This website adopts the Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0) as the accessibility standard for all its related web development and services. WCAG 2.0 is also an international standard, ISO 40500. This certifies it as a stable and referenceable technical standard.

WCAG 2.0 contains 12 guidelines organized under 4 principles: Perceivable, Operable, Understandable, and Robust (POUR for short). There are testable success criteria for each guideline. Compliance to these criteria is measured in three levels: A, AA, or AAA. A guide to understanding and implementing Web Content Accessibility Guidelines 2.0 is available at: https://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/

Accessibility Features

Shortcut Keys Combination Activation Combination keys used for each browser.

  • Chrome for Linux press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • Chrome for Windows press (Alt+shortcut_key)
  • For Firefox press (Alt+Shift+shortcut_key)
  • For Internet Explorer press (Alt+Shift+shortcut_key) then press (enter)
  • On Mac OS press (Ctrl+Opt+shortcut_key)
  • Accessibility Statement (Combination + 0): Statement page that will show the available accessibility keys.
  • Home Page (Combination + H): Accessibility key for redirecting to homepage.
  • Main Content (Combination + R): Shortcut for viewing the content section of the current page.
  • FAQ (Combination + Q): Shortcut for FAQ page.
  • Contact (Combination + C): Shortcut for contact page or form inquiries.
  • Feedback (Combination + K): Shortcut for feedback page.
  • Site Map (Combination + M): Shortcut for site map (footer agency) section of the page.
  • Search (Combination + S): Shortcut for search page.
  • Click anywhere outside the dialog box to close this dialog box.

    Vice President Leni Robredo at the Bakit Ikaw? The DZRH Presidential Job Interview

    Vice President Leni Robredo
    at the Bakit Ikaw? The DZRH Presidential Job Interview

    [START 00:09:18]

    ANGELO PALMONES: Salamat, Dennis. Magandang hapon po sa inyong lahat at sa aking mga kasama sa panel, at sa inyo Vice President Leni. Salamat po sa inyong pagpapaunlak na kayo ay aming makapanayam.

    VP LENI: Maraming salamat din.

    ANGELO PALMONES: At hihiramin ko po 'yung inyong famous quote noong kayo po ay tumakbo noong 2016, "The last man standing is a woman," kasi ito na yata 'yung huling series natin ng Presidential Interview. Anyway, VP Leni, sa loob po ng tatlumpung minuto, sesentro ang aming pagtatanong sa first segment sa inyong program of goverment. Handa na po ba kayo, VP Leni?

    VP LENI: Yes opo.

    ANGELO PALMONES: Ayan, okay. Pinapakiusap po namin, VP Leni, na sagutin po ninyo ang mga tanong sa loob po ng isang minuto. Narito po ang aking unang tanong. May plano kang unemployment insurance para po sa mga kababayan nating natanggal o nawalan ng trabaho matapos magsara ang kanilang pinapasukan dahil sa pandemya. Magkano ang ayudang ito at tutulungan ba ng programang ito ang lahat ng mga jobless?

    VP LENI: Eighty percent ng kanilang salary na kanilang tinatanggap, matatanggap nila ito for the next three months na wala silang trabaho. Ito ‘yung parang tulay nila. Habang naghahanap sila ng trabaho ay meron silang mapapagkunan ng kanilang pang-araw-araw na kabuhayan. Ito ay kailangang mapasailalim sa SSS saka GSIS. Gustong sabihin, ‘yung lahat ng SSS members saka GSIS members, dapat ‘yung unemployment insurance ay meron silang access nito. Magiging programa ito ng ating pamahalaan kasi nakita natin kung gaano kahirap ‘yung nawawalan ng trabaho lalo nitong COVID-19 pandemic natin.

    ANGELO PALMONES: Kailangan miyembro sila ng GSIS saka SSS?

    VP LENI: Yes, kailangan miyembro sila ng GSIS saka SSS kasi ‘yung unemployment insurance magiging bahagi siya ng SSS saka GSIS. Pero having said that, kailangan ‘yung mga informal workers ay mapailalim na natin sa sistema. Gagawa tayo ng maraming effort na ‘yung mga hindi pa ngayon nasa ilalim ng sistema ay mapailalim na sa sistema para ‘yung mga benefits na natatanggap ng ating mga workers ay matanggap na din nila.

    ANGELO PALMONES: Ibig sabihin, VP Leni, idadagdag natin ‘yung informal sector na hindi kasama sa SSS i-eenroll natin sila?

    VP LENI: Dapat i-enroll na sila. Kasi ngayong pandemic nakita natin na dahil hindi sila bahagi ng GSIS saka SSS, gustong sabihin nito ‘yung mga government employees bahagi sila ng GSIS pero ‘yung informal workers ay hindi bahagi ng SSS. So kailangan mag-exert tayo ng maraming effort na ‘yung hindi pa bahagi ng SSS ay maging bahagi na para ‘yung lahat ng benefits na ibibigay ng pamahalaan para sa kanila ay maka-access sila.

    ANGELO PALMONES: So ‘yung mga job order `na nagtatrabaho sa gobyerno, ‘yun ‘yung mapapailalim natin sa GSIS.

    VP LENI: Sa GSIS. Kaya nga kailangan ‘yung kampanya nito kasabay nito ‘yung kampanya ng regularization. Kasi sinasabi natin na parang ang pinaka number one na violator ng maraming mga Labor Code violations ay gobyerno mismo dahil ang dami nating job order na mga employees. So, ito ay lalakarin natin na to exert all effort na ma-regularize na sila.

    ANGELO PALMONES: Wala nang J.O. under your administration kung saka-sakali?

    VP LENI: Hindi natin ito kakayanin na abrupt pero papunta tayo doon sa isang scenario na dapat wala nang J.O. Papunta tayo sa scenario na dapat regular na ‘yung mga nagtatrabaho sa gobyerno.

    ANGELO PALMONES: VP Leni, ayon sa Philippine statistics report noong 2020, merong 2.2 million OFWs ang nakakalat sa iba’t-ibang bansa. Ano ‘yung economic program ang naiisip niyo upang mabawasan naman ‘yung merong Pilipinong nag-aabroad para lamang magtrabaho at kumita na karaniwan namang nagiging dahil ng pagkasira ng naiiwang pamilya?

    VP LENI: Ito kasi ‘yung dapat 'yung long-term na goal natin, ‘yung pag-aabroad ay by choice hindi by necessity. Gustong sabihin, kung ayaw nilang mag-abroad, dapat meron sa kanilang opportunities dito para hindi sila nahihirapang pumunta. Having said that, kailangan ayusin natin ‘yung ekonomiya natin para ‘yung mga kababayan natin hindi na kailangang umalis o ‘yung mga kababayan natin na nasa labas na na gusto na bumalik sa kanilang pamilya ay meron silang babalikan. Kasi kadalasan ang dahilan kung bakit hindi pa sila nakakabalik kahit gusto na nila kasi wala silang mabalikan dito. Halimbawa, kahit ‘yung mga nag-retire na sa ibang bansa, gusto nila mag-retire na sila sa Pilipinas pero hindi natin ma-offer sa kanila ‘yung healthcare na kinakailangan nila. So kailangan ayusin natin ‘yung mga benefits. Una, ayusin na ‘yung ekonomiya para merong opportunities sa trabaho. Pangalawa, ‘yung mga benefits na nakukuha nila doon, kailangan nao-offer natin sa kanila dito para hindi dahilan ‘yung dahil wala dito ‘yung benefits kaya naglalagi sila doon sa host country nila.

    [00:14:24]

    ANGELO PALMONES: Maraming salamat, VP Leni. Susunod na magtatanong ay si Deo Macalma.

    DEO MACALMA: Maraming salamat, Kuya Angel. Magandang hapon sayo, Madam Vice President.

    VP LENI: Magandang hapon po.

    DEO MACALMA: Pumapayat kayo, Ma’am

    VP LENI: [laughter] Maraming salamat. [laughter] Pinakamasarap ‘yun na narinig natin. [laughter]

    DEO MACALMA: Nangangako kayo, Madam Vice President ng pamahalaan na tapat, maaasahan, malinis, at walang isinisikreto. Ano pong mga kongretong hakbang, aksyon ang gagawin po ninyo upang ito ay maisakatuparan at magkatotoo, Madam Vice President?

    VP LENI: ‘Yung pinaka-una ‘yung pag-appoint talaga ng mga mamamahala-- pag-appoint ng public servants na walang walang record ng katiwalian. Kasi pinamahalaga na ‘yung head of office siya ‘yung magiging example. Pero again having said that, hindi kasi enough na sinabi mo lang na matino at mahusay ito pero dapat ‘yung sistema mismo pinipilit ‘yung mga public servants gaya namin na magpakatino. Kailangan tayo magpasa ng mga batas na sinisiguro ‘yung transparency, ‘yung accountability. In fact, noong ako ay nasa Congress pinakaunang batas – pinakaunang panukalang batas na finile ko ‘yung Full Disclosure Bill na naglalayon sana na lahat ng procurement, lahat ng kontratang pinapasok ng pamahalaan ay made public even without need of request. Pangalawa dito ‘yung FOI. Gustong sabihin may mga gusto kang malaman na information ay pwede kang mag-request and pwede itong ibigay sa iyo. Pangatlo ‘yung accountability, marami tayong pwedeng gawin. Una ‘yung pagiging swift ng—‘yung mga nagkakasala ay nape-penalize natin at the soonest possible time. Kasi pag hindi natin napaparusahan ‘yung mga nagkakasala ay parang hindi siya deterrent sa korapsyon. ‘Yung pangatlo, ‘yung pangatlo nito gumawa ng mechanism for people empowerment. Again, noong nasa Congress ako isa sa mga Panukalang Batas na finile ko ‘yung Empowerment Bill na ito ‘yung magi-institutionalize ng mechanism na ‘yung ordinaryong mamamayan, ‘yung stakeholders, ay meron silang say sa governance. Meaning to say merong sistemang naga-allow sa kanila to participate directly in governance. Ang paraan nito magkaroon ng People’s Councils in all levels of government: LGUS, mga ahensya, etc. ‘Yung pinakakonsepto lang nito pag ang tao pinapanood ka, o 'yung pag tao kasama siya sa proseso, unang-una napipilitan ‘yung public servant maging maaayos. Pangalawa, pag kasama siya sa proseso mas magiging understanding siya kung ano ‘yung ways ng governance na kailangan niyang maintindihan, nagiging cooperative siya dahil dito.

    DEO MACALMA: Madam Vice President, nabanggit po niyo ang transparency. Sa inyong administration ba, Robredo Administration, ay bukas, hindi po itatago ang SALN ng ating mga government officials?

    VP LENI: Dapat hindi. Dapat hindi kasi nasa batas naman ‘yun. Nasa batas na dapat kami nagsa-submit ng SALN and ‘yung SALN namin dapat available sa public. Pero ang aking paniniwala hindi sapat, hindi sapat na SALN lang ‘yung i-require sa amin. Kailangan meron ding regular lifestyle checks. Kasi pag SALN lang, marami kasing mga butas. Maraming butas ‘yung batas na pwedeng meron kang pag-aari nito pero hindi mo ni-rereport. Pero pag may regular lifestyle check, maganda itong katandem noong SALN. Kasi pwedeng hindi mo ni-report pero ‘yung pagbuhay mo ay nakikita na papano mo ba ma-aafford ‘yung mga pinagkakagastusan mo na ganito lang naman ‘yung sweldo mo?

    DEO MACALMA: Itinakda na po ng ating Saligang Batas, Madam Vice President, na bawal manungkulan sa pulitika ang magkakapamilya. Gayunpaman, hindi gumagawa ang Kongreso ng batas na tuluyan nang magbabawal sa political dynasty sa bansa. Kung mananalo po kayong Presidente, Madam Vice President, hihilingin mo ba sa Kongreso na pagtibayin ang mataggal nang nakabinbin na Anti-Political Dynasty Bill?

    VP LENI: Ako definitely. Noong nasa 16th Congress ako isa po ako sa mga co-authors ng Anti-Dynasty Bill. Sobrang kinakailangan na, considering na ‘yung ating Constitution ay 1987 pa, pero hanggang ngayon hindi natin mapasunod dahil walang enabling law. Ang para sa akin ‘yung pinakamahalaga talaga magkaroon ng Anti-Dynasty Bill para na-iequalize ‘yung opportunities, hindi siya nasasarili ng isang pamilya lang. Kasi kapag nakaupo ka na, lahat na ng advantages meron sayo. ‘Yung access mo sa maraming proyekto ng gobyerno, ‘yung access mo sa mileage na nakikilala ka na pag pamilya mo ‘yung papasok ay parang nasasaraduhan natin ‘yung opportunities para sa iba.

    DEO MACALMA: Maraming salamat po.

    ANGELO PALMONES: Maraming salamat, Deo. Susunod namang magtatanong sa inyo, VP Leni, ay si Professor Tonton Contreras.

    [00:19:24]

    PROF. TONTON CONTRERAS: Madam Vice President, diyos marhay na hapon sa inmo.

    VP LENI: Marhay na hapon po.

    PROF. TONTON CONTRERAS: Okay. Alam natin na ‘yung word na arbitration, kung sa labor context, magkaaway ‘yung management at ‘yung labor, nag-aarbitrate. At pareho silang pumapayag pumasok sa arbitration. Ngayon, dalhin natin ‘yung word na ‘yan sa usapin ng West Philippine Sea. Nagkaroon po ng arbitration sa The Hague ‘yung Arbitral Court. Pero sa simula pa lang nagkaproblema na tayo dahil ang Tsina, hindi pumasok sa usapan. So therefore, 'yun na lang ‘yung konsepto ng arbitration parang nagkaroon na ng problema. Hanggang sa ngayon, meron nang ruling ang The Hague ayaw tanggapin ng China. Nasabi niyo po na para magkaroon ng joint agreement sa pagitan ng China at ng Pilipinas, joint management agreements para magtap ng enerhiya kunyari diyan sa area na iyan ay kailangan munang tanggapin nila ‘yung desisyon na sa ngayon, parang mahirap gawin. Pagka kayo po ang naging pangulo, ano po kayang step-by-step ang gagawin ninyo para mapilit ang China na tanggapin ‘yung isang desisyon na sa simula’t sapul palang, sa proseso pa lang, ay hindi nila sinalihan ‘yung proseso?

    VP LENI: Ang unang-una Professor, ‘yung pinaka-una kasing kailangang i-put into context na ‘yung Arbitration Tribunal ay bahagi ng UNCLOS. Parang isa siyang mechanism under the UN Convention of the Law of the Sea na ang China ay isa sa mga signatory. So, the mere fact na ang China ay isa sa mga signatory, bound siya sumunod sa mga mechanism na kabahagi noong kontrata na pinasukan niya. So ‘yun ‘yung number one. Pangalawa, panalo na tayo. Pinanalo natin ‘yung ating inihain na kaso sa Arbitral Tribunal. Ang paniniwala ko, napakalaking bala ito para sa atin, na pwede natin gamitin ng leverage parang gawin siyang kasangkapan o gawin siyang vehicle para ‘yung alliances natin with other countries ay pwede natin ma-form o pwede natin ma-strengthen, na tutulungan tayo sa pagsiguro na napoprotektahan ‘yung ating sovereign rights over doon sa mga properties na sinasabi ng Arbitral Tribunal na kabahagi ng ating Exclusive Economic Zone.

