Nueva Vizcaya, at DZRB ba ito? Sa Legazpi naman, ano. Ngayon po ay mayroong tanong. Nandiyan na ba? Ready na ba? Iyon naman po, Ma’am, na mga taga- Nueva Vizcaya, ano. Eh baka magtatanong iyan kung kailan niyo dadalhin doon iyong Angat Buhay niyo. Nandodoon ba iyan sa Nueva Vizcaya?

    VP LENI: Actually, mayroon na po kaming area sa Nueva Vizcaya. In fact, sa November—nakalimutan ko, Father, iyong—galing na po ako actually doon two months ago pero babalik ako this November.

    JEROME SECILLANO: Okay, ang magtatanong po si Reginald Rosana. Come in, Reginald. Hello, Reginald?

    CALLER REGIMEL ROSANA: Hello po. Hello po, Sir! Ay, hello po, Father.

    JEROME SECILLANO: So Reginald ba talaga ang pangalan mo?

    CALLER REGIMEL ROSANA: Regimel Rosana po.

    JEROME SECILLANO: Ah, Regimel? As in Regimel. Kasi Reginald, sabi ko lalaki iyon ha. Oh Regimel, sige. Magtatanong ka kay ano, kay Vice President. Oh sige, you now have the floor for your question.

    CALLER REGIMEL ROSANA: Okay, Ma’am, may tanong po kami: ano po ang nakikita niyo na role po ng simbahan po sa ikabubuti po ng sambayanang Pilipinas po?

    VP LENI: Ako, napakalaki, Regie. Napakalaki ng role ng simbahan. In fact, kami lumalapit talaga kami sa simbahan sa lahat na pangangailangan. Kasi iyong tao, iyong tiwala niya sa simbahan, buo. Iyong paniniwala ko: dahil buo iyong tiwala niya sa simbahan, parang may moral authority iyong simbahan sabihin na, “Mali ito; tama ito.”

    Kasi over the last few years, nakikita natin hindi lang sa Pilipinas, pero sa buong mundo, parang iyong values ng mga tao, umiiba. Umiiba iyong values ng tao. Dati iyong mga hindi puwede, puwede na ngayon. Dati iyong masama, ngayon acceptable na. Na hindi tayo naniniwala na dapat magtuloy-tuloy iyon. Kasi kung tuloy-tuloy iyon, apektado tayong lahat. Ako, tingin ko iyong simbahan, iyon iyong magbibigay ng guidance sa community na, “Ito iyong mga mabubuting gawin.

    In fact, marami kaming engagement with the Church. Halimbawa, kabahagi kami ng isang koalisyon, ng mga organisasyon na nagsusulong na iyong community rehabilitation ng mga drug addicts, iyon iyong tamang paraan para i-convert sila, hindi iyong pagpapatay. Kabahagi kami noong grupong iyon, kabahagi kami ng grupo ng mga pumipili. May mga social action centers na mga partner namin sa Angat Buhay. Sila iyong tumutulong sa aming mag-identify noong mga tao na dapat tulungan o gumagawa ng groundwork for us. Kasi talagang simbahan lang iyong may ganoong capacity. Iyong simbahan lang iyong nandoon sa pinaka-sulok ng ating bansa. At iyong simbahan din iyong dinudulugan ng mga tao sa oras ng kagipitan, whether sakuna iyan, whether problema ng kung ano sa kabuhayan, walang kinakain, etcetera. Iyong tao ang tendency, simbahan iyong unang pupuntahan.

    So iyong sa akin, napakahalaga iyong role ng simbahan at napakahalaga sana sa gobyerno sanang mag-partner with the church. Kasi ang paniniwala ko kapag iyong pamahalaan partner iyong simbahan, nasa tama sanang landas iyong patutunguhan. Dapat sana tinitingnan noong pamahalaan na iyong pinaka-maiging role—hindi pala role—ang pinaka-maiging partnership na kaya niyang gawin [ay] with the church. Kasi siya iyong paghuhubog ng Pilipino as better citizens. Magagawa niya iyon with the help of the church.

    So iyong sa akin, sana hindi tinitingnan na—

    JEROME SECILLANO: —kalaban iyong simbahan.

    VP LENI: —na kalaban iyong simbahan. Sana tinitingnan na partner kasi kapag nag-join forces ang pamahalaan at saka simbahan, ang daming maganda iyong puwedeng gawin.