    PROF. TONTON CONTRERAS: Pero Madam, alam mo naman na ang United Nations ay walang enforcement capacity. Hindi iyan katulad ng gobyerno na kapag nag-rule ang Korte, pwedeng i-enforce, pwedeng ipaaresta o pwedeng ipakulong. Problema natin 'yan sa UN, so kahit tayo magkaroon ng ganoong napakagandang papel ay kung hindi susunod ang China, anong gagawin natin? Forever ba tayong hindi makikipagtulungan sa kanila? Dahil ang sabi niyo ang inyong kondisyon dapat tanggapin muna nila. Talaga bang iiwanan natin sila? Anong magiging alternatibo niyo?

    VP LENI: Sa akin, kaya nga mahalaga na gamitin natin siya para ma-form natin ‘yung Coalition of Nations na tutulong sa atin sa pag-asikaso o pagprotect sa ating sovereign rights over sa West Philippine Sea. Pero having said that, naniniwala ako na kahit may hindi tayo pagkakaintindihan pagdating sa West Philippine Sea, ang dami naman nating pwedeng ituloy na relations with China. Halimbawa, important trade partner natin ‘yung China na pwede siyang magtuloy-tuloy kagaya ng ginagawa ng Vietnam na despite ‘yung hindi nila pagkakaintindihan as far as the South China Sea is concerned, 'yung kanilang trade relationships ay tuloy-tuloy. Ako naniniwala ako na pwede din ‘yun dito sa atin.

    PROF. TONTON CONTRERAS: Okay, ang pangalawang tanong ko po, bilang Pangulo kayo po ang Chief Architect ng foreign policy. Ngayon gusto ko lang magpangalan ng dalawang krisis na nagyayari sa ngayon sa atin, sa mundo. Sa Europa po, nagbabanta po na magkaroon ng giyera sa Ukraine at Russia. At dito naman sa Southeast Asia, ang Myanmar ay patuloy na sinusupil ang karapatang pantao ng kaniyang mga mamamayan. In fact, alam niyo naman siguro na nakakulong si Aung San Suu Kyi at siya ay nasa trial ngayon dahil di umano nandaya sa eleksyon. Kung kayo po ang magiging Presidente, at kayo ang architect ng foreign policy, ano ‘yung magiging foreign policy statement niyo dito sa nangyari sa Eastern Europe at saka dito sa Myanmar?

    [00:23:48]

    VP LENI: Itong nangyayari sa Eastern Europe, number one, ang pinaka-una kong gagawin, sisiguraduhin kong ma-secure ‘yung 342 na mga Pilipinong andoon. Para ma-secure ko sila kailangan natin i-activate ‘yung embahada saka ‘yung mga alliances natin with other countries pag kinakailangan natin ‘yung tulong nila. Pero sa akin kasi, ‘yung pinapakita nitong conflict between Ukraine and Russia, parang pwede natin siyang maihalintulad, pwede natin siya maihalintulad sa nangyayari ngayon sa West Philippine Sea. Isang maliit na bansa na ang karatig na malaking bansa ay meron siyang conflict. Pero pinapakita ng Ukraine na kaya niyang ipaglaban ‘yung isang rules-based na pakikipaglaban ng kaniyang karapatan dahil strong ‘yung kaniyang relationship with the allies. Nandiyan ‘yung US, nandiyan ‘yung European Union, nandiyan ‘yung iba pa niya pang mga allies na ‘yun ‘yung nagpapalakas ng kaniyang mga loob na dahil nasa tama siya ay hindi siya magpapatinag.

    PROF. TONTON CONTRERAS: Follow-up lang po doon. Nasabi nyo po ‘yung US. Ibig mong sabihin kakampi tayo sa Ukraine kapag nagkaroon ng giyera?

    VP LENI: Hindi tayo kinakailangan kumampi sa Ukraine, hindi nga tayo kailangan makisali. The reason why na-mention ko sila kasi sinasabi ko lang na pwede siyang maihalintulad, pwede siyang maihalintulad na ‘yung ginagawa ng Ukraine ay pwede nating gawin, na kahit maliit tayong bansa, na dapat hindi tayo natatakot na i-stand ‘yung ground natin sa pananakop ng ibang bansa kung nasa tama tayo dahil meron tayong strong alliances sa mga ibang mga organisasyon at mga bansa na pwedeng tumulong sa atin.

    PROF. TONTON CONTRERAS: So handa kayo makipagdigma katulad ng Ukraine?

    VP LENI: Hindi po tayo makikipagdigmaan as much as much as possible hindi natin ‘yun gagawin. Kaya sinasabi natin na marami tayo kailangan gawin. Isa sa mga kailangan nating gawin, siguraduhin natin na may—‘yung ating pagmodernize ng ating AFP ay maging credible man lang ‘yung ating defense position para ipakita natin na handa tayo to stand our ground. Pero pag handa tayo to stand our ground, hindi gustong sabihihin na gusto natin makipagdigma sa kanila.

    PROF. TONTON CONTRERAS: ‘Yung Myanmar po, anong gagawin natin sa Myanmar?

    VP LENI: Kailangan siguraduhin natin na klaro ‘yung ating statement na hindi tayo kakampi to anyone na bumabalga sa human rights violations kasi ‘yun ‘yung value system na sinusunod natin. So para sa akin, kailangan very active ‘yung participation natin sa ASEAN, very active ‘yung participation natin sa Regional Coalition of Nations para ‘yung ‘yung vehicle natin ipakita na pagkontra ito sa mga sinusulong natin na mga paniniwala, hindi tayo kakampi.

    PROF. TONTON CONTRERAS: Maraming salamat po.

    ANGELO PALMONES: Maraming salamat, Professor Tonton. Maraming salamat, VP Leni. Dako tayo ngayon sa pagtatanong ni Gerry Baja.

    GERRY BAJA: Thank you, Kuya Angelo. Vice, magandang hapon.

    VP LENI: Magandang hapon po.

    GERRY BAJA: Maganda ho pala ang pink na facemask. First time ko ho kasing makakita ng harapan na nakasuot ng pink.

    VP LENI: Salamat, salamat po.

    GERRY BAJA: Pambabae lang po ba iyan?

    VP LENI: Hindi po, maraming lalaking sumusuot ng pink face mask.

    GERRY BAJA: Ah ganoon po ba? Kayo po ba ay nagsusuot ng ibang kulay o pink lang?

    VP LENI: Oo naman, oo naman.

    GERRY BAJA: Red, meron ho kayong red?

    VP LENI: Wala akong red. Madalas white. Kung hindi white, pink.

    GERRY BAJA: Green? Meron ho kayong green?

    VP LENI: Wala din.

    GERRY BAJA: Wala rin. Blue?

    VP LENI: Meron akong blue.

    GERRY BAJA: Maingat ho si Vice President Leni at [laughter] actually pinayagan—pwede ho siyang mag-alis ng face mask sa aming patakaran dito, pero mas minabuti ni Vice na tuloy-tuloy niyang isuot ang kanyang facemask. Ito na po, Vice. Noon pong June last year, ay nagrekomenda pala kayo sa Malacanang ng sarili ninyong COVID response. Anu-ano po ba iyon, at kung sakaling kayo ay manalo ay ipatutupad niyo po ba iyon?

    [00:27:46]

    VP LENI: Ako, aside from doon sa pag-push dati ng testing, contact tracing, ‘yung treatment, talagang pinu-push natin na sana magbukas na ‘yung mga paaralan in areas na low risk. In fact, kinakausap na natin ‘yung DepEd about this, ma pag mataas pa ‘yung number of cases ang aming sinusulong sana, maglagay tayo ng mga community learning hubs. Sinimulan namin ito, pero admittedly, kasi kaya namin konti lang because of the limitations doon sa aming resources. Pero ‘yung pagbukas ng community learning hubs, ang pinaka-idea nito kahit walang pasok sa community, merong pupuntahan ‘yung mga bata. Kung wala silang magulang na tutulong sa kanila sa paggawa ng modules, merong tutors sa community learning hubs na tutulong sa kanila. Kung kinakailangan nila ng gadgets saka internet connections, sa community learning hubs ay meron sa kanila. So, hindi natuloy ‘yung sinusulong namin sa DepEd, pero tinuloy-tuloy pa din namin ‘yung community learning hubs. As of now, we have 130 all over the country, In fact, noong Sunday kabubukas lang noong pinakahuli namin sa Alaminos, Pangasinan. So wherever merong willing sa amin maki-partner, nagbubukas kami habang nakasara pa ‘yung schools. So ito ‘yung isa. ‘Yung panagalawa ‘yung talagang pagdala ng vaccination sa mga barangay. Matagal na kaming nag-umpisa ng Vaccine Express, matagal na kami nag-umpisa ng Vaccine Express, pero ‘yung napansin namin, in areas na mahina ‘yung vaccination rate, ang laking tulong na number one, ini-incentivize sila. Meaning to say-- kami iba-ibang klaseng incentives. Nagbibigay ng food packs, nagbibigay ng kung anu-ano. Number two, pag dinala sa barangay, ang dami talagang gustong magpabakuna. ‘Yung Swab Cab din.

    GERRY BAJA: Pero actually ginawa din ho ngayon ‘yan di ho ba?

    VP LENI: Ginagawa na ngayon.

    GERRY BAJA: Maraming barangay na—

    VP LENI: Ginagawa na ngayon. Pero dati kasi, noong 2020 wala pang vaccine, so ‘yung pinu-push natin noon magtrain na sana tayo ng vaccinators, pag-aralan na natin kung saan natin ise-set-up. Tapos ‘yung Swab Cab, merong time na ang daming mga tao ayaw magpa-swab. In fact, na-experience namin ito sa pinakauna naming Swab Cab namin sa Malabon, and nakita namin na ‘yung reason kung bakit ayaw nilang mgapa-swab ay natatakot silang mag-test positive, kasi kung magtest positive sila, hindi sila makakatrabaho. So that gave us an idea kung anong klaseng mga incentives ang gagawin sa kanila para magpa-swab sila. So hanggang ngayon ginagawa pa din namin ‘yung Swab Cab na dinagdagan namin noong 2021. April 7 of 2021 nag-start ‘yung aming Bayanihan E-Konsulta, ito ‘yung free teleconsult services. Specially, nakakatulong ito lalo na pag may surge na grabe ‘yung siksikan sa mga ospital, na ang mga tao hindi na kailangang pumunta ng ospital kasi may nakakausap na silang doctor na nag-mamanage sa kanila. So, ito ‘yung mga tinutulak natin. Nag-umpisa tayo doon lang sa testing, tracing, treatment, nag-mature siya into community learning hubs hanggang as the, ano to, as all the problems come, ano lang, very agile, very nimble, kung saan kami kailangan nandoon kami. Kung saan may gaps doon kami. So iyon ‘yung natutunan namin over the course of the entire pandemic.

    GERRY BAJA: Mukhang magtutuloy-tuloy ho ito bagama’t marami hong bansa ang nagluluwag na. Sa tingin nyo po ba pwede na nating sundan ‘yung sinisimulan ng--

    GERRY BAJA: Mga bansa sa Europe na unti-unti nang nagluluwag kung sakaling kayo na ang maupo?

    VP LENI: Kinakailangan. Kinakailangan kasi na ‘yung direksyon na natin, unti-unting mag-normalize. Ibalik na sa– buksan na ‘yung mga eskuwelahan para ‘yung mga bata ay maka face-to-face classes na kasi grabe na ‘yung damage na almost two years hindi sila nakakapasok. ‘Yung economy natin ang dami nang naghihirap so kailangan nang buksan. Pero magagawa lang kasi natin ito na hindi tayo magro-roller coaster pag ‘yung lahat ng mga kinakailangan para ma-prevent ang another surge ginagawa natin. Ano ba iyon?

    ‘Yung accessibility ng testing, ‘yung accessibility ng vaccination, ‘yung kampanya na lahat na puwede nang bakunahan ay mabakunahan with booster shots lalo na pagbukas ng mga eskwelahan. Dapat ‘yung mga teachers ay mabakunahan, dapat ‘yung mga estudyante na ang edad nila puwede na silang bakunahan, mabakunahan para mas papunta na tayo doon sa normalization.

    GERRY BAJA: Ang bakuna po ay libre, ang nahihirapan ang marami sa atin ay ‘yung sa testing. May mga bansa ho na Vice na binibigyan ng supply ang mamamayan nila ng antigen kits. Sa tingin niyo ba kaya natin iyon na gawin dito sa atin?

    [00:32:40]

    VP Leni: Kaya natin iyon kasi kami nga sa Office of the Vice President na kaunti ‘yung pera ay nakakaya namin. Kahit hindi maramihan, nakakaya namin kasi halimbawa ngayon, magkano ba ‘yung antigen test? Siguro nasa between 300 to 400 pesos ‘yung cost niya. Kaya siya, kasi ang malu-lose mo na pera kung hindi mo ma-contain ‘yung transmission, mas malaki.

    So, kailangan mo talagang mag-invest kasi kung hindi ka mag-iinvest lalo na itong Omicron kasi ‘yung mga symptoms ng Omicron parang ordinary flu so ‘pag hindi ka na-test ang daming tao na lumalabas nakakahawa ng iba kasi hindi nila alam na mayroon sila pero pag nag-invest tayo dito, hindi natin kailangan ‘yung mga lockdowns. Kung maglo-lock down man tayo ano lang, targeted, kung saan grabe ‘yung kaso doon mag-lockdown. So sa akin, worth the investment.

    GERRY BAJA: Sa interview po Madam Vice ng DZRH sa Filipino Nurses United, napag-iiwanan na ang sweldo ng mga health workers sa private hospitals kumpara sa counterparts nila sa government hospitals.

    Magkanong buwanang sahod ang sa tingin ninyong nararapat sa mga nag-aalaga o mga health workers natin na bugbog sa trabaho at palaging lantad sa banta ng virus?

    VP LENI: Dapat ang suweldong sasabihin natin laging competitive. So, lagi itong relative sa ilan ba ‘yung suweldo sa ibang bansa? Ang pinakamataas ngayon sa ASEAN na nagbibigay na suweldo ng mga nurses, if I am not mistaken, Singapore. Parang almost P200,000 a month. Tayo ang mid-level ata natin ay nasa 30,000 lang kaya nagkaproblema tayo during the surge kahit may beds available pa, wala namang health workers. Hindi naman natin ma-blame ‘yung mga health workers kasi may mga pamilya silang binubuhay. Syempre kung saan nila mabubuhay na mas maayos ‘yung kanilang pamilya, doon sila.