    JEROME SECILLANO: Opo, opo. So Reginel, napakinggan mo. Ang ganda noong sagot ng ating Vice President.

    CALLER REGIMEL ROSANA: Opo nga. Ano pa po, Ma’am—

    VP LENI: Ay, sige, Regie.

    CALLER REGIMEL ROSANA: May tanong pa po ako bukod doon po sa role ng simbahan.

    VP LENI: Sige lang, sige lang, Regie.

    CALLER REGIMEL ROSANA: Dito po sa amin, Ma’am—mountainous area po kami—iisa lang po ang kalsada namin. Dadaan kami ng Dalton Pass bago kami mapuntahan dito sa amin.

    VP LENI: Anong lugar iyan, Regie? Saan sa Nueva Vizcaya? Anong bayan?

    CALLER REGIMEL ROSANA: Bayombong po.

    VP LENI: Ah, sa Bayombong.

    CALLER REGIMEL ROSANA: Opo, Ma’am, ano po, itatanong ko lang po: ano po iyong mga advocacies po ninyo na naaangkop po dito sa aming probinsyang Nueva Vizcaya lalo na po kami po ang sentro ng mining activities po sa Nueva Vizcaya?

    VP LENI: Ako, bibigyan kita, halimbawa, bibigyan kita, Regie, ng halimbawa ng ginagawa namin doon sa mga—sabi mo mga—mga lugar na hard to reach ‘di ba? Sabi mo nga, kailangang dumaan sa bukid bago mo marating. Mayroon kaming dalawang areas—hindi, tatlo pala—mayroon kaming tatlong areas: dalawa sa Eastern Samar, iyong Balangkayan saka Salcedo tapos isa sa Zamboanga del Norte; ang pangalan niya Siayan. Parang sa inyo din na sobrang layo niya at kaunti iyong tao doon sa mga pinaka-malalayong lugar na ang nangyayari, iyong high school para sa mga bata, sobrang layo na.

    Halimbawa sa Siayan, ang taas taas ng dropout rate sa high school. Noong inimbestigahan naming kung bakit ang taas ng dropout rate, iyon pala iyong mga bata kasi kailangang maglakad at iyong iba, two hours each way every day para lang maka-high school. ‘Di bale iyong grade school kasi may mga malalapit—

    JEROME SECILLANO: So wala silang mga kalsada, Ma’am?

    VP LENI: Oo, walang mga kalsada, Father. Pero iyong high school kailangang maglakad ng 6 to 10 kilometers every day—one way lang iyon, Father—para pumasok sa paaralan. Kapag umuulan, itong daan—ito, hindi siya patag, iyong may mountainous, may mga ilog na kailangang daanan—kapag umulan at nag-overflow, hindi na sila makakapasok. So kapag hindi makapag-high school, apektado iyong buong pamilya, apektado iyong buong lugar.

    So iyong ginawa namin, una, mayroon kaming partner Yellow Boat of Hope—

    JEROME SECILLANO: Yellow Boat of Hope.

    VP LENI: Yellow Boat of Hope. Ang head nito, Father, si Doctor Anton, taga-Zamboanga siya. Sila, nagbibigay sila ng mga boats—

    JEROME SECILLANO: Para lang makarating doon sa mga lugar, ano, sa mga paaralan.

    VP LENI: Oo, para siyang school boat na nagsusundo sa mga isla isla para dalhin sa paaralan, sa mga schools. So iyon, malaking tulong siya. Pero nakita namin na kahit malaking tulong siya, malaki pa rin iyong dropout rate. Only to find out na kahit hindi iyong coastal areas, marami ding ang lalayo pa rin. So ang ginawa namin, Father, naglagay kami ng dormitory. Naglagay kami ng dormitory sa loob ng paaralan. High school ito. Mayroon na kami ngayon na tapos na. Actually, may natapos na sa Zamboanga Sibugay. Sa Siayan, tapos na din. May ginagawa ngayon sa Balangkayan at may gagawin din sa Salcedo. Pero iyong purpose nito, iyong pinaka-mahihirap na estudyante na pinaka-malalayo iyong inuuwian, at least during the week, mayroon siyang titirahan na libre na uuwi lang siya during the weekend na hindi niya kailangang magbayad—

    JEROME SECILLANO: Maglakad pa—

    VP LENI: At hindi na niya kailangang maglakad everyday. Ito, sa Zamboanga Sibugay at saka sa Siayan dahil nandoon na, very dramatic iyong decrease sa dropout rates. At ang hope namin dito sa Balangkayan saka sa Salcedo, ganoon din iyong mangyayari. Sa Balangkayan, nagbigay na kami ng dalawang sasakyan. Ang sasakyan na ito parang mga multi-cab na nagsusundo—

    JEROME SECILLANO: Sa mga estudyante—

    VP LENI: Sa mga malalayong lugar. Pero ang problema noong multi-cab, maraming lugar na hindi siya makakapasok.

    JEROME SECILLANO: Pero, Ma’am, ‘di ba pupunta kayo ng Nueva Vizcaya? Sabi niyo sa November?

    VP LENI: Oo, magbe-bless po kami doon ng bagong paaralan.

    JEROME SECILLANO: So siguro, Regie, ano, magandang pagkakataon din iyan, ano, makita din ni Ma’am doon at saka noong staff niya kung ano ba ang puwedeng gawin diyan sa inyo. Malay natin, ano, iyong assessment muna base doon sa tanong mo para talagang mayroong maayos na intervention na gagawin ang ating Pangalawang Pangulo. So iyon—

    VP LENI: Saka ano rin, Father, ang isa naming nakita na parang medyo common sa mga malalayong areas iyong stunting grabe. Iyong stunting parang iyong local term natin diyan, bansot. Parang sinasabi natin na bansot, akala natin— oo, sobrang malnutritioned pero ang akala natin, Father, height lang kasi kung height lang ang affected, okay lang sana. Pero iyon pala iyong stunting, pati pala mental faculties. At ang nakakaungkot nito parang after the age of five, irreversible na siya.

    Ang dami nila, Father, na malalayo na ito iyong problema. Pero kapag titingnan mo, iyong local government unit mayroon naman siyang feeding pero parang ang nakita natin na common na kakulangan ng mga feeding programs, parang tinitingnan nila iyong feeding activity in itself na end. Sabi namin, Father, dapat hindi ganoon iyong mindset ‘di ba? Dapat iyong feeding is just a means to attain the end. Parang hindi conscious sa baseline—

    JEROME SECILLANO: Yes, isn’t the government like that? Ganoon naman ho ang mga gobyerno ‘di ba? Kasi kinakailangan mong mag-please ng tao para masabi na, “Oh, mayroon kaming ginawa.”

    VP LENI: Iyon nga, Father, dapat ina-advocate natin iyong change of mindset. Na sana iyong pagsukat iyong dahil ba sa feeding mo, ilan ba iyong naalis sa malnutrition? Parang kulang iyong ganoon. Marami namang mahuhusay na LGU, Father, na ganoon iyong patakaran pero marami pa rin iyong hindi.

    JEROME SECILLANO: Alam niyo, Ma’am, na-observe ko sa inyo, ano, very exhaustive iyong ano ninyo iyong mga kaalaman ninyo sa mga problema, sa mga concerns ng tao. Hindi ko alam kung iyong gobyerno ba, iyong talagang government apparatus, ay nagagamit din ba iyan sa kasalukuyang administrasyon para talagang makapagbigay ng tamang response dito sa mga problemang ito na nakikita ninyo? Ang tanong ko ho dito, mayroon pa ho ba kayong komunikasyon ng Pangulo at napaparating ninyo iyong mga nadi-discover ninyo na mga suliranin ng tao?

    VP LENI: Actually, wala na akong access, Father. Wala na akong access. Noong nasa Cabinet ako, pinaparating ko sa kaniya iyong mga problema, lalo na sa council kasi iyon naman iyong assignment ko. Pero noong binawalan akong mag-attend ng mga Cabinet meeting, nawalan na rin ako ng access.

    JEROME SECILLANO: So hanggang ngayon, wala kayong… hindi niyo naipaparating sa kaniya itong mga nakikita niyo?

    VP LENI: Hindi, Father. Pero pinaparating namin sa mga agemcies. In fact, maraming mga agencies na sinusulatan namin. Sinusulatan namin ng mga problemang nakikita. Sinusulatan namin ng mga kailangan on the ground. At unfortunately, may mga agencies na hindi responsive. Ang experience namin, Father, mas mabuti iyong mga regional offices. Mas mabuti iyong mga local offices ng mga agencies kasi siguro, dahil sila iyong first line na nakakausap ng mga tao, mas iyong sense of urgency, mas grabe. Pero iyong ibang national offices, hindi talaga responsive. Hindi na sasagot kapag sinulatan mo.