    So, ang talagang pinu-push natin ay alisin ‘yung salary cap, kasi mayroon tayong mga salary caps eh. Alisin ‘yung salary cap para sa mga health workers para maging competitive man lang ‘yung ating salaries at ito ay hindi lang ito ‘yung basic salaries pati ‘yung compensation package. Halimbawa ‘yung hazard pay, ‘yung hazard pay na nasa Magna Carta for Nurses, talagang kailangan sinusunod natin ito para hindi nawawala ‘yung health workers natin, pumupunta sa ibang bansa.

    GERRY BAJA: Para sa inyo, hindi lang ipapantay sa mga nurses sa private sector kung hindi sa mga kalapit nating bansa?

    VP LENI: Kailangan kasi nauubos ‘yung ating health workers.

    GERRY BAJA: Nabanggit niyo ho yan madam Vice na talagang very tempting ‘yung mga offer sa mga nurses natin. Maraming bansa sa Europa, sa Amerika, at kung saan saan, Filipino nurses talaga ang pinipilit nila. May mga offer nga Vice na pumunta lang doon, isama mo na pamilya, isama mo na asawa mo pamilya mo dalhin mo na, may libreng pabahay. Babawalan niyo ho ba ang mga nurses natin na umalis at magtrabaho abroad?

    VP LENI: Hindi natin ‘yan pwede bawalan. Hindi natin pwedeng bawalan kasi choice nila ‘yun eh. Ang pwede nating gawin talaga, gawin nating attractive din ‘yung ino-offer natin sa kanila. Halimbawa, bakit ba ‘yung ibang bansa gagawin ‘yung lahat ma-attract lang ‘yung nurses natin? Kasi ‘yung mga nurses natin pinakamahuhusay sa buong mundo. Pinag-aagawan kasi mahusay mag-alaga, pinag-aagawan kasi mababait. So, ‘yung advantage nasa sa atin kailangan lang mag-invest tayo para hindi na sila kailangang umalis kasi ang paniniwala ko marami naman sa kanila would rather stay dahil ayaw nilang mawalay sa kanilang pamilya o may mga parents silang inaalagaan, mga anak nilang nag-aaral dito. So, kung enough lang ‘yung compensation na binibigay natin sa kanila, ang hope natin ay hindi na sila aalis.

    GERRY BAJA: Hindi niyo babawalan pero lilimitahan niyo ba ‘yung pwedeng umalis? Iyon ‘yung ginagawa ho natin ngayon.

    VP LENI: Ginagawa natin ngayon kasi pandemic, pero kahit kasi hindi pandemic magiging problema natin iyon. Kahit walang pandemic magiging problema natin ‘yung paglabas noong mga healthcare workers natin hanggang hindi natin inaayos ‘yung compensation package.

    So, sa akin, itong pandemic parang na-exacerbate niya kasi ‘yung sitwasyon di ba na ramdam na ramdam natin na kulang na kulang na kasi kailangan natin ng nurses, tapos ngayon wala na kasi umalis na sila, kasi mas maganda ‘yung ino-offer sa kanila doon at hindi nila iyon kasalanan na iyon ‘yung pinili nila kasi may mga pamilya sila eh.

    GERRY: Thank you Vice!

    ANGELO PALMONES: Maraming salamat Gerry, Maraming salamat Vice. May follow-up question lang si Deo.

    DEO MACALMA: Madam Vice President, related lang doon sa tinanong ni Professor Contreras kanina. Alam po natin na hindi po masyadong maganda ang ating diplomatic relation sa China dahil nga sa territorial disputes sa West Philippine Sea.

    [37:46]

    So, ano po ang magiging foreign policy ng Robredo administration? Mas magiging makiling po ba tayo sa ibang super powers tulad ng Amerika compared sa China ngayon? Ano po ang inyong magiging foreign policy Madam Vice President?

    VP LENI: Wala dapat tayong kinikilingan. Ang dapat ‘yung foreign policy natin kung alin ang makakadala ng kabutihan sa Pilipinas ‘saka sa mga Pilipino ‘yun ‘yung susundin natin. Sa akin, kung ang pakikipag-nourish ng relationship natin with China as far as trade is concerned kailangan natin iyon icultivate eh kasi makakabuti iyon sa atin. Pero bakit hindi sa atin makakabuti ‘yung patuloy na conflict natin as far as the West Philippine Sea is concerned?

    Kasi ang dami nating mga mangingisda na ‘yung kabuhayan ay nakasalalay doon. Ang daming mga natural resources lalo na ngayon na at stake na ‘yung energy supply na makukuha natin sa West Philippine Sea na hanggang mayroong conflict, hindi tayo nakakabuwelo. So ‘yung pagsiguro natin na iniistriktuhan natin at in-eexert natin ‘yung lahat na effort na ‘yung sovereign rights natin over the West Philippine Sea ay masecure natin dahil ‘yun ‘yung makakabuti sa ating lahat.

    ANGELO PALMONES: Madam Vice, follow-up ko lang ‘yung binabanggit niyo kanina na 200,000, kasama doon ang private hospitals? Kasi baka hindi kayanin ng mga pribadong ospital.

    VP LENI: Hindi naman, ang sinasabi ko lang kanina ‘yung pagsabi kong 200,000, ‘yung mga sweldo across all ASEAN Countries ang pinakamataas na nagbibigay Singapore and iyon ay 200,000. Pero halimbawa, Vietnam, Thailand, mas matataas sa atin. Less than a hundred thousand pero mas mataas sa tin.

    So, sa akin dapat iyon ‘yung ini-aim natin. ‘Yung ini-aim natin, papaano ba natin tataasan ‘yung sweldo, siguro hindi naman natin kayang tapatan na peso to peso di ba? Pero kung decent enough siya na ‘yung nurses natin ay mag-iisip na “Oops, mataas na ‘yung sweldo dito kahit hindi kasing taas doon, hindi naman ako mawawalay sa mga pamilya ko,” is enough incentive.

    ANGELO PALMONES: Balikan ko lang ‘yung pinag-usapan natin kanina tungkol sa ekonomiya, madam Vice President. Ngayong 2022 kasi, i-iimplement na ‘yung Mandanas Doctrine dito sa national budget. Ano ‘yung nakikita ninyong mga programa para masiguro na hindi maaabuso ang paggamit ng pondo?

    VP LENI: Ako talaga pag tinignan kasi natin, mga 959 billion. 959 billion ‘yung maibababa sa local government units because of the mandanas ruling ngayong 2022. ‘Yung 119 billion doon para sa mga barangay pero naglabas na ng memorandum na sini-specify ano ‘yung mga services ang dine-devolve in addition sa mga dating naka-devolve. Anong mga services ang dine-devolve na sa local government units kasi umunti na ‘yung budget ng national government so dapat local government na ‘yung sumalo. Halimbawa, mayroong mga naka-enumerate for education, halimbawa ‘yung agricultural support services nakalagay na doon, for health ‘yung pag-asikaso ng mga barangay health centers so bawat departamento ay sinasabi niya kung ano naka-devolve.

    Kung ako, local government unit, dapat ay nakasentro ako doon sa ide-devolve sa akin na mga services kasi hindi ko na to mahihingi sa national so ako na ‘yung magpo-provide so ito ‘yung focus ko. Pero syempre alam natin na every town, every city iba ‘yung pangangailangan. So, umiiba ‘yung kanilang focus depende sa sitwasyon ng town kung ano ‘yung pinaka-importante sa kanila. Halimbawa, pag bagyuhin siya, ipa-prioritize niya– sabihin nating Odette area siya, ipa-prioritize niya ‘yung pagpatayo ng mga bahay doon sa mga nawalan ng bahay o kung bahain siya ipa-prioritize niya ‘yung mga drainage na hindi na siya masasagot ng national government so ako dapat, ‘yung focus nandoon. Ano ba ‘yung hindi ko mahihingi kasi ‘yung hindi ko mahihingi dapat ‘yung dagdag sa akin ngayon, doon ko siya gagastusin.

    ANGELO PALMONES: Maraming Salamat Vice, balikan natin si Gerry. Gerry?

    GERRY BAJA: Thank you Mr. Chair. Madam Vice, nabanggit niyo kanina ‘yung sa SALN, sabi niyo mukhang kulang iyon, kulang na kulang at mukhang nakikita nga talaga natin na hindi sapat. Nabanggit niyo ‘yung lifestyle check. Pero, dati na ‘ho nating naririnig yan eh. May mga nagsagawa na rin ng lifestyle check noon pero mukhang wala ring nangyayari. Ano ho ang naiisip ninyo para masiguro na lahat ay maisasalang sa lifestyle check? Gagawa ba kayo, bubuo ba kayo ng bukod na ahensiya ng gobyerno para tumutok sa lifestyle check?

    [42:52]

    VP LENI: Hindi naman kailangan gumawa pa ng another layer. Kailangan lang natin siguruhin natin ‘yun lang ma-aappoint natin na mag-head ng mga opisinang iyon ay talaga siya din ‘yung model– parang exemplar ng kalinisan at tututukan niya talaga ‘yung pag-operationalize ng lahat ng anti-corruption measures. Kasi ‘yung sinasabi ko nga kanina, kahit mayroon tayong mga batas, kung hindi ito napapasunod sa maayos na paraan, hindi siya nagiging deterrent.

    So, sisiguraduhin natin ‘yung mga nakaupo, hindi lang siya very good example na hindi corrupt pero sisiguraduhin niya na ‘yung lahat ng batas na mayroon tayo at lahat ng batas na maifa-file– na maipapasa ay napapatupad siya in the manner na kailangan niyang maipatupad para maging deterrent siya for corruption.

    GERRY BAJA: Pero iba ‘ho talaga ang leadership by example lalo na kung ang lider ay hindi corrupt. Paano nga ho sa dami ng agencies natin, sa dami ng opisyales natin, paano niyo matitiyak na magagawa at malalaman ng tao na may ginagawang lifestyle check sa lahat ng opisyal ng gobyerno niyo?

    VP LENI: Kailangan talaga very transparent. ‘Yung mechanism for transparency dapat nandiyan kasi ‘yung tao magiging cooperative din siya to participate pag may tiwala siya and may tiwala siya pag nakikita niya na halimbawa ang pera ng pamahalaan ay nagagamit sa maayos. O may tiwala siya na–

    GERRY BAJA: Pasimplehin ho natin Vice, halimba ‘yung kapitbahay ko nakikita ko puro Lamborgini, Ferrari ang mga sasakyan pero isang direktor lang sa isang opisina ng gobyerno ano ho gagawin ko?

    VP LENI: Kailangan makita ‘yun sa lifestyle check eh na ito, ganito ‘yung kaniyang lifestyle pero ang suweldo niya ganito lang.

    GERRY BAJA: Kanino ho ako magsusumbong?

    VP LENI: Ang Ombudsman nandiyan. Mayroon tayong from Ombudsman na pupunta siya sa Sandiganbayan. ‘Yung mga local government units pwede siyang mag-create ng mga mechanism na parang may feedback. Parang meron kang feedback mechanism para hindi lang ‘yung mga sumbong mo pero ‘yung mga reklamo mo kung papaano ‘yung serbisyo na ibibigay, kung kulang ba iyon, dapat maset-up ‘yung mechanism na iyon para ‘yung ordinaryong mamamayan ay nararamdaman niya na pinapakinggan siya.

    [0:45:30 - 0:55:43 - Host reads viewer reactions from social media and cuts to commercial break]
    DENNIS ANTENOR JR: At nagbabalik ang “Bakit Ikaw? The Presidential Job Interview.” Sa second round na ito, ang presidential candidate ay bibigyan ng ilang strategic crisis scenario na kunwari ay kakaharapin niya kung siya na ay pangulo. Lahat ng pangulo ay nakaranas ng matinding krisis sa kanyang panunungkulan. Cory Aquino: seven coup attempts; FVR: power at energy crisis; ERAP Estrada: impeachment; GMA: political crisis at coup attempt; Pnoy: SAF 44; at Pangulong Duterte: ang nararanasan natin ngayong pandemya.
    Liliwanagin po natin, bagama’t ang ilang datos na babanggitin ay maaaring totoo, pero ang senaryo na ilalahad ay isang kathang-isip lamang. Layunin natin sa isang simulation exercise on-air and online na ito na malaman kung ano ang kanyang mga magiging executive decision at executive action. Binibigyan ng tatlo hanggang limang minuto ang Presidential candidate para sumagot sa kathang-isip na strategic crisis scenario o SCS. Muli nating ibalik kay Angelo Palmones, ang chairman po ng ating panel today. Kuya Angel?
    ANGEL PALMONES: Maraming salamat Dennis. Madam Vice President, heto ho ‘yung ating unang sitwasyon: Sa report ng Rappler noong January 19, 2022, ang paglagda ng DOTR sa 122 peso– 122 billion peso contract para sa PNR South Long Haul o kilala sa tawag na PNR Bicol ay naisakatuparan. Hindi katulad ng pautang ng Japan International Cooperation Agency, ang requirement ng Chinese loan sa Philippine Government ay maunang lumagda muna ng kontrata ang DOTR bago aprubahan ng Beijing ang loan agreement nito para sa design, construction, electro-mechanical works ng 380 kilometers ng railway project mula Calamba City hanggang Albay.
    Ang 142 billion ay para sa contact package one pa lamang para sa PNR Bicol na pinagpasyahan ng Duterte administration na ipagkaloob sa Chinese Government. Ang mga contractor na gagawa ng PNR Bicol ay ang joint venture group ng China Railway Group, China Railway No. 3 Engineering Group at China Railway Engineering Consulting Group. Pagkatapos lumagda ang DOTR ng kontrata, ang next step ay pagpapadala naman ng Department of Finance ng loan proposal sa Beijing. Walang bisa ang pinirmahan ng DOTR kung walang signed loan agreement ang Beijing. Apat na oras na lamang daw po ang travel time mula Maynila patungo ng Albay mula sa karaniwan na 12 hours kung matatapos ang PNR Bicol project.
    Narito po ang crisis scenario para sa inyo VP Leni. Sa on-air at online “Bakit Ikaw” simulation exercise na ito, ang role po ninyo, kayo na ang nakaupong Pangulo. Ang gusto po naming marinig ay ang inyong magiging executive decisions and step-by-step orders sa kathang-isip crisis scenario na ito. Ngayong araw na ito, July 7, 2022, isang linggo matapos ang inyong kauna-unahang State of the Nation Address. Sa araw na ito, nagpasya kayo na umuwi sa Naga City upang pasalamatan ang Bicolandia sa laki ng suporta na ipinagkaloob sa inyo sa nakalipas na Presidential elections. Ipinasya ninyo na ang inyong talumpati ay gawin sa joint conference ng Bicol Regional Development Council at Alliance of Bicol People’s Organization. Sa labas ng GMR colosseum, libo-libong mga taga-Sorsogon at mga NGOs mula sa Southern Tagalog ay nag-rarally bitbit ang mga placard at mga streamer na may nakasulat, “Bakit wala ang Sorsogon sa package 1? Cancel the Chinese contract.” Ito ang isa mula sa Southern Tagalog People’s Organization Contingent, “No to Chinese Debt Trap, Cancel China PNR Loan.”
    [01:00:13]
    Sa loob ng GMR colosseum, 151 local officials ng Bicol ay lumagda ng isang manifesto na hinihikayat kayong kilalanin at ipagpatuloy naman ang PNR project sa ilalim ng China loan. 81 sa Bicol local officials na ito ay mga loyal supporters ninyo. Nauna rito sampung araw bago ang inyong inaugural address sa Quirino Grandstand, nilagdaan ng DOF at ng Beijing ang PNR Bicol Loan Agreement Contract Package 1, Calamba to Albay. Madam President, sa loob po ng limang minuto, ano kaya ang executive decision niyo sa kathang-isip na senaryong ito?
    Ano kaya ang mensahe ninyo sa mga taga-Bicol lalo na sa mga taga-Sorsogon at People’s Organization ng Southern Tagalog? Ano ang orders at step-by-step na ipag-uutos ninyo kaugnay ng krisis na ito. Madam President?
    VP LENI: Unang-una hindi kasi ako papayag na pipirma ako sa isang kontrata na hindi pa nakaayos lahat. Meaning to say hindi ko pa nakikita ‘yung engineering design, hindi ko pa nakikita ‘yung lahat na terms, ay aaprubahan pa lang pagkatapos ko maglagda, hindi ako noon papayag. Pangalawa, kung napirmahan na ‘yun na hindi pa ako Pangulo, pag ako pangulo na ay back to the drawing table. Kailangan kong ipa-assess kung favorable ba sa atin ‘yung kontrata o hindi. Kasi kailangan kong maintindihan kung ano lahat ng terms ng kontratang ‘yun.
    Pangatlo, kahit pa mga loyolista ko ‘yun, parating ang pinapasunod ko na klase ng governance consultative. Hindi puwedeng hindi papakinggan ‘yung mga taga-Sorsogon, hindi puwedeng hindi papakinggan ‘yung mga Non-Government Organizations, hindi puwedeng hindi papakinggan ‘yung mga contingent na nandoon dahil nagpo-protesta. Kailangan maglagay ako again ng mechanism para pinapakinggan lahat, hindi lang ‘yung mga Non-Government Organizations pero pati ‘yung mga local officials. Sa aking mahabang ekspiryensya sa People’s Council saka sa mga people empowerment programs, kahit mahirap ‘yung proseso na pinapakinggan lahat, ang produkto ng mga prosesong ito, ito ‘yung mga pinaka-magbibigay ng kabutihan para sa lahat.
    DENNIS ANTENOR JR: Maraming salamat Madam Vice President.
    PROF. TONTON CONTRERAS: Mayroon sana akong follow-up doon
    DENNIS ANTENOR JR: Okay. Go ahead Prof.
    PROF. TONTON CONTRERAS: Madam Vice President, maganda ‘yung sinabi niyo na kailangan pakinggan lahat. Kung ganoon ba, lahat ng proyekto na naaprubahan ng Duterte administration, kasi ‘yun ang susundan niyo, ay ibabalik niyo sa drawing table kapag mayroong mga protesta pag naka-upo na kayo? Basta mayroong magprotesta, basta may um-oppose ay inyong kaagad ire-rescind at ibabalik sa drawing table?
    VP LENI: Ngayon kasi, mayroon tayong proseso. Ang proseso natin ngayon, lahat ng government programs na dadalhin sa lokal kailangan mayroong free prior and informed consent. So, kung lumabas na ‘yung kontratang ‘yun pinasok na hindi sinunod ‘yung free prior informed consent, iba-back to the drawing board ko ‘yun, kasi hindi sumunod sa proseso. Pero kung lahat ng proseso sinunod, wala namang need na ibalik pa sa drawing table.
    PROF. TONTON CONTRERAS: Okay. Maraming salamat po.
    DENNIS ANTENOR JR: Susunod naman na crisis scenario manggagaling kay Deo Macalma.
    DEO MACALMA: Maraming salamat Cong. Ito naman po ang aking situational report, crisis situation Madam President, Vice President. Sa report ng iba’t ibang local at ng foreign media noong February 8, 2019, 61 Chinese fishing vessels and nakahimpil malapit sa Pag-asa island, isang munisipyo sa Palawan at nasa West Philippine Sea. Noong July 24, 2019, 113 fishing vessels ang nai-spot-an ng AFP Western Command na malapit din sa Pag-asa Island. Muling nakakita ang WestCom ng 136 fishing vessels na aali-aligid naman sa nasabing isla noong March 3, 2020.
    At noong November 20, 2021, mismong si National Security Adviser Hermogenes Esperon ang nagkumpirma sa media na 45 Chinese Maritime Militia ships ang nakita sa Pag-asa Island. Ilang insidente na rin ang naiulat itong mga Chinese vessels ay humaharang sa ilang AFP vessels na nagdadala ng supplies sa mga sundalo natin sa Pag-asa Island.
    Narito po ang crisis scenario para sa inyo Madam Vice President: Sa on-air and online “Bakit Ikaw” simulation exercise na ito, ang role po ninyo ay nakaupong Presidente ng Republika. Ang gusto po namin marinig ay kung ano po ang iyong executive decision, step-by-step orders sa kathang-isip na crisis scenario na ito.
    [01:05:10]
    Ngayon po ay September 8, 2022, ito ang inyong first 100 days bilang pangulo ng bansa. Ilang araw matapos kayong mahalal noong May 9, 2022, kaagad na binatak kayo ng US President Joe Biden sa pamamagitan ng isang tawag sa telepono. Dito kayo inimbitahan na pumunta sa Amerika para sa inyong state visit. Isang araw bago ang one-on-one meeting ninyo ni President Joe Biden sa White House at pagkatapos ng inyong pagsasalita sa US Congress, pinuntahan kayo sa inyong hotel sa Washington DC ng isang Undersecretary ng Department of State at Deputy Director for Intelligence ng Central Intelligence Agency, CIA.
    Ito ay binigyan kayo ng intelligence report Madam President na inilahad ang plano ng pagsalakay limang araw mula ngayon ng may three hundred Chinese Military Militia ships sa Pag-asa Island kasabay nito ay nagkaroon ng Luzon wide blackout na gagawin ng National Grid Corporation of the Philippines, NGCP at 40 percent, alam po natin na 40 percent ng NGCP ang kontrolado ng State Grid Corporation ng Tsina. Sabi sa inyo ng Undersecretary ng Department of State, ito ang dagdag na agenda ninyo sa inyong closed door meeting ni President Joe Biden bukas bago ang inyong photo ops sa presscon sa White House press corps. Madam Vice President, sa loob po ng limang minuto ano po kaya ang executive decision ninyo sa intelligence report na ito ng CIA na sasabihin ninyo kay President Joe Biden. Ano kaya ang step-by-step orders ang sasabihin ninyo na ginawa na ninyo matapos ninyong matanggap ang intelligence report kahapon tungkol sa national and international security threat sa Pag-asa Island, Madam President?
    VP LENI: Unang una kung lampas nang 100 days, ika-100 days na in office ko ‘yun ba ‘yung hypothetical scenario?
    DEO MACALMA: Yes ma’am.
    VP LENI: Kung 100 days na ako in office, hindi na mangyayaring mabibigla ako kasi ‘yung una kong gagawin pagkaupo ko ay sisiguraduhin ko na ‘yung ating armed forces ay equipped para malaman nila kung ano ‘yung nangyayari doon na hindi tayo masho-shock. Hindi tayo mabibigla na may ganito palang formation pero hindi natin alam, ‘yun yung number one. ‘Yung number two, kung hypothetical nga lulusubin na tayo, mayroon tayong Mutual Defense Treaty with the US. Na ‘yung Mutual Defense Treaty natin with US naglalayon na ‘pag mayroong scenario na tayo ay mayroong aggression galing sa labas ay tutulungan tayo ng US. Pero pangatlo, ang gagawin natin pagkaupo natin ay sisiguraduhin natin na ‘yung presence natin sa West Philippine Sea ay very apparent na, kasi ‘yun ‘yung kulang sa atin ngayon. Sisiguraduhin natin na ‘yung ating mga mangingisda ay bibigyan natin ng enough capabilities at enough equipment para maka-pangisda sila na hindi sila natatakot. Meaning to say ang klase ng bangka na dala nila ay, ngayon kasi ‘yun ‘yung kanilang pinaka-problema, maliliit ‘yung bangka nila, hindi sila makaka-punta doon sa malayo, sisiguraduhin natin na kaya na nila ‘yun, tutulungan natin sila.
    Pangalawa, sisiguraduhin natin na ‘yung coast guard natin, ‘yung coast guard natin ay equipped siya, ‘yung capacity niya para i-guard ‘yung ating borders saka ‘yung ating mangingisda ay nandoon. Kasi ‘yung presence ng coast guard, ‘yun ‘yung magbibigay ng confidence sa ating mga mangingisda na may nagbabantay sa kanila. Pangatlo, ‘yung ating AFP ay dapat handa. Na kung kinakailangan ng coast guard na humingi ng saklolo sa ating Philippine Navy, ay unang-una handa sila, pangalawa, ay mayroon silang kagamitan na maayos para makasaklolo sila.
    DEO MACALMA: Pero sa ngayon Madam Vice President, ang AFP natin ay hindi pa fully equipped. Kumbaga ‘yung suportang naka-alalay sa West Philippine Sea ay hindi po kakayanin kung tatapatan po tayo ng Tsina.
    VP LENI ROBREDO: Heto po’t kaya tayo ay, ‘yung ating 100 percent support sa modernization program ng AFP ay nandiyan. Sa lahat ng mga briefings na isinasagawa sa atin, mula the entire time na Vice President tayo, ‘yun ‘yung sinasabi natin sa kanila na fully supportive tayo sa modernization plan. Kasi gaya ng sinasabi ko kanina, kailangan maging credible ‘yung ating defense posture sa South China Sea na hindi man natin kaya na tapatan tangke to tangke o—
    [01:10:05]
    DEO MACALMA: Barko to barko
    VP LENI: Barko to barko. Hindi man natin kayang tapatan, alam nila na pag nilusob nila tayo ay masasaktan din sila.
    DEO MACALMA: Madam President, ano po ‘yung gagawin ninyo sa issue ng National Grid Corporation. Alam po natin na maraming ang nagsasabi na parang delikado ito para sa vital installation natin sa power na ang NGCP, ang transmission line ng kuryente, 40 percent pag-aari ng Chinese corporation. Hindi po ba ito delikado sa ating national security na puwedeng isabotahe kung gustuhin ng mga Chinese corporation dito sa NGCP.
    VP LENI: Kailangan talaga siya balikan, kailangan talagang balikan dahil marami na tayong reports na nakukuha na merong ganitong pangamba at ‘yung pangambang ito ay hindi natin puwedeng isaalang-alang lang. Hindi natin puwedeng sabihin na nag-promise naman sila na wala silang gagawin. Pero kailangan natin itong balikan kasi kailangan natin siguraduhin na hindi nalalagay sa alanganin ‘yung interes natin as far as our security is concerned, as far as many other things are concerned.
    Ito napakahalagang lugar ito dahil gaya ng sinabi ko kanina, ang daming resources natin. ‘Yung energy supply natin ay malaki ‘yung pag-asa natin na pag nakabuwelo tayo sa West Philippine Sea ay ito ‘yung pagkukuhanan natin ng supply. So, kailangan talaga ay natututukan natin hindi lang yung NGCP pero ‘yung aayusin din natin ‘yung lahat ng institusyon sa energy ay masi-streamline natin ‘yung kanilang mga mandato. Kasi ngayon mayroong mga conflicts as far as ‘yung mga mandato nila is concerned. Halimbawa, sisiguraduhin natin na aayos ‘yung mandato ng DOE vis-a-vis ‘yung mandato ng ERC pati na ‘yung iba pang mga, pati ‘yung ibang mga ahensya na patungkol sa energy. Kailangan natin itong ilahad lahat kasi hindi natin puwedeng pabayaan ‘yung takot na namumuo sa isip ng maraming mga Pilipino.
    DEO MACALMA: Maraming Salamat po. Madam President, ano ‘ho ang sasabihin niyo kay President Biden?
    VP LENI: Ibibigay ko sa kanya ‘yung intelligence report na binigay sa akin at sasabihin ko sa kanya na “Ito ‘yung binigay sa akin ng iyong Central Intelligence Agency, at siguro hindi ko naman siya kailangang ipaalala na mayroon tayong Mutual Defense Treaty na kapag kinakailangan natin sila ay dapat nakahanda silang tulungan tayo.
    DEO MACALMA: Maraming salamat po.
    DENNIS ANTENOR JR: Susunod hong magbibigay ng crisis scenario ay si Propesor Tonton Contreras.
    TONTON CONTRERAS: Madam Vice President ang hirap pala talaga ng trabaho ng presidente ano po? [01:12:59 inaudible] talaga ano?
    VP LENI: [01:13:03 inaudible] talaga
    TONTON CONTRERAS: Dadagdagan natin ‘yung problemang iyan. Ito ‘yung ikatlong crisis scenario niyo. Minsang nang ini-ulat ni Senator Recto, Chairperson ng senate committee on waste and means na mayroong 470,000 Chinese POGO workers sa Pilipinas. Mas mataas ito sa report ng DOLE na 200,000 lang at lalong mas mataas sa report ng PAGCOR na 118, 000. Tinatayang 551 Billion taon-taon ang naiambag sa ekonomiya ng Pilipinas mula sa POGO operations. Tinatayang 338 POGO operators and service providers ang involved dito.
    Alam naman natin na marami din nabubuhay na mga negosyo sa POGO operations tulad sa real estate dahil nag-aarkila iyan ng mga kung ano-anong apartment, business, tech, transportation at restaurants. Narito ang crisis scenario para sa inyo, Madam President, Presidente na kayo dito. Sa on-air and online “Bakit Ikaw” simulation exercise na ito, ang role po ninyo ay nakaupong Pangulo. Ang gusto po namin marinig ay kung ano po ang inyong magiging executive decisions, step-by-step orders sa kathang-isip na crisis scenario na ito at sana malimitihan natin sa crisis— scenario na 'yun, ano, na talagang nangyayari 'yun.
    [01:14:21]
    TONTON CONTRERAS: Mangyayari 'yun. Ngayon po ay July 25, 2022, ito ang iyong kauna-unahang SONA. Ilang minuto na lang po kayo ay magsasalita na sa joint session ng Senado at Kamara. Bago rito, pagkatapos ng iyong inaugural address noong June 30, 2022, isang malawakang konsultasyon ang isinagawa po ninyo na involved ang lahat ng line agencies at LGUs upang balangkasin ang executive at legislative agenda ng pamahalaan sa ilalim ng Robredo administration. Partikular na iniutos ninyo na ipatupad ng lahat ng LGU ang batas na nagsasaad na 20 percent ng membership ng city at municipal development councils ay mula sa mga NGOs at People's Organizations.