    JEROME SECILLANO: So do you think that is also hampering your mission for the people?

    VP LENI: Ako, Father, yes, pero sa akin kasi, sinabi ko na ito sa office na hindi natin hahayaan na, parang maging roadblock ito. “Kapag hindi sila nagre-respond, hanap tayo ng iba,” so ganoon iyong ginagawa namin. Kapag hindi responsive iyong opisina, ito hahanap kami ng iba, whether iyong local offices, iyong regional offices, private citizens. So ang dami nating partnerships with the private. Although, iyon nga, Father, mas malawak sana iyong puwedeng gawin kung iyong collaboration nandiyan. Iyong sa akin nga, parati kong sinasabi na sana pagdating sa basic na mga pagtugon sa mga pangangailangan, sana wala nang pulitika para— Kasi ano naman iyon eh, malayo pa naman iyong eleksyon. Kapag mag-eeleksyon na saka na lang ulit lagyan ng pulitika.

    JEROME SECILLANO: Iyong mga natitirang minuto po, ano, last 8 minutes na po ito, ano. Mas maganda rin na mapakinggan ng taumbayan kung ano iyong stand ninyo sa mga isyu. Kasi alam ninyo, bibihira siguro kayong mapakinggan lalo na dito sa Veritas. Although of course, I’m sure mayroon kayong mga stand diyan, ano. Unahin na po muna natin—actually, kanina iyong durg rehabilitation, mayroon na kayong stand doon—hindi dapat pinapatay.

    VP LENI: Hindi dapat pinapatay.

    JEROME SECILLANO: Dapat nire-rehabilitate iyan. Tapos ito ho, how about iyong corruption at saka iyong pagpapalipat-lipat ng mga tao na may isyu, ano? Iyong ganito, ililipat lang sa ganitong ahensya… So, what’s your stand on that?

    VP LENI: Ako, Father, ang nawawala sa atin because of corruption, grabe. Ako, in all honesty, I was very hopeful noong pag-upo ni Pangulong Duterte kasi isa po sa mga pinaglalaban niya—nakita ko naman po iyong political will nandiyan—pero para sa akin, hindi napanindigan iyong laban sa korapsyon.

    JEROME SECILLANO: Iyong anti-corrruption—

    VP LENI: Kasi maraming corruption na nangyayari ngayon, wala namang napaparusahan. Napo-promote pa iyong gumagawa. Hindi lang ito sa Customs, pero marami nang iba na na-find out nga na involved sa corruption, hindi naman pinaparusahan. So ano iyong mensahe? Ano iyong mensahe na binibigay natin sa ibang kawani ng gobyerno? Na okay lang ba? Okay lang bang kumurakot basta kakampi mo iyong pamahalaan? Kasi dapat sana, iyong deterrent sa—ang pinaka-malaking deterrent ng korapsyon, kapag pinarusahan iyong—

    JEROME SECILLANO: May parusa dapat.

    VP LENI: Oo. Pero—

    JEROME SECILLANO: Hindi promotion. Hindi paglipat sa ibang ahensya.

    VP LENI: Pero walang ganoon eh. Marami nang lumalabas, iyong mga COA reports na lang, Father, iyong excessive na paggastos sa mga travel, parang walang aksyon.

    JEROME SECILLANO: [laughs] Baka ihulog ka pa sa hagdanan, iyong COA ano—

    VP LENI: Walang aksyon eh. So kapag ganito, iyong emotion ng trust ng tao sa pamahalaan, grabe. Kapag walang tiwala iyong tao sa pamahalaan, hindi mo maaasahan na maging cooperative sila.

    JEROME SECILLANO: Pero mukang na-maintain pa rin ng Pangulo iyong trust rating niya?

    VP LENI: Tingin ko kasi, Father, worldwide iyong phenomenon eh. Kapag tiningnan natin hindi lang dito sa Pilipinas, pero grabe iyong attraction ngayon na mga populist na mga leaders. Maraming analysis tungkol diyan, Father. Sinasabi ng iba na dahil din sa failure ng ‘di ba, iyong parang political will na tugunan iyong problema ng mga tao kaya kinakailangan ang ganitong phase na pagdaanan para matauhan tayong lahat.