    Sa Pasay, Parañaque, Taguig, Maynila, at Makati, hiniling ng mga People's Organizations ng mga LGU na magpasa ng ordinansa na ipagbawal ang mga POGO operation. Ayon sa kanila, may kaugnayan ang POGO operations sa ilang kidnapping, prostitusyon, at human trafficking sa kani-kanilang lugar, ngunit hindi po sila pinakinggan. Sabi ng mga LGUs sa kanila, "The economic benefits outweigh the social cost." Ilang araw bago ang inyong SONA, labintatlong kongresista mula sa Metro Manila ang lumagda ng isang manifesto para sa inyo at kayo'y hinihikayat na suportahan niyo ang POGO operation. Lahat ng mga kongresistang ito ay kamag-anak ng mga nakaupong alkalde. Pagkatapos ng eleksyon, lahat sila ay nag-post sa kaniya-kaniyang Facebook ng ang binoto nila isang babaeng Bicolanang matapang. Madam President, sa loob ng limang minuto, ano kaya ang laman ng policy statement ninyo sa SONA tungkol sa POGO operations sa Pilipinas?

    Ano kayang executive desisyon niyo sa bagay na ito na gustong marinig ng maraming madre, pari, urban poor, youth and student leaders mula sa Pasay, Parañaque, Maynila, at Makati na ngayon ay nasa labas po ng Batasang Pambansa at nagra-rally? Madam President, kayo po ngayon ay nasa middle part na ng inyong speech sa SONA. Binulungan lang kayo na, "Madam, meron pong nagra-rally doon sa labas." Ano pong gagawin niyo?

    [01:16:38]

    VP LENI: Ako, ito overarching na paniniwala ko. 'Yung social cost parati siyang as important as the economic benefits. Gusto kong sabihin, kahit grabe 'yung economic benefits na binibigay sa tin, 'yung social cost ay hindi ito nabibigyan ng value. So, kailangan siyang bigyan ng pansin. Papaano natin bibigyan ng pansin? Kailangan natin pakinggan 'yung lahat na nagpapahayag na mga LGU ng kanilang karanasan kung ano 'yung social cost na nangyayari sa kanilang LGU because of the presence of POGO operations. 'Yun 'yung una. Ang pangalawa, kailangan talagang balikan at pag-usapan muli, talaga bang gusto nating mamayani dito sa tin dahil sa economic benefits na bawal nga sa bansang pinanggalingan? Meaning to say, ano ba 'yung values na gusto nating pasundan? Kahit pa grabe 'yung matatanggap natin na benefits, bakit 'yan pinagbabawal doon at bakit natin tatanggapin dito? Tingin ko 'yun 'yung pinaka paunang tanong.

    'Yung pangatlo kailangan magkaroon ng masusing debate at diskusyon patungkol dito. Kasi hindi naman puwede na papakinggan lang natin 'yung mga kumokontra, pero hindi natin papakinggan 'yung mga tumutulak. So ito 'yung kagandahan ng democratic na mga proseso na lahat na panig pinapakinggan at 'yung balancing act ay nangingibaw sa mga diskusyon na mangyayari. Pero sa akin, 'yung aking personal na paniniwala on governance, 'yung social cost should never– 'yung economic cost should never outweigh the social cost.

    TONTON CONTRERAS: Pero Madam, nangyayari na po 'yun. Nandoon na kayo sa hypothetical situation. Nandoon na kayo sa Batasan, at realidad na po 'yun na 'yung mga Mayor ayaw nilang kanselahin ang POGO. Alam na po niyo 'yun. At nadoon din po 'yung mga supporters ninyo na nagra-rally. 'Yun po 'yung context natin sa ngayon. So, ang tanong po, ano pong sasabihin niyo sa SONA niyo tungkol sa POGO?

    VP LENI: Ako talagang magiging kasali sa SONA– hindi siguro particular about POGO, pero magiging bahagi ng SONA ko ‘yung sinabi ko palang kanina na in all government policies, pag malaki ang social cost ay laging papakinggan, laging titimbangin. Pareho din ito ng social cost ng pagpadala natin ng mga workers abroad na kahit ang daming remittances pero kung magkakahiwalay ‘yung mga asawa, mapapapunta sa masama ‘yung mga pamilya, kailangan parati siyang wini-weigh in para maiintindihan– para maintindihan ng mga local government officials na while tanggap natin na marami tayong economic benefits na nakukuha dito, pero mahalaga sa administrasyon ko na binibigyan ng value ‘yung social cost.

    TONTON CONTRERAS: Pero doon po sa SONA, may ipinasa nga sa inyo na “Madam may nagra-rally sa labas.” Ang tanong po eh ano ‘yung specific na sasabihin niyo tungkol dito?

    VP LENI: Doon sa mga nagra-rally, na papakinggan sila. Papakinggan sila, papapasukin natin sila, kakausapin natin sila, assure natin sila. I-aassure natin sila na pag-uusapan ulit natin kung itutuloy pa natin itong POGO o hindi na. Kasi pinakamahalaga naman sa mga nagpo-protesta, ang pinakamahalaga na binibigyan natin silang pagkakataon na mapakinggan.

    Siguro hindi all the time na susunod tayo sa kanila, pero ‘yung pinakamahalaga binigyan sila ng platform para maipahayag nila ‘yung kanilang mga paniniwala. At pag napahayag nila ‘yung mga paniniwala, ma-discuss din sa kanila kung ano ‘yung mga opposing views. Legislators ‘yung mga magdedesisyon given ‘yung paniniwala noong mga nagpu-push for this and mga paniniwala ng mga kontra dito. Pagdedesisyunan natin pero ako paniniwala ko talaga, ‘yung social cost should be given primary consideration.

    TONTON CONTRERAS: Maraming salamat po.

    DENNIS ANTENOR, JR: Maraming salamat, Professor Tonton. Samantala ang susunod na magbibigay ng kathang isip na sitwasyon ay si Gerry Baja.

    GERRY BAJA: Ayun. Okay, katatakot-takot talaga ang problema ng bansa. Ano pa lang ito, scenario pa lang pero do you agree Madam Vice na itong mga sitwasyong ito’y puwedeng mangyari sa atin?

    VP LENI: Oo naman.

    [01:21:02]

    GERRY BAJA: Totoo ho talaga ‘no? Okay, nabanggit ni Professor kanina ‘yung mga nagra-rally at mga pugo– este POGO. Ito naman, itong susunod ho natin ay talagang isang matinding problema ng ating bansa. Ito po muna ang mga facts: Noong October at November, limang bagyo ang pumasok sa Pilipinas. Halos linggo-linggo sa loob lamang ng isang buwan. Quinta, Rolly, Siony, Tonyo, at Ulysses. Ngunit di tulad ng bagyong Yolanda na kung saan ay mahigit 7,000 ang naiulat na namatay, ang mga naiulat na namatay sa magkakasunod na limang bagyong ito sa loob ng isang buwan ay mahigit limang daan, ngunit ang pinsala sa infrastructure, agriculture, power, and communication ay malawak. Hanggang ngayon marami ay hindi pa nakaka-recover. Sa July 2021 report ng Asian Development Bank, 20 billion US dollars ang nawala sa Philippine economy sa loob lang ng tatlong dekada dahil sa taon-taong bagyong pumapasok sa Pilipinas. Sa isang policy brief ng Senate Economic and Planning Office ng Senado, tinukoy na ang kawalan ng kakayahan ng line agencies at LGUs sa mabilis at akmang pagtugon sa mga kalamidad ang pangunahing problema sa disaster response. Limited manpower, lack of technical knowledge and understanding, limited financial resources, at lack of technology ang sanhi ng lumalawig na paghihirap ng mga apektado ng mga sakuna. ‘Yan po ang mga facts and figures, Madam Vice President.

    Narito na po ang ating crisis scenario. Sa on-air and online “Bakit Ikaw?” simulation exercise na ito, ang role po ninyo ay nakaupo na kayong Pangulo. Ang gusto po naming marinig ay kung ano ang inyong executive decision, step-by-step orders sa kathang isip na sitwasyong ito. Ngayon po ay August 15, 2022, ang inyong 45th day sa pwesto bilang Pangulo. Dalawang araw bago ngayon, August 13, muling naulit ang bagyong Ondoy sa Metro Manila, at maraming lalawigan mula Bicol hanggang northern Luzon. Matatandaan na naiulat na mahigit sa five million katao ang naapektuhan, halos limang daan ang nasawi, mahigit 65,000 ang buildings na nasira noong typhoon Ondoy, September 2009. Sa report po sa inyo ng PAGASA, Madam President, mas malakas pa kaysa bagyong Odette ang tatama sa Bohol, Cebu, at Caraga sa ikatlong linggo ng Agosto. At mas malakas pa sa bagyong Pablo ang tatama naman sa northern Mindanao, lalo na sa Davao Oriental bago matapos ang buwang ito ng Agosto. Sunud-sunod ang mga bagyong ito.

    Ngayong araw ding ito ang ASEAN week, August 8 ang birthday o araw ng pagkakatatag ng Association of Southeast Asian Nations. Ilang minuto na lamang kayo ay magsasalita sa ASEAN heads of state, at ayon sa ASEAN Secretariat, magkakakambal na paksa ang gusto nilang marinig mula sa inyo. Una, “Utilizing financial technology in disaster response: The way forward for the Philippines”. At ang pangalawa, ilang executive decisions ninyo sa katatapos na mala-Ondoy na bagyo upang akma ang tulong na maibibigay ng ASEAN nations sa Pilipinas sa kalamidad na ito. Pilipinas po ang host ng pagpupulong ng ASEAN heads of state sa 2022, at dahil sa pandemya, ang pagpupulong ay gagawin via online. Madam President, sa loob po ng limang minuto, ano kayang mensahe ninyo sa ASEAN heads of state kaugnay ng temang naka-assign sa inyo? At anu-ano po ang mga relevant executive decisions ninyo na mai-sheshare sa kanila na ginawa ninyo bilang pagtugon sa mga nakalipas na bagyo?

    VP LENI: Unang-una, bibigyan natin sila ng konteksto. Bibigyan natin sila ng konteksto kung anong klaseng calamities ang mga dumadaan dito sa’tin, ano na ‘yung mga ginagawa natin, at ano ‘yung mga pagkukulang natin. Having said that, ‘yung mga pagkukulang natin, hihingi tayo sa kanila ng tulong with regards to capacity building, with regards to financing climate resilience saka mga disaster-related na mga pinagkakagastusan. Pero ‘yung pinakamahalaga kasi pag tumama sa bagyo, at kaming mga Bicolano lagi kaming binabagyo, kaya alam namin na ‘yung first 72 hours pinakamahalaga ‘yun kasi ‘yung pinaka grabeng effect nararamdaman doon. Pinakamahalaga na ang Presidente bumaba on the ground kung asan tumama ‘yung bagyo. Isasama ko ‘yung lahat kong mga Cabinet officials na ang pagtingin ko ‘yung kanyang ahensiya ay relevant sa pagtugon sa mga problema on the ground, DA, DPWH, lahat ng mga Cabinet officials. Pupunta ako kasama ko sila kausap ko ‘yung LGU, kausap ko ‘yung mga tao ano ‘yung mga kailangan, doon na ‘ko magbibigay ng orders. Ito gawin mo, ito gawin mo, ito ‘yung gagawin natin. Kasi experience ko, pag nandoon ka, nagbibigay ka ng mga directives, mas mabilis ‘yung pagtugon. Hindi masyadong napapasukan ng bureaucracy, hindi ‘yung babalik sa Maynila, magbibigay pa ng reports, et cetera. Sa 'kin wala na ‘yun. ‘Yung reports saka na ‘yun, kung anong kailangan ngayon ay tumugon na kaagad kasi ‘yun ‘yung pinaka crucial.

    Pero ‘yung mas long term dito, gagawin ko na opportunity ‘yung bagyong ‘yun para mag-build back better. And pag sinabi kong mag-build back better, halimbawa ‘yung mga bahay. Ang experience ko sa amin, na laging mga binabagyo, ‘yung mga bahay na nasisira, every bagyo sila din ‘yung nasisira. Gusto kong sabihin, sila talaga ‘yung mga kailangan tulungan, alisin na sila doon sa danger zones, hanapan sila ng relocation, ‘yung pagpapatayo ng bahay sa kanila, hindi na ‘yung mga light materials para pag nag-build back better– para pag nagpabahay sila talagang nag-build back better tayo. ‘Yung mga infrastructure na iba, halimbawa ‘yung mga seawall– ‘yung mga seawall hindi masyado 'yung popular kasi mahal tapos hindi nakikita ng tao, pero ‘yun ‘yung mga mahahalaga na mga infrastructure para mas maging typhoon resilient o disaster resilient ‘yung mga lugar. ‘Yun bibigyan talaga ng focus pag nag-build back better.

    ‘Yung pangatlo, ‘yung experience namin ngayon, ang daming mga naaapektuhan na ang tagal na dapat na tinulungan pero walang available na relocation site. So pag tutulungan mo, hindi ka puwedeng magpasemento ng kanyang bahay kasi bawal, kasi hindi naman kanya ‘yung lupa, so pag tutulungan mo ‘yung bibigay mo ay pawid, ‘yung bibigay mo light materials, so paulit-ulit lang. Para talaga sa 'kin, ‘yung paggalaw ng Presidente, hindi lang pag meron nang disaster. Pero ‘yung paggalaw ng Presidente sisiguraduhin niya na wala pa ‘yung disaster, handa na. Meaning to say, ‘yung aking NDRRMC ay handa na, ‘yung aking Office of Civil Defense ay handa na, pati ‘yung AFP handa na, ‘yung DSWD naka-preposition na lahat ng goods, dapat na-plot mo na na halimbawa mawalan ng kuryente, saan kukuha ng tubig ‘yung mga tao. Halimbawa magiba ito, saan ‘yung dadaan ‘yung mga barko. Kasi ‘yun ‘yung naging problema natin in the last few typhoons. ‘Yung sa atin pati ‘yung mga police stations ay nasira, so sa’tin dapat nate-take into consideration na natin ‘yan kasi ‘yung mga bagyong dumadating sa’tin ngayon, hindi na kagaya ng dati. Kaya talagang dapat opportunity na ‘to na mag-invest na tayo kahit magastos, pero mag-invest na tayo kasi in the long run mas makakatipid tayo.

    GERRY BAJA: Pero pagkatapos pa lang noong kalamidad, noong bagyo, andoon na kayo kaagad?

    VP LENI: Dapat nandoon na.

    GERRY BAJA: Two days after?

    VP LENI: Dapat within 72 hours.

    GERRY BAJA: 72 hours.

    VP LENI: Kasi ‘yun ‘yung ipaparamdam mo sa tao na kasama ka nila.

    GERRY BAJA: May mga nagdadahilan ho kasi dati na ayaw nilang makaabala sa disaster relief and rescue operations kaya ayaw pumunta sa lugar ang isang lider o head of state.

    VP LENI: Parating may paraan kung papaano ka hindi makakaabala. Halimbawa sa amin sa Office of the Vice President, very conscious kami niyan. Hindi namin sinasabi. Hindi namin sinasabi na pupunta kami. Pumupunta na lang kami kasi ang tendency pag alam nilang pupunta ka, parang ikaw pa ‘yung aasikasuhin, sila tuloy hindi. So kami nag-aappear na lang kami. Mahirap siya halimbawa lalo itong typhoon Odette, pupunta kami sa isang lugar, hindi nga namin maaabutan ‘yung local official kasi walang signal, nandoon siya sa kung saan na bahagi ng probinsya niya.

    [01:29:52]

    Hindi mo siya ma-contact kasi walang mga facilities. Pero ‘yung presence kasi symbolic siya na ‘yung gobyerno andito para tulungan ka tapos pag kasama mo ‘yung Cabinet, we’ll make things happen eh. Magre-report sila, “Ganito po ‘yung aming mga destructions”, sasabihin mo na, “O ito, ito ‘yung gagawin”. “Ito po ‘yung mga nasirang mga daan” halimbawa, noong pagpunta namin, day after nasa Bohol na kami, ang daming unpassable kasi ang daming mga kahoy na nasa daan so mag-oorder ka na sa DPWH na ito ay kailangan magpadala ka na ng equipment dito kasi kailangan. So ang daming puwedeng mangyari kung ikaw mismo ‘yung nandoon.

    GERRY BAJA: Thank you, Vice.

    ANGELO PALMONES: Salamat, Gerry. Madam Vice President, naniniwala kayo na importante ‘yung National Land Use Act?

    VP LENI: Oo naman.

    ANGELO PALMONES: Maraming Presidente na ho, every time na nagso-SONA, laging laman ng SONA nila, 'yun, hindi naman ho pumapasa. Kayo ho ba ay ipapasa na ho ang National Land Use Act pagka kayo ang naging Presidente?

    VP LENI: Ako committed ako na ise-certify as urgent ko siya. In fact, I was one of the co-authors noong NALUA Bill noong ako ay nasa Congress pa. Ang daming mga polisiya na nakasalalay dito. ‘Yung mining, ‘yung environment, ‘yung conversion ng mga lupa. Hindi tayo makagalaw ng bwelo hanggang hindi natin naipapasa ‘yung National Land Use Act kasi wala ngang identification kung alin sa mga lugar ang dapat i-declare nang no-mining zones, alin sa mga lugar ang residential, aling lugar ang agricultural na hindi puwedeng i-convert na commercial. So ngayon na wala, parang kumakapa at marami tuloy ‘yung conversion. Maraming conversion na hindi dapat.

    ANGELO PALMONES: ‘Yun hong National Greening Program– maraming yumaman sa National Greening Program, Madam Vice President. ‘Yun ho ba itutuloy niyo?

    VP LENI: Opo. Hindi lang ‘yun. ‘Yung sa 'kin kailangan mas malalim pa siya doon. Meaning to say dapat ang ating target ay ‘yung commitment natin sa COP26 na by 2050 ay tayo ay carbon neutral na. Malayo pa tayo ngayon. So ‘yung greening program dapat with that in mind para mas aggressive. At yung greening program kailangan involved dito ‘yung mga IPs, kailangan involved dito ‘yung mga kababayan natin na nakatira sa mga bundok para sila ‘yung magma-manage noong greening program at meron silang source of income na nanggagaling doon. Kailangan involved dito ‘yung ating mga katubigan, na ‘yung mangrove reforestation ay kailangan nating gawin. Pati ‘yung mga kahoy na kailangan nating mga itanim ay kailangan endemic siya para madali siyang mabuhay doon sa lugar na ‘yun. So ito para sa 'kin kailangan meron tayo laging milestones. Tinitingnan natin ‘yung 2050, pero dapat every three years, every five years, every 10 years, ganito na ‘yung ating na-achieve. Kasi kung wala tayong milestones, baka mag-2050 na ang layo pa natin sa target natin.

    So sa 'kin, okay na okay ‘yung greening program pero sisiguraduhin natin na with 2050 in mind.

    ANGELO PALMONES: May follow up daw ho si Prof. Tonton.

    TONTON CONTRERAS: Madam, alam mo kahanga-hanga po ‘yung inyong gagawin na lahat ng bagay konsulta niyo. In fact, natuwa ako doon sa imagine may nagra-rally na sa labas, nasa gitna kayo ng SONA, ang sasabihin niyo papasukin sila para makonsulta. Parang ang ganda nang tingnan noon. Imagine Presidente nasa SONA tapos talagang ‘yung tao papapasukin sa isang lugar na malimit ay mga tao lang na may kapangyarihan ang nandoon.

    Pero, Ma’am, minsan naman baka masobrahan tayo sa konsultasyon. Alam naman natin di ba’t– siguro alam niyo naman ‘yung PCSD di ba, parang instead na Philippine Council for Sustainable Development, naging Philippine Council for Sustainable Discussions. Kailan po ba kayo magdedesisyon? Kasi alam mo kung maliliit na organisasyon napakadali pong consultative, pero pag komplikado katulad ng Pilipinas, there should be a time that the President would say, “This is it.”

    VP LENI: Kailangan kasi kabahagi siya ng proseso eh. Gusto kong sabihin, hindi siya dapat open-ended. Halimbawa, ‘yung free informed prior consent, kailangan ma-define mo ‘yung kung ano ‘yung gustong sabihin noon eh. Kaya anong nangyayari ngayon? Hindi siya masyadong defined, kaya magkaroon lang ng isang consultation, meron nang certification agad na nagkaroon. So ang kailangan natin gawin, sisiguraduhin natin na ‘yung parameters nandiyan. Hanggang kailan? Kasi hindi naman puwede naghihintay all the time eh. Pero para kasi sa 'kin, totoong mas mahirap, totoong mas madugo. In fact, noong pinu-push ko ‘yung Empowerment Bill in Congress, ‘yung mga comment ng mga kasama ko, “Inelect na nga tayo, para naman tayong naghanap ng batong ipupukpok sa’tin. Papahirapan pa natin ‘yung proseso”.

    [01:35:05]

    Pero sa ’kin mahirap ‘yung proseso, pero ‘yung mga lalabas na polisiya out of that process na naging consultative, mas maganda. At ang experience natin, ‘yung tao, mas may buy-in siya sa programa dahil alam niya na pinakinggan siya, aware siya kung ano ‘yung mga difficulties kaya hindi nasunod ng 100 percent ‘yung gusto niya. Mas willing siya na mag-enter into a compromise dahil alam niya ‘yung kahirapan. Hindi siya perpekto pero better siya than parang binu-bully natin ‘yung way natin in para lang mas maging mabilis ‘yung proseso.

    TONTON CONTRERAS: Maraming salamat po.

    VP LENI: Thank you po.

    ANGELO PALMONES: Maraming salamat, Madam Vice, balikan natin si Gerry.

    GERRY BAJA: Vice, kanina sa crisis situation ni Lakay binanggit niyo ‘yung first 100 days ninyo, nagkaroon kaagad ng problema sa West Philippine Sea. Pero, sa inyo ho ba, kung sakaling kayo ang palarin, ano bang una niyong aatupagin sa first– sa dami ng problema natin, anong unang uunahin niyo, ‘yung talagang personal na tututukan ninyo in the first 100 days?

    VP LENI: Marami, hindi isa lang.

    GERRY BAJA: Isa lang ho muna, ‘yung pinakaimportante para sa inyo.

    VP LENI: Ako, paglinis ng gobyerno. Pinakauna sigurong gagawin natin ‘yung choice natin ng mga ia-appoint natin na mga officials kasi ‘yun ‘yung pinaka-symbol na seryoso tayo sa ating commitment na lilinisin natin ‘yung pamahalaan. So, sa ‘kin, ‘yung most important first step: sino ‘yung mga ia-appoint natin sa pamahalaan? Kasi ipapakita natin sa tao, “Uy, seryoso pala ‘to, hindi pala lip service lang.”

    GERRY BAJA: Opo. Given po ‘yung pag-aappoint ng mga officials, sa maraming departamento, cabinet offices ng gobyerno, ano ‘yung pinakatututukan ninyo sa first 100 days?

    VP LENI: Wala sigurong isa lang. Sa kin, granting na epidemic pa ngayon, pandemic pa ngayon, ‘yung kalusugan talaga ‘yung tututukan natin. ‘Yung tututukan natin, siguraduhin natin na ma-control na natin ‘yung pag-spread ng COVID-19 kasi pag na-control natin to, it would set to motion many things. So, health.

    GERRY BAJA: Last. Sa lahat ng gobyerno, meron tayong nasasabing mabuti, merong masama, at siguro naman hindi naman puro masama din ang masasabi niyo sa Duterte administration. Sa lahat ng mga cabinet offices, department, ano ‘yung masasabi ninyong best performing at ano ‘yung worst sa mga department ng– sa executive department?

    VP LENI: Ako, tingin ko kasi unfair para sa akin na magsabi kasi wala naman akong– hindi kumpleto ‘yung aking datos. Pero, kung siguro ‘yung question na: ano ba ‘yung mga programa na gusto kong ituloy? ‘Yung number one na top of mind sa kin ‘yung Malasakit Centers. ‘Yung Malasakit Centers napakaganda ng concept niya, pero pwede pa natin siyang i-improve. Kasi ngayon, parang ‘yung funding ng Malasakit Centers, ito kung tama ako ha, ‘yung funding ng Malasakit Centers parang galing sa social fund ng pamahalaan.

    Ang paniniwala ko dapat GAA na ito eh. Dapat GAA na ito para institutionalized. Napakaganda na ng konsepto niya ngayon kasi pinapadali niya ‘yung paghingi ng tulong, hindi ‘yung mga pasyente bangga nang bangga kung saan saan para humingi ng tulong. Ito parang nilalagay niya sa isang umbrella. Nilalagay niya sa isang umbrella ‘yung mga nangangailangan ng tulong as far as health is concerned, pero ang mga proposals ko dito, to improve.

    ‘Yung number one, sana hindi lang ‘yung covered ‘yung mga nasa public hospitals. Sana pati ‘yung mga private hospitals na nasa wards, ma-cover din. Pati ‘yung mga nagpapa-check up lang na hindi naman iko-confine pero nangangailangan ng tulong, sana i-cover. ‘Yung mas malaking budget mangangahulugan na ‘yung mga walang pambayad ng gamot ay mabibigyan natin kasi ‘pag konti ‘yung budget parating limited and nakakaawa talaga na ‘yung kahirapan. ‘Yung kahirapan, ‘yun ‘yung hindi nagbibigay ng access sa health services, and ang pinakapangarap natin dito sa ating bansa, na lahat, mahirap ka man o mayaman, pwede mong i-access ‘yung health services na dine-deserve mo, na kinakailangan mo.

    GERRY BAJA: Opo. Okay. Thank you, Vice.

    ANGELO PALMONES: Maraming salamat, Gerry. Maraming salamat, Madam Vice President. Nakita na po natin kung paano magdesisyon sa mga kathang isip na sitwasyon si Vice President Leni sa oras na mahalal siyang Pangulo. Back to you, Dennis.

    DENNIS ANTENOR JR: Maraming salamat, Kuya Angel. At diyan na po nagtatapos ang ating second round ng Bakit Ikaw? The Presidential Job Interview. Narito naman ang ilan sa mga komentaryo ng ating mga manonood ngayon. [Reads tweets]

    Sa susunod na round mga kababayan, sesentro ang pag-usisa ng panel members sa actual leadership experience ng kandidato sa pagka-Pangulo. Tuluy-tuloy po ang Bakit Ikaw? The Presidential Job Interview sa aming pagbabalik.

    [BREAK 01:41:13- 01:50:31]

    DENNIS ANTENOR JR: Welcome back sa “Bakit Ikaw? The Presidential Job Interview” ng DZRH at ng The Manila Times. Sa third round ng panayam na ito sa ating kandidato, sesentro ang mga pag-uusisa ng panel sa actual leadership experience ng kandidato sa pagka-Pangulo. Batay sa karanasan at mga pag-aaral, ang actual leadership experience o kawalan o kakulangan nito ay may malaking epekto po sa panunungkulan sa bagong nahalal sa puwesto tulad sa isang kumpanya o tulad ng pagka-Presidente. Sapat na ba ang actual leadership experience ng ating kandidato para maging Presidente? Sa third segment na ito, pagkakalooban ng isa hanggang dalawang minuto ang kandidato para sumagot sa ating mga katanungan. Muli nating ibinabalik kay Angelo Palmones, ang chair ng panelists sa hapong ito. Kuyang Angel?

    ANGELO PALMONES: Maraming salamat, Dennis. Una kang sumabak, Madam President– Madam Vice President, sa pulitika nang manalo kang Kongresista sa Bicol. Anong mga nagawa mong batas para sa pagpapabuti ng buhay ng mga Pilipino?

    VP LENI: Maliban doon sa mga nasabi ko na kanina, ‘yung mga inihain ko na mga panukalang batas, ‘yung pinakauna doon ‘yung Full Disclosure Bill; co-author din ako ng Freedom of Information bill; co-author din ako ng Anti-Political Dynasty Bill; co-author ako ng NaLUA, ng National Land Use Act.

    ‘Yung isang malaking bill na naipasa namin na napakahirap ipasa ‘yung tinatawag na TIMTA, ‘yung Tax Incentives Management and Transparency Act. Patungkol ito sa mga incentives na binibigay ng pamahalaan para siguruhin natin na ‘yung mga returns na nakukuha natin from the incentives na binibigay ng pamahalaan ay worth the incentives. Nahirapan kaming ipasa ito kasi kahit ‘yung mga ahensya mismo, hindi sila nag-aagree doon sa ibang mga itinutulak. Parang contest siya between DOF and DTI, pero masaya ako na naipasa natin to kasi napakalaki siyang transparency measure.

    So, marami tayong mga panukalang batas, pero a large part of it patungkol sa governance, patungkol sa transparency, patungkol sa empowerment. ‘Yung pag-institutionalize sana ‘yung BUB ay nag-author din tayo pero hindi siya naipasa. So, maraming mga– karamihan, majority ng ating fi-nile talagang ano siya, anti-corruption measure.

    ANGELO PALMONES: Kasama ba diyan women empowerment?