    JEROME SECILLANO: Kasama na ba doon ang LP? [laughs]

    VP LENI: Tingin ko kasama lahat.

    JEROME SECILLANO: Kasama lahat, oo.

    VP LENI: Tingin ko dapat tingnan ito bilang wake-up call na parang, ano ba iyong ginagawa natin na hindi tama? Kasi paminsan, kapag masyado tayong komportable sa ginagawa natin, hindi na tayo sensitive sa kahirapan na pinagdadaanan ng mga tao. Kaya parati kong sinasabi sa mga staff—pati sa mga anak ko—na, “Okay lang na parati tayong struggling. Kasi kapag parati tayong struggling, parating may hahalughog sa iyo na papaisipin ka kung nasa tama pa bang landas.” Tingin ko dapat ganoon kasi kung kampante ka, Father, parang makakalimutan na iyong sukat naman talaga kung napabuti mo iyong buhay ng constituents.

    JEROME SECILLANO: Okay, another issue po iyong inflation at saka pagtaas ng kumbaga, presyo ng mga bilihin. Ano po ba ang dapat na gawin ng gobyerno dito? O mayroon na ba silang dapat na ginawa na na mas maayos, mas epektibo sa ginagawa po nila ngayon?

    VP LENI: Ako kasi, Father, tingin ko kaya tayo naging ganito, kaya lumala ng ganito iyong inflation dahil din sa kapabayaan.

    JEROME SECILLANO: Okay, kapabayaan ho ng?

    VP LENI: Ng pamahalaan.

    JEROME SECILLANO: Ng pamahalaan.

    VP LENI: Maraming external na factors. Halimbawa, ang isang external na factor: talagang ang taas ng presyo ng langsi worldwide. Pero dapat sana na-arrest natin iyong epekto nito kung mas maaga tayong umaksyon. Halimbawa iyong presyo ng bigas, kasalanan natin iyon. Hindi iyon kasalanan ng labas. Iyong kataasan ng presyo ng bigas, kasalanan iyan ng NFA, to a certain extent, kasalanan ng DA, at kasalanan din siguro ng pamahalaan in general na—alam mo, Father, noong naguumpisa pa lang ito, parati na akong nagsasalita. Sinasabi ko nang umaksyon na nang umaksyon. Parang masyadong naging kampante na lilipas din ito. Last year pa ito, Father, nagsimula. Iyong signs, nandiyan na late last year. Lumala ito noong summer. Pero parang ang bagal ng aksyon.

    JEROME SECILLANO: So parang ang tingin niyo ho ba naging inefficient dito ang gobyerno?

    VP LENI: Inefficient talaga, Father.

    JEROME SECILLANO: Inefficient, okay.

    VP LENI: Inefficient talaga. Halimbawa, hinayaan niya na iyong away sa loob ng NFA pati na sa DA—iyong disagreements sa policy—got in the way of acting swiftly. Halimbawa, iyong pinag-awayan nila before whether to import or not. Sabi ng DA, huwag mag-import; sabi ng NFA, mag-import. Sa loob mismo ng NFA, papaano ba mag-i-import? Hindi nagkakasundo. Dapat sana noon nag-step in na agad si Pangulo, nagsabi na siya na, “Ito iyong gusto kong mangyari,” para na-aksyunan na. Eh ngayon, nag-decide na mag-import pa rin, too late.

    Halimbawa ngayon, darating iyong imported na bigas ngayong November kung kailan panahon ng ani.

    JEROME SECILLANO: Oo, saka nandiyan na naman iyong mga bagyo.

    VP LENI: Ayon na nga. Iyong sa akin lang, Father, kung inasikaso na ito before, hindi na sana tayo ganito lumala. Halimbawa doon sa Bicol sa atin, tayo ang number one sa inflation. Ang effect ng inflation sa atin 10.1 percent. Napakataas niya sa national average kasi ang national average less than 7 percent. Pero ito, parang napaka-insensitive natin sa epekto nito sa mga ordinaryong mamamayan.

    Halimbawa, Father, kapag bumababa kami on the ground—halimbawa sa Zamboanga—pumunta ako sa Zamboanga last month. Pumunta ako sa market ang haba ng pila sa bigas. Pumipila sila. Iyong mga pumipila kausap ko. Sabi noong isang ale, “Tiyuma-tiyaga na po kami kasi mga isang buwan na na ang pinapakain namin sa mga anak namin kamoteng kahoy. Hindi na namin kaya ang bigas.”

    Parang ang sa atin, nagre-reklamo tayo pero nakakakain pa tayo pero may mga taong hindi ganoon eh. May mga taong hindi nakaka-reklamo pero hindi rin nakakakain.

    JEROME SECILLANO: All right, all right. So last minute na ho, dapat hindi ito mawala, ano. Iyong human rights. Ano hong—

    VP LENI: Ako, Father, parang tinu-twist kasi masyado pa kung anong ibig sabihin ng karapatang-pantao. Parang sa atin, parang iyong pamahalaan, parang dinepict niya iyong human rights as something na istorbo sa ginagawa ng gobyerno. Hindi iyon ganoon. Kasi iyong human rights, kaya tayo nakakakain araw-araw, kaya tayo nakakapasok sa paaralan, iyong respeto sa kababaihan, iyong karapatan na makatanggap ng magandang serbisyo para sa kalusugan, lahat iyon bahagi ng human rights. At hindi gustong sabihin na kapag hiningi mo na i-respeto iyong karapatang-pantao ay hinaharangan mo iyong pamahalaan.

    Dapat iyong pagtingin dito ng pamahalaan na sa lahat ng ginagawa niya, sinisiguro niya na pinapangalagaan niya iyong karapatang-pantao. Ito, Father, iyong human rights universal ito. Saka ito, nakadikit ito sa iyo eh. Hindi ito something na puwede mong tanggalin.

    JEROME SECILLANO: Inherent nga, inherent.

    VP LENI: Kahit nasaan ka, kahit anong estado mo sa buhay, karapatan mo ito. At obligasyon ng pamahalaan na pangalagaan ito. Kaya iyong human rights, maraming nagsasabi na, “Istorbo lang iyan. Nakakasagabal sa gawain ng tao…”

    JEROME SECILLANO: So what you are saying now is that the government should do everything in its power to protect human rights?

    VP LENI: Obligasyon iyan ng pamahalaan. Kami lahat na lingkod bayan, Father, hindi iyon discretionary sa amin. Ang obligasyon namin ay siguraduhin na in everything that we do, iyon iyong pinaka-primary sa lahat kasi sinisiguro na nire-respeto iyong karapatang-pantao ng bawat mamamayan.

    JEROME SECILLANO: Opo, ito naman ho last na lang, ano. Hindi ko rin hindi puwedeng tanungin ito eh. Kasi parang may impression that the President is parang allergic to strong women, ano. I don’t know ha. So did you see that, did you feel that when you were still part of the Cabinet? Respectful ba siya? Ano ba, how does he treat women?

    VP LENI: Ako, Father, parang wala naman ako sa posisyon para maggawa ng sweeping observation. Iyong sa akin, noong nasa Gabinete ako, talagang mahilig siyang magbiro. Pero in all fairness to the President, naging very civil siya sa akin, Father. Even after wala na ako sa Cabinet.

    Ako, tingin ko, alam niya na wala naman akong hangarin na pasamain siya. Ako tingin ko, genuinely alam niya iyon. Siguro nadadala lang sa sinasabi ng ibang nasa paligid kaya mayroong mga paniniwala na hindi din tama.

    Halimbawa, Father, iyong dahilan noong pagtanggal sa akin sa Gabinete, inakusahan ako sa sumama ako sa rally sa EDSA na hindi ko naman ginawa. Pero iyon kasi, parang dangerous na precedent iyon na umaaksyon ka sa isang bagay na hindi naman—parang based on wrong information.

    JEROME SECILLANO: Na hindi naman verified.

    VP LENI: Ayon nga. Iyong sa akin, nakakabahala ito kung namumuno ka ng isang—gaya niyan, pinapamunuan mo iyong bayan tapos may mga nagsasabi sa iyo ng mga information na hindi totoo—

    JEROME SECILLANO: Nagsusulsol ng mga kasinungalingan.