    VP LENI: Kasama ‘yung women empowerment. Napakadami nating fi-nile on women empowerment. Maraming hindi nakalusot. Halimbawa, sinubukan sana natin na maging bahagi noong kampanya na ‘yung mga inequalities ngayon between men and women under the law ay maresolbahan na. Example noon ‘yung pinu-push natin at hindi naipasa sa 16th Congress. Halimbawa, ‘yung pinakakonsepto ng marital infidelity. Sinusubukan nating ipasa ‘yung Marital Infidelity Law kasi ibang-iba ‘yung essential elements ng adultery saka concubinage. Gusto nating mapantay. Symbolic ito dahil marami pa din tayong mga batas na hindi pantay ‘yung pagtingin sa kababaihan.

    ANGELO PALMONES: Ma’am, anong posisyon niyo sa divorce?

    VP LENI: Hindi ako sang-ayon sa divorce. Ang paniniwala ko ay meron tayo ngayong mga existing na batas gaya ng Declaration of Nullity of Marriage na ang resulta niya parang divorce din kasi nana-nullify ‘yung marriage. Pero ang pinakaproblema ngayon ay hindi siya accessible masyado sa mga mahihirap. So, ako, ang pinakaposisyon ko dito, dapat sana ayusin ‘yung implementation ng batas para hindi siya nagiging accessible lang doon sa mga may pambayad. Pero having said that, bukas ako. Bukas ako sa usapin patungkol sa divorce. Marami akong kasama na ang paniniwala talaga nila panahon na para isulong ‘yung divorce. Para sa ‘kin, sana maisulong na ‘yung mga amendments doon sa Declaration of Nullity of Marriage para habang pinag-uusapan ang divorce, at least ‘yung remedy na ‘yun ay available na kahit mahirap ka.

    ANGELO PALMONES: Bukas na kayo sa divorce?

    VP LENI: Bukas akong pag-usapan.

    ANGELO PALMONES: Okay. Ngayong 2022 ang inyong ika-anim na taon bilang Bise Presidente. Ano ‘yung pinakamalaking naiambag ng Office of the Vice President sa ilalim ng inyong pamumuno sa paglutas ng mga problema ng bansa?

    VP LENI: ‘Yung anti-poverty program namin na Angat Buhay. Sinulong namin ito October of 2016, kasisimula lang namin sa panunungkulan, pero marami kaming mga nagawang mga proyekto, na ang pinakakonsepto nito ay collaboration with the private sector. Ginawa namin itong model na to dahil limitado ang resources saka mandato namin kaya pinagpaguran talaga namin na mag– tiwalaan kami ng private sector para mag-gusto sila mag-partner sa min. So, ‘yung aming ISO certification, ‘yung aming COA Unqualified Opinion, ito ay lahat na hakbang para tumiwala sa min ‘yung private sector, kasi kung wala naman ‘yung private sector, halos wala kaming magagawa.

    [01:56:05]

    ‘Yung anti-poverty program, meron ‘yung anim na pillars. Kabahagi doon ‘yung women empowerment, rural development, public education, ‘yung health, nutrition, food security. Ito ‘yung parang pinakapamantayan ng mga programang ginagawa namin. Pumupunta kami sa pinakamahihirap na mga lugar. So, karamihan sa mga programa namin nasa Visayas at Mindanao. Example nito, halimbawa, for public education, nagbi-build kami ng mga dormitories sa loob ng mga public high schools. Ito ‘yung mga public high schools sa mga lugar na napakataas ng drop out rates, at ang dahilan kung bakit mataas ‘yung dropout rates kasi napakalayo ng nilalakad ng ibang mga estudyante.

    So, naglagay kami ng mga dormitories inside public high schools para ‘yung mga high school students, hindi na kailangan maglakad everyday. Kasi on the average, naglalakad sila mga three, four hours each day, each way, just to go to school. So, meron kaming mga dormitories sa Zamboanga del Norte; meron kami sa Bukidnon; meron kami sa Eastern Samar; meron kami sa Negros, and ‘yung results nito ay napaka-encouraging kasi talaga 'yung improvement sa drop out rates ay napaka (inaudible 00:05).

    ANGELO PALMONES: Paano ang pagkain ng mga estudyante doon sa dormitoryo?

    VP LENI: Ang pagkain nila, nagdadala sila. Pupunta sila on a Sunday afternoon o Monday morning. Nagdadala sila ng mga pwedeng lutuin. Naglagay kami ng kitchen doon at merong-- ang equity ng school ay 'yung lugar--sa loob ito ng compound ng public high school--'yung lugar saka 'bantay. 'Yung eskwelahan 'yung nagbibigay noong bantay, parang meron siyang parang headmaster o headmistress, merong boys, merong girls. 'Yung mga dinadala nila parang iniipon nila at parang na-- nagve-vegetable garden din sila. Halimbawa sa Sumilao, ang ganda ng kanilang vegetable garden, 'yung kanilang pagkain ay galing na doon, niluluto doon. Pero grabe 'yung improvements sa kanilang performance sa eskwelahan.

    ANGELO PALMONES: 'Pag naging Presidente ho kayo itutuloy ninyo 'yung ELCAC?

    VP LENI: Tuloy ah– ano yun?

    ANGELO PALMONES: ELCAC?

    VP LENI: ELCAC– ang itutuloy ko 'yung buong Anti-Insurgency Program. Kasi ang ELCAC ay isang bahagi lang 'nun. Ang ELCAC ay isang bahagi lang ng malawakan na Anti-Insurgency Program na ako, I am 100% agreeable to the concept. Kasi 'yung konsepto ng buong Anti-Insurgency Program, sinasabi niya na 'yung problema natin sa insurgency ay hindi mareresolve ng military alone. Pero ito ay ma-sosolve ng pagtutulungan ng iba't-ibang ahensya kasi kailangan mong tutukan 'yung economic saka social development ng lugar, kasi kailangan mong punteryahan kung ano 'yung pinagmumulan ng discontent. So ako 100% ako doon. Kaya lang ako, ang nag-disagree sa NTF-ELCAC dahil sa mga ginawa nila in the past, na ang paniniwala ko irresponsible na red-tagging, na instead sana na nakuha niya 'yung kalooban ng iba't-ibang sektor na napakahalaga sa anti-insurgency efforts, nag-cause pa siya ng maraming conflict. Kaya sa akin better version ng ELCAC, better leadership na hindi mapapasukan ng politika, na hindi mag-iindulge sa irresponsible na red-tagging o iba pang mga pamamaraan, pero 'yung pinaka konsepto ng whole of government approach as far as 'yung Anti-Insurgency measure is concerned, agree ako doon.

    ANGELO PALMONES: Deo?

    DEO MACALMA: Madame Vice President ano pa ang dahilan at napurnada po ang pagpili sana ng iba't-ibang grupo ng oposisyon ng nag-iisang kandidato na inyong mamanukin ngayong darating na eleksyon? Anyare Madame Vice President?

    VP LENI: Pinagpaguran natin ito for almost two months. And ako alam ko naman bago ko sinimulan, alam kong mahirap. Alam kong mahirap kasi ang iba nakapagdesisyon na, ang iba naman ay-- syempre kami lahat ay iba't-iba 'yung pinaggalingan, iba't-ibang partido, iba't-ibang paniniwala. Nandoon lang ako, siguro sobra lang akong hopeful na makakabuo kami ng isang united ticket among doon sa mga contenders na hindi allied with the administration. Pero ako naintindihan ko 'yung mga agam-agam, naintindihan ko kung bakit umayaw. 'Yung sa akin, syempre ako aaminin ko frustrated ako about it. Pero hindi kailangan na mahinto doon, noong hindi siya natuloy hindi kailangan mahinto 'yung attempt to unify. 'Yung attempt to unify, kung hindi pwede sa mga kandidato, sa iba't-ibang mga grupo. And noong nag-fail 'yung talks, 'yun 'yung ginawa namin. In fact 'yun din 'yung dahilan kung bakit medyo controversial 'yung aming senate slate. Kasi 'yung senate slate produkto siya ng mga pag-uusap ng iba't-ibang grupo, na iba man 'yung aming paniniwala sa maraming bagay, nagdesisyon kami na hanapin 'yung commonalities. And 'yung commonalities na 'yun, 'yung klase ng pamamahala na pinaniniwalaan natin ay 'yung ating mga kabahagi ng ating slate ay nagko-commit na-- kabahagi sila ng ating quest para magawa 'yung klase ng pamumuno na- 'yun 'yung ini-envision natin para sa ating bansa.

    [02:01:30]

    DEO MACALMA: Isa pa po, ma'am. Sa mga world leaders na babae like Golda Meir, Israel, Margaret Thatcher ng Great Britain--the Iron Lady kung tawagin--Angela Merkel, at dating Pangulong Cory Aquino, sino ang hinahangaan po ninyo sa kanila at sino ang maari ninyong gayahin sa pamumuno sa ating bansa.

    VP LENI: Ito sa mga current-- sa mga current na mga world leaders may dalawa, tatlo akong hinahangaan talaga. Ang isa dito si Angela Merkel na kare-retire lang. Hinahangaan ko siya hindi lang dahil sa husay niya, pero hinahangaan ko siya kasi despite the fact na isa siya sa pinaka-powerful na leader sa buong mundo, na-maintain niya 'yung kanyang pagiging simple. Na-maintain niya 'yung kanyang private persona, na hinahangaan ko kasi kung ito ngang napakalaking leader naging posible na 'yung kanyang private life ay hindi na-spoil ng kanyang power, pwede din dito sa atin.

    'Yung pangalawa si Jacinda Ardern ng New Zealand. Noong panahon ng pandemic, 'yung paniniwala ko napakahusay noong kanyang leadership and meron siya na wala ako, at 'yun 'yung husay niyang mag-communicate. 'Yung husay niyang mag-communicate na nakaka-appease ng anxieties ng kanyang mga constituents na 'yung ability na para magshift sa-- 'yung difficult moments, pero nagagawa niya na parang ang dating ay magaan pa din kahit nagdadaan sila sa napakatinding difficulties. 'Yun 'yung ability to communicate. Tingin ko 'yung tao kasi 'pag mahusay ka magcommunicate, nararamdaman niya 'yung kanyang affinity sa iyo. At hindi lang yun political 'yung gains noon, pero nararamdaman niya na bahagi ka, bahagi siya, bahagi siya ng governance mo. And tingin ko napakahalaga nun.

    DEO MACALMA: Maraming salamat po Madame Vice President.

    ANGELO PALMONES: Dako na tayo kay Professor Tonton Contreras.

    TONTON CONTRERAS: Madame, alam mo bilang Presidential candidate nakiusap na kayo sa inyog mga supporters. Natuwa nga ako doon sa sinabi mo, make ligaw not just lugaw. Pinakiusapan mo sila na mas maging maintindihin, unawain ang mga hindi gusto sa inyo, pakiusapan, kumbinsihin. You even coined the word "Radical Love." Pero sa ngayon kung mapapansin natin, at hindi ko sinasabi ito'y mga supporters mo lang, lahat ng mga kandidato ganoon din ang supporters nila pero pinaguusapan dito mga supporters mo, ganoon pa rin 'yung konsepto na nandoon pa rin 'yung cancel culture. Kapag hindi sayo gusto tatawaginng bobo, tatawaging–

    VP LENI: Lugaw (Laughter)

    TONTON CONTRERAS: --tanga. 'Yung ganoon, tapos minsan tatawagin kang kampon ng demonyo. Hindi ho sumusunod sa inyong pakiusap. Ano ang masasabi niyo po dito na-- at tuloy ang mga tao sa halip na matuwa, sa halip na open na makinig, nagsasara. So siguro pagkakataon na itong ibibigay namin sa inyo, plataporma nyo, 'yung kausapin nyo po 'yung inyong mga supporters kung paano nyo po sila mapapatigil.

    VP LENI: Ako actually professor isa yan sa napakalaking frustration ko, na, dumating tayo sa punto na pag hindi sang-ayon sa ating paniniwala 'yung ibang tao ay away na kaagad 'yung hanap. And ako every time-- makakasabi nito 'yung aming mga supporters na every time nakikiusap ako, lagi ko 'tong sinasabi, lagi kong sinasabi na sana-- kaya nga nabuo 'yung concept ng "Radical Love" kasi di ba pag radical parang kakaiba? So 'yung sa akin, kahit na nasasaktan tayo, kahit na nasa receiving end tayo ng masasama, huwag na tayong mag-contribute sa kasamaan. Mahirap siya. Mahirap siya dahil 'yung tendency na maging defensive, 'yung tendency na ipapakita mo na ikaw 'yung tama, at parang 'yun na 'yung naging kultura natin. Ito, source siya ng frustration, pero at the same time naiintindihan ko kung bakit nangyayari ito. Hindi lang sa kampo namin pero sa lahat ng kampo na 'yung social media again naka-exacerbate dito dahil merong platform 'yung lahat na magpahayag ng gusto nilang sabihin, lalo pa dahil marami ngayong pwede kang sabihin na may anonymity.

    [02:06:10]

    Pwede kang mag-post ng kahit na ano na may anonymity. So na-develop 'yung culture na irresponsible na minsan 'yung sinsabi. Kasi halimbawa, sa journalist na kagaya ninyo kahit grabe na 'yung nararamdaman nyo about a particular issue or particular person, 'yung tenets ng journalism na 'yung accountability laging nandiyan. Pero sa social media kasi, wala. Kasi pwede kang magsabi kahit anonymous. So 'yung sa akin talaga, ako lagi akong nag-eexert ng effort na sabihin ito, hindi pa ako successful, hindi pa ako successful sa lahat. Merong mga nagsasabi sa akin na galit na sana ako pero naalala ko 'yung sinabi mo, hindi ko na lang ginawa. Pero I think it will take time, pero 'yung ano lang, 'yung acceptance lang siguro na kahit magkaka-iba tayo ng pinanggalingan, na lalo kaming public officials dapat nase-separate namin 'yun kasi as public officials hindi kami pwede magpa-rule sa aming emosyon. Kailangan mas primary sa amin, ano ba 'yung responsibility namin na kailangang gawin.

    PROF. TONTON CONTRERAS: Isang tanong ko lang, maikli lang. Siguro hindi naman usually lingid sa inyong kaalaman na may mga inilabas na materyal ang inyong kampanya na sa ngayon ay parang pinagtatawanan. 'Yung hadouken ninyo, 'yung meron pa kayo 'yung heart. Tapos ngayon lumabas na naman 'yung kayo ay nakapang-Hapon na pang ano. Marami hong nagagalit dito na maging supporter ninyo, hindi lamang galing sa kampo ng mga ayaw sa inyo, in fact may mga nabasa nga ako na kung sinong gumawa nito sa kanya nagmura. Supporter niyo po 'to. Ano pong masasabi nyo doon? May mga nagsasabi kasi, ba't pumapayag kayo na ganoon 'yung mangyari na para bagang naglabas ng materyal na ganoon na maaaring hindi maging maganda sa image ninyo.