    VP LENI: Kaya iyon iyong danger nitong mga tokhang-tokhang, ‘di ba? Kapag kinikitil mo iyong buhay noong tao based on wrong information—kahit pa tamang information—hindi pa rin tama ‘di ba? Pero sana may recognition na obligasyon niya eh. Obligasyon niya na hindi ka mag-aaksyon na—

    JEROME SECILLANO: So iyong katotohanan dapat iyon ang panggagalingan ng mga aksyon.

    VP LENI: Oo naman, Father. Iyong katotohanan, parang walang espasyo sa trabaho naming magkamali.

    JEROME SECILLANO: So no to fake news, only truth.

    VP LENI: Oo naman, Father.

    JEROME SECILLANO: Kailan ho ba matatapos iyon pong bilangan ulit, iyong recount?

    VP LENI: Sana soon.

    JEROME SECILLANO: Sana soon.

    VP LENI: Sana, Father, very soon. Iyong pinaka-huling desisyon ng Supreme Court pinanigan iyong aming motion. Ang laking bagay noon.

    JEROME SECILLANO: Are you still leading in the recount?

    VP LENI: Ah, oo naman, Father. Malayo, malayo. Walang dapat ikabahala.

    JEROME SECILLANO: Ah, okay. Walang ikababahala. [laughter]

    VP LENI: Kaya dapat matapos na para wala nang platform for fake news.

    JEROME SECILLANO: Okay, para wala nang mga agam-agam. Marami ho tayong napagusapan, ano ho, at marami ring mga discoveries sigurado ito pong mga nakinig sa atin. Malaking biyaya—ang tawag namin dito, biyaya—na napaunlakan niyo iyong paanyaya ng Radyo Veritas. At nawa, itong mga binilin po ninyong mga ito ay unang una, ay talagang mabago iyong paglabas ng kasinungalingan tungkol sa inyo at tungkol sa ginagawa ninyo kasi kitang-kita naman, ano.

    Unang una, iyong pagiging genuine at saka kitang-kita iyong inyong paninindigan at kitang-kita iyong katotohanan dito. So I hope that our countrymen will really do more. Hindi lang dumedepende sa ating mga kababayan, sa kung ano-anong binabato sa inyo.

    VP LENI: Ako, Father, siguro ako dapat iyong magpasalamat sa pagbigay sa akin ng pagkakataon na makapag-address sa ating mga nakikinig.

    Pero kunin ko rin iyong pagkakataon na pakiusapan iyong mga kasama natin—parang call to action lang—na huwag natin iasa lahat sa pamahalaan. Kung anong magagawa natin, wala pong maliit. Walang maliit, walang sayang na effort. Iyong lahat na magagawa natin para sa kababayan natin na nangangailangan, kapag pinagsama-sama ito, napakalaking bagay na ito. Iyong kahirapan, damang dama iyon, I’m sure, ng simbahan dahil siya iyong nasa baba—damang dama niya ito. Na iyong every little bit of help, napakahalaga. Kaya iyon lang po iyong—

    Siguro iyong ano lang po natin, mag-pool tayo ng resources together, iyong energies together, para makatulong. Kasi kapag ginawa natin ito as one community, iyong multiplier effect nito ang laki.

    JEROME SECILLANO: Okay, kung ayaw pong makipag-ugnayan ng iba sa simbahan, sa inyo ho kami makikipag-ugnayan. [laughs]

    VP LENI: Actually, Father, kailangang-kailangan namin iyong simbahan. [laughter]

    JEROME SECILLANO: I hope, ano, hindi ito iyong una’t huli na pagpunta niyo dito sa Radyo Veritas. At sabi nga ho ninyo, nagpapasalamat din ho kayo sa mga tao dahil nabigyan din kayo ng pagkakataon, ano, at maraming pagkakataon pa naman na sana makarating po dito ang ating Pangalawang Pangulo.

    Maraming, maraming salamat po, Ma’am Leni.

    VP LENI: Maraming salamat, Father. Maraming salamat po.

    JEROME SECILLANO: Thank you so much. Okay, ayan po, mga kapanalig, ang palatuntunan po natin, ano. Napakinggan po natin ang ating Pangalawang Pangulo. Maraming, maraming salamat po sa lahat ng mga nakinig at lahat ng nag-text. Hindi ko na po nabasa iyong mga text messages ninyo but then again, at least, na-address naman ng ating Pangalawang Pangulo ang mga isyu. Ito po si Father Jerome Secillano. Sumainyo ang katotohanan.

    -30-

    Posted in Transcripts on Oct 26, 2018