    VP LENI: Sa akin kasi itong kampanyang ito is so different from the rest. 'Yung mga nakaraan kong kampanya very conventional siya in the sense na kami 'yung nagdidikta, Kami 'yung nag-- as candidates, kami 'yung magdidikta. Pero ngayon baligtad, na 'yung mga supporters have been doing so much para ipakita 'yung suporta. Ang iba gumagastos, ang iba talagang nage-exert ng maraming effort na iba-iba 'yung-- iba-iba 'yung pagtingin natin sa bagay. Halimbawa may mga supporter na mag-rerequest, halimbawa 'yung pinaka-recent na naka-Japanese kimono ako. Request 'yun noong nagbigay. ‘Yung nagbigay ay mga supporters from Japan, Meron isa silang member na umuwi dito at 'yung request niya sa akin pagbigay niya, "Ma'am pwede ba itong isuot mo kasi 'yun 'yung request ng mga supporters, isuot mo." Tapos habang sinuot ko--siya 'yung nagsuot sa akin noong robe. Tapos habang nagkakatuwaan, parang dahil mukhang karate, nag-kakarakarate tayo 'tas nagamit, nagamit siya sa pangangantiyaw.

    Pero ako kasi, Professor, hindi naman natin mapi-please ang lahat ng tao all the time. Meaning to say, totoo na marami kaming supporters na displeased about it pero sa akin kasi pagpapakita 'yun ng appreciation. Pagpapakita ng appreciation sa mga kababayan natin na parang nagustuhan ko 'yung binigay nila at pinapahalagahan ko 'yung kanilang bigay. Halimbawa 'yung hadouken, ano 'yun, request siya ng mga volunteers na mga Tiktokers. Alam ko na when I did it, alam ko na may mga hindi matutuwa. Pero sa akin small price to pay siya. Small price to pay siya doon sa joy na mabibigay ko doon sa nagrerequest na grabe 'yung sinasakripisyo para makatulong lang sa amin.

    [02:10:13]

    TONTON CONTRERAS: Maraming salamat po.

    ANGELO PALMONES: Maraming salamat Madame Vice President. Gerry?

    GERRY BAJA: Okay, Madame Vice President magkasunod pong naglabas ng desisyon o ng recommendation ang dalawang kapulungan ng Kongreso, Lower House at ang Senate, tungkol dito sa 11 billion COVID supplies and equipment, 'yung pagbili. Sa Lower House, sa House Committee on Good Government and Public Accountability, sabi nila kasuhan ang mga yan, Ang pinakakasuhan ay mga taga-Pharmally, mga official ng Pharmally at ilang mababang posisyon sa PS-DBM. Sa Senado, sa Senate Blue Ribbon Committee, graft saka may plunder pa yata, Vice. Secretary Duque, merong Presidential Adviser Michael Yang, mga taga- PS-DBM at mukhang pinapaabot pa nila hanggang kay Pangulong Duterte. Kung sakaling kayo po ang manalo ano po dito sa dalawang rekomemdasyon na ito ng dalawang kapulungan ng Kongresso ang inyong ipupursige?

    VP LENI: Wala kasi ako sa posisyon para magsabing mas tama 'yung House kaysa Senate, o mas tama 'yung Senate sa House kasi maraming mga nangyari during the entire investigation process ang hindi naman naging public. Merong mga executive sessions na ang makakaalam lang talaga noong lahat ng ebidensiyang ipinasa, 'yung mga members ng committee saka 'yung mga House members saka Senate- senators natin. So having said that, 'yung sa akin meron nang recommendation. It is up to the Department of Justice na tignan kung ano 'yung mga ebidensyang pinadala sa kanila ng Senado saka ng House para 'yung proseso ay mag-umpisa na. Kasi 'yung execuitve na proseso, 'yung judicial na proseso, hindi pa naguumpisa kasi ang ginawa pa lang legislative. So 'yung mga ebidensyang ipinasa, sinubmit na sa-- nilabas na nila, 'yung Department of Justice na 'yung tumingin. Meron bang probable cause? Kailangan na bang mag-preliminary investigation? Ang sa aking palagay kailangan na, kasi kung hindi aksyunan ito, ano na naman ang mensaheng binibigay? Para sa akin, kailangang aksyunan na kaagad ng DOJ para kung ano man 'yung mga ebidensyang pinadala ng both House and the Senate, 'yun na 'yung iko-consider nila. Kung kailangan nilang more evidence 'di humingi sila pero gumalaw na.

    GERRY BAJA: Hindi ninyo pakikialaman? Hindi ninyo tututukan?

    VP LENI: Hindi ko papakialaman kasi merong proseso to do that. Ang papakialaman ko lang sisiguraduhin ko 'pag ako pangulo, sisiguraduhin ko na malinis 'yung Department of Justice, na swift gumalaw. Na 'yung hustisya, 'yung katarungan ay walang kinikilingan. 'Yun naman 'yung pinakamahalaga eh.

    GERRY BAJA: Okay, okay thank you Vice.

    ANGELO PALMONES: Maraming salamat VP Leni at sa ating mga kasama sa panel. Back to you Dennis.

    DENNIS ANTENOR JR: Maraming salamat Kuya Angel at inyo pong nasaksihan ang third round ng Bakit Ikaw: The Presidential Job Interview. Ito po ang ilan sa mga reaksyon ng mga netizens na nakatutok sa Bakit Ikaw.

    [Reactions from social media 02:13:31 to 02:14:34]

    VP LENI: (Laughter)

    DENNIS ANTENOR JR: Gulat ka ma'am? (Laughter)

    VP LENI: Lutang. (Laughter)

    DENNIS ANTENOR JR: Binitin ko talaga. Sa susunod na round mga kababayan, dadako na ang mga panelist sa pagtatanong tungkol sa personality traits ng ating nakasalang na kandidato. Pakatutukan ang pagbabalik ng Bakit Ikaw: The Presidential Job Interview.

    [Commercial Break 2:14:58 to 2:16:58]

    DENNIS ANTENOR JR: Welcome back sa last segment ng Bakit Ikaw: The Presidential Job Interview. Ngayon dadako na ang mga panelist natin sa pagtatanong tungkol sa personality traits ng ating nakasalang na kandidato. Batay sa karanasan, ang sipag at galing ng isang leader ay hindi basta-basta sumusulpot na lamang. Ang pag-uugali sa loob ng kanyang pamilya, mga kaibigan, kaklase, ang mga pakikipagkapwa o kawalan nito ay sinasabing may impact po sa pagkatao ng isang leader sa kanyang pagpapasiya. Sa segment na ito, sisikapin ng ating mga panelist na alamin ang iba pang bagay sa pagkatao ng nakasalang na kandidato. Pagkakalooban po natin ng isang minuto ang kandidato para sumagot sa mga katanungan. Muli balikan po natin si Angelo Palmones at ang kanyang mga kasama sa panel. Kuya Angel?

    ANGELO PALMONES: Maraming salamat Dennis. Madame Vice, paano kayo magalit at saka ano 'yung nagtitrigger sa inyo para magalit?

    VP LENI: 'Pag hindi na ako umiimik galit na ako niyan.

    ANGELO PALMONES: Mabuti na lang nagsasalita pa kayo. (Laughter)

    VP LENI: Kaya 'yung mga anak ko at saka 'yung mga staff ko 'pag hindi na ako umiimik alam nilang galit na ako. Matagal ako bago magalit pero usually nagagalit ako 'pag nale-late, 'pag hindi-- 'yung pagsubmit ng trabaho ay haphazard. 'Yun 'yung mga kinakapikon ko.

    ANGELO PALMONES: Ayan, nagsasalita pa ngayon. (Laughter)

    DEO MACALMA: Madam Vice President, bata pa po kayo, maganda pa kayo Madame President

    VP LENI: Salamat (laughter)

    DEO MACALMA: Kamusta po ang lovelife po ninyo? At mag-aasawa pa po ba kayo?

    [2:18:41]

    VP LENI: Wala pong lovelife at yun ang 100% na sigurado na ako. Hinding-hindi na po ako mag-aasawa.

    DEO MACALMA: Ganoon po ba?

    VPLENI : At saka hindi lang hindi mag-aasawa, pero hindi na papasok sa isang romantic relationship.

    DEO MACALMA: Mmm. Napaka-dull naman noon. [laughter all around]

    VP LENI : Ano lang po 'yan, sakit lang ‘yan sa ulo. [laughter all around]

    ANGELO PALMONES: ‘Yun na ba 'yung tanong mo?

    DEO MACALMA: ‘Yun lang.

    ANGELO PALMONES: Kaya pala nanghihina 'yan. Maraming salamat Vice. Prof. Anton.

    PROF. TONTON CONTRERAS: Madam Vice President, sa isa niyong panayam, tinanong kayo, actually, kung anong masasabi ninyo sa mga kalaban niyong kandidato. Actually, napahamak kayo doon. Although ako, humanga ako sa inyo doon kasi pwede po namang iwasan diba? Pero matapang niyong sinagot. Ngayon, baliktarin natin. Kulang ang oras ko kaya di ko natatanong yung siyam na kandidato, kaya isa na lang ang pipiliin ko. Kunyari kayo ay hindi kandidato at kayo ay head ng isang PR agency. Kinontrata kayo na ipangampanya ito, ibenta itong kandidatong ito. Babanggitin ko na po kasi alam naman natin na siya ang naging dahilan kung bakit kumandidato kayo. Isa sa mga sinabi niyo.

    VP LENI: Isa lang, Professor, sa mga dahilan.

    PROF. TONTON CONTRERAS: Si Bongbong Marcos, po kunyari ay kokontratahin kayo--at hindi ka pwedeng tumanggi ah. Bawal. Ipapangampanya ninyo siya. Ano ang magiging selling point niya sa inyo?

    VP LENI: Pinakamahirap yata iyan na sagot. [laughter all around]

    PROF. TONTON CONTRERAS: Bawal tumanggi!

    VP LENI: Na matagal na siya sa politika?

    PROF. TONTON CONTRERAS: ‘Yon ang selling point niya? Maraming salamat po.

    ANGELO PALMONES: Okay. Gerry?

    GERRY BAJA: Vice, nabanggit niyo kanina, isa lang sa mga dahilan ng pagtakbo ninyo. Pero hindi 'yun 'yung nag-iisa, at hindi 'yun 'yung una. Tama po ba? Unang dahilan?

    VP LENI: Hindi. Ito kasi, ito kasi ano 'to, nasabi ko na 'to before, na 'yung nirerepresent niya kasi ng klase na pamamahala saka klase ng politika. Ang paniniwala ko, ito 'yung dahilan kung bakit hindi tayo makapag-improve as a country. Meaning to say, ang paniniwala ko, itong klaseng pulitika na ni-rerepresent niya, itong klase ng pamamahala na ni-rerepresent niya, hindi ito 'yung klase ng politika saka pamamahala na makakabuti sa atin bilang isang bayan. Ngayon kasi, klaro naman eh, parang 'yung battle lines klaro, at least between the two of us, na 'yung ni-rerepresent ko, yung paniniwala ko, complete opposites eh. 'Yung klase ng paniniwala na pinaniniwalaan ko at ino-offer ko, 'yung klase ng politika na isinusulong ko at ipinakita ko mula noong ako noong pumasok sa politika in 2013. Ibang iba naman sa kanya. So para sa akin, as far as that is concerned, klaro eh. Klaro yung kaibahan.

    GERRY BAJA: Malinaw ho na, at sa tono ninyo, kung saka sakaling kayo ang mapuwesto, walang puwang sa gobyerno ninyo si Bongbong Marcos. Pero yung pakikipagayos, pakikipagkasundo, unification, may tsanya ho ba ‘yon sa inyo?

    VP LENI: Lahat kasi, ang unification, ang lahat ng pag-uusap, lagi ‘yan nakabase sa justice. Alam natin na meron pa siyang mga hindi pinapanagutan na mga ginawa niya na mahirap makipagkasundo ‘pag una, wala ngang pagtanggap. Pangalawa, hindi pa nagbabayad nung kailangang pagbayaran. ‘Yung sakin naman, ako, very forgiving akong tao. Pero hindi kasi ako ito lang eh. Pero ito ay bansa natin 'yung nakataya. Na pag hindi natin, pag basta lang natin tinanggap ‘yung ganoon dahil lang sa unification, ano yung mensaheng binibigay natin sa tao? Na okay lang? Na okay lang 'yung lahat ng mga abuses na ginawa in the past? Na okay lang 'yung kurapsyon? Na okay lang na convicted ka of a crime na hindi mo pa napapanagutan? 'Yung conviction mo ay ino-offer mo ulit yung sarili mo? So sa akin, klaro eh. Sa akin klaro na ang pinakamahalaga dito taumbayan. Mahirap magsabi na nilalabanan natin ang kurapsyon pero hindi naman natin ito pinapakita sa ating ginagawa.

    [02:23:35]

    GERRY BAJA: Thank you, Vice.

    ANGELO PALMONES: Maraming salamat muli, VP Leni Robredo. Back to you, Dennis.

    DENNIS ATENOR, JR.: Alright at diyan na po nagtatapos ang ating fourth round. Diyan lamang kayo. Kami ay magbabalik pa sa pinakamatinding tanong ng sambayanan. May mas matindi pa pala, Vice. Dito lang po sa Bakit Ikaw? The Presidential Job Interview.

    [BREAK: 2:23:59 to 2:25:40]

    DENNIS ATENOR, JR.: Bago po tayo magtapos, muli nating balikan ang chair ng ating panel ngayong araw, si Angelo Palmones. Koyang Angel?

    ANGELO PALMONES: Maraming salamat muli, Dennis. Maraming salamat po sa ating presidential aspirant, si Vice President Leni Robredo. Bago magtapos ang ating programa, sa huling pagkakataon, bakit ikaw? Bakit ikaw ang dapat iboto ng sambayanang Pilipino sa darating na eleksyon, Vice President Leni Robredo?

    VP LENI: Gaya ng sinabi niyo, job applicants kami dito. At bilang job applicants sasabihin namin ‘yung pinakamaganda naming mga plataporma. Paparinig naming sa inyo 'yung gusto niyong marinig. Pero at the end of the day, ang makakapagsabi kung seryoso kami sa aming sinasabi. Ang makakapag-assure na 'yung aming mga commitment saka mga promises sa inyo ay gagawin namin ‘yung aming track record. Ano ba ‘yung ginawa naming noong kami’y binigyan ng pagkakataon na makapagsilbi? At kahit noong panahon na wala kaming posisyon, papaano ba namin pinakita ‘yung aming mga values, ‘yung aming mga paniniwala? Kasi ito naman ang pinakamahalaga sa lahat: ‘yung mga sinasabi, ‘yung mga pangako, wala ‘yung katuturan kung ‘di naming mapakita sa gawa.

    ANGELO PALMONES: Maraming salamat, VP Leni.

    [END 2:26:56]

     

     

     

    Posted in Transcripts on Feb 02, 2